Cümə, 10 Aprel 2020
USD : 1.7
EUR : 1.8724
Hava
+16 ° Baku
+8 ° Quba
+8 ° Qusar
+16 ° Gəncə
+11 ° Lənkəran
+18 ° Naxçıvan
+12 ° Salyan
+16 ° Şəki

Dövlətsiz cəmiyyətlər və dövlətləşən icmalar

Müstəmləkəçilik və imperializm kontekstində dövlətlər, dövlətsiz cəmiyyətlər və dövlətləşən icmalar bu günkü dünyanı anlamaq üçün olduqca vacibdir...

Selcuk Türkyılmaz
“Yeni Şafak” qəzeti, Türkiyə, 17 Fevral 2020-ci il

Avropalılar Amerikanı, Avstraliya və Yeni Zelandiyanı işğal edib müstəmləkə halına gətirərkən, dövlətlər və dövlətsiz cəmiyyətlər var idi. Əli Mazrui “Afrikalılar” kitabında məsələyə Afrika baxımından yanaşır və avropalıların dövlətlərə və dövlətsiz cəmiyyətlərə qarşı olan münasibətini işğalçılıq, müstəmləkəçilik baxımından araşdırır. Mazrui hər nə qədər afrikalılarda geniş bir çərçivə qurmağa çalışsa da, Afrikanın istismar edilməsinin qarşısının alınması məsələsində bir dövlət olaraq Osmanlının adını çəkmir. Lakin Osmanlının Afrikadakı müsəlman dövlətləri və cəmiyyətləri üzərində olduqca güclü bir təsiri vardı. Müstəmləkəçilər Amerika, Avstraliya və Yeni Zelandiyada böyük uğurlar qazanaraq bu qitələri avropalaşdırıblar. Osmanlı o dövrün güclü bir dövləti olaraq Afrikanın müsəlman bölgələrinin müstəmləkəyə çevrilməsinin qarşısını ala bilmişdi. Yavuz Sultan Səlimin Misir səfəri ilə başlayan dövrü imperialist fəaliyyətlərinin dayandırılması baxımından nəzərə almaq lazımdır.

Güclü dövlətlərin dağılması ilə dövlətsizləşdirmə prosesinin başlanması və əvvəldən dövlətsiz şəkildə yaşayan cəmiyyətlərin mövcudluğu Qərbin istila və işğal cəhdlərini daha da asanlaşdırıb. Bunun üçün güclü dövlət quruluşları ilə bağlı uzunmüddətli fəaliyyətlər hədəfdə olan regiona nüfuz etmək baxımından böyük önəm daşıyır. Müstəmləkəçiliyin uğuru da burada bağlıdır. Əgər güclü dövlət quruluşları yaşasaydı, müstəmləkəçilik uğur qazana bilməz və hədəfdə olan region Avropa xalqları tərəfindən ələ keçirilə bilməzdi. Avropa koloniyalarının dövlətləşdirilməsi prosesi, əsasən, hədəfdəki regionda dövlət quruluşlarının dağılması və dövlətsizliklə izah edilə bilər.

Avropalılar Amerika, Avstraliya və Yeni Zelandiyada tətbiq etdikləri müstəmləkəçilik siyasətini Afrikada da tətbiq ediblər. Xüsusilə Cənubi Afrika buna bir örnəkdir. Bu ölkədə məskunlaşan avropalıların imperiya mərkəzləri ilə mübarizə aparması belə mümkündür. Ancaq yenə də deyə bilərik ki, avropalılar Afrika qitəsindəki əhali quruluşunu tamamilə dəyişməkdə hələ ki, uğurlu olmayıblar. Fransanın Əlcəzairdəki müstəmləkəçilik fəaliyyətləri də çox vacib bir məsələdir.

