Xəbər xətti

19 APREL

21:26 Rusiya ABŞ-dan təzminat istəyir

21:20 Almaniya Prezidenti Azərbaycan Prezidentini təbrik edib

21:14 NASA “planet ovçusu“ peykini yola saldı

21:08 Armen Sarkisyan aksiya iştirakçılarını dialoqa çağırıb

21:02 Avropa Parlamenti Mark Sukerberqi dinləmək istəyir

20:57 “Barselona”nın Umtiti planı - 250 milyon avro

20:51 Çində böyük kriptovalyuta dələduzluğunun üstü açılıb

20:45 Tovuzda 2-ci qrup əlil özünü asdı

20:39 “Səfərə getməyə razılıq verdik” - Qurban Qurbanov

20:33 Avropa Komissiyasının prezidenti İlham Əliyevi təbrik edib

20:27 “Ərim deyirdi ki, hicab bağla, mən də ayrıldım” - Leyla

20:21 Ermənistanda həbs edilən müxalifətçilərin sayı 100-ə çatıb - Canlı

20:15 Əkrəm Həsənov: “Problemli kreditlər BOKT-larda da var”

20:09 “Ali Baş Komandan əmr verəcəyi halda…” - Şair Ramaldanov

20:03 Ermənistanda nümayişçilərlə polislər arasında toqquşma - Saxlanılanlar var

19:58 Samir Şərifov “Expo 2025”in ev sahibliyinin xərci barədə

19:54 “Müstəntiq mənə pul, ev təklif edir…” - “Alışanov işi”ndə ilginc bəyanat

19:52 Koreya lideri Əliyevi təbrik etdi

19:46 Kubokun finalına cəzalı duruma düşənlər

19:40 Bakıda tozun miqdarı 26 faizə düşüb

19:34 Derbidə bomba partladı

19:28 Kubanın yeni rəhbərinin adı məlum oldu

19:22 Cəlilabadda 16 yaşlı məktəbli qız intihar edib

19:16 XİN: Rusiya və Azərbaycanı strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bağlayır

19:10 Stepan Danielyan: “Məmurlar da Sərkisyana inamını itirib”

19:04 Raket və artilleriya bölmələrinin taktiki təlimləri keçirilib - Video

18:59 Hakim generalla polkovnikə güzəşt etmədi

18:57 “Media Klub” yaradılıb

18:53 Üç əsrin insanı öldü: heç bir qohumu həyatda deyil

18:47 Prezident İlham Əliyev ilk rəsmi səfərini Türkiyəyə edəcək

18:41 Ermənistanda polis xalq tərəfə keçir

18:35 400 minlik toy edən lift müdirinin qızı məhkəmədə dindiriləcək

18:29 NATO generalların Bakı görüşü barədə məlumat yayıb

18:23 Qonşusunun evini talayan şəxs tutuldu

18:17 Prezident Bakı Nəqliyyat Agentliyinin İdarə Heyətinə sədr təyin edib

18:11 “Prezidentin fərmanı 8800 ailəyə şamil ediləcək” - Nazir

18:05 General oğlunun məhkəməsində şahid 200 manat cərimələnib

18:00 AZAL Səudiyyə və Monteneqro istiqamətində yeni reyslər açır

17:55 Daha 18 qanun dəyişəcək – Siyahı

17:49 Bakı və Abşeronda tozun miqdarı nisbətən aşağı düşüb

17:44 Nazim məhkəmənin qərarına etiraz etdi

17:38 Leyla Əliyevanın kitabı Tehranda nəşr olunub

17:33 Günəş sistemindən kənar planetlərin axtarışı üçün fəzaya teleskop göndərildi

17:29 “Həbsim qurama idi…” – Gülər Əhmədova keçmişin sirrini açır

17:24 Dollar sabah neçəyə olacaq?

17:20 Polşa prezidenti İlham Əliyevə təbrik məktubu göndərib

17:15 Azərbaycanın AÇG və Şahdəniz üzrə gəlirləri açıqlanıb

17:10 “İndi də məmurların “saxladıqları” qadınlar özbaşınalıq edir” - Deputat

17:05 İsrail səfirliyində Eynulla