İsraili bir dövlət olaraq izah edərkən dini anlayışların tez-tez işlədilməsi Avropanın müasirləşmə fəaliyyətinin ən vacib nümunələrindən birini başa düşməyə mane olur. Ancaq İsrail dövləti dünyanın müxtəlif yerlərində dövlətsiz həyat yaşayan yəhudi icmasının dövlətləşdirilərək İslam regionunda daimi bir bazaya çevrilməsi cəhdindən başqa bir şey deyil. İsrail dövləti yeni müstəmləkəçilik fəaliyyətinin məhsuludur və xüsusən də avropalıların Amerikada daimi olaraq yaşamağa çalışdığı dövrləri xatırladır. İsrailin bu vəziyyəti ilə Avropa müstəmləkəçilərinin Şimali Amerikanın qərbinə doğru irəliləməsi arasında böyük bir oxşarlıq var. Bu da İsraili yəhudi ilahiyyatına uyğunlaşdırmağı mənasız hala gətirir. Yəhudi ilahiyyatının bir vasitə kimi istifadə edildiyi İsrail dövlətçiliyi yeni koloniyalar yaratmaqla Avropanın genişləndirilməsi səylərinin davamı kimi nəzərə çarpır. İsrailin Fələstində törətdiyi zorakılığı İslam coğrafiyasında Qərbi Avropalıların Amerikanın yerli sakinlərinə göstərdiyi şiddət və terrorla müqayisə edə bilərik. Prezident Ərdoğanın verdiyi “İsrail dövlətinin sərhədi haradır?” sualı bu bənzərlik baxımından çox önəmlidir.

Dünyanın müxtəlif yerlərində bir cəmiyyət olaraq yəhudilərin dövlətçilik prosesinə daxil edilməsi 1917-ci ildə başlamışdı. Üstəlik bu, tək bir hadisədən də ibarət deyil. Məlum olduğu kimi, ingilislər yəhudiləri Keniyaya və Uqandaya yerləşdirmək istəyirdilər. Sionizmi yəhudi ilahiyyatı ilə izah etməyin yanlış olduğu aydındır. İngilislər belçikalıları və fransızları Uqanda və Keniyaya buraxmaq istəməmişdilər. Yəhudilərdən Şərqi Afrikada məskunlaşma vasitəsi kimi istifadə etmək fikri də çox keçmədən sıradan çıxarılmışdı. Lakin dövlətsiz bir cəmiyyətin dövlətləşdirilməsi prosesindən imtina edilməyib.

İsrail yeni bir dövlətin yaradılması prosesinə uğurlu bir nümunədir. Yeni koloniyaların yaradılması prosesinin davamı olaraq eyni prosesi izləyən fərqli icma quruluşlarını da görə bilərik. Sionizm ingilislərin istifadə etdiyi bir ideoloji vasitə idi. Yeni dini cərəyanlar da bu çərçivədə nəzərdən keçirilməlidir.

Orijinal

Tərcümə PİA.az-ındır.

Fatimə ƏLİYEVA
pia.az

Şahidi olduğunuz hadisələrlərlə bağlı məlumatları, foto və videoları bizim whatsapp nömrəmizə yollamağınızı xahiş edirik: 0554231627


Şərh yazın.


Digərxəbərlər

Prezident İlham Əliyev xalqa yenə çağırış etdi

“Əli Həsənovun qudası oğurladığı milyardlardan bir neçə milyonunu xalqa ayırmalıdır” - Aslan İsmayıliv

Populyar xəbərlər

Karantin postunu qırıb keçən Milli Məclisin işçisi imiş

Əhalinin nəzərinə: Bu şəxslərin icazəsi ləğv edilir

Azərbaycanlı alim koronavirusun tamamən yoxa çıxacağı dəqiq vaxtı açıqlandı

Ziyalılar Mübariz Mənsimova görə İlham Əliyevə müraciət etdi - Siyahıda 138 ad var

Siyasi şərhçi: “Hökumət yardım paketinə yenidən baxmalıdır”

Ziyafət Əsgərov: “Dövlətə bu qədər düşmən kəsilmək olmaz”

İşsizlər üçün birdəfəlik ödəmənin kimlərə veriləcəyi açıqlandı - Rəsmi

“Virusla bağlı qara günlər qarşıdadır” - Sağ qalmaq üçün 7 qızıl şərt...

Nərminin qətli ilə bağlı daha bir məhkəmə qərarı açıqlandı

loading...

Ən çox oxunanalar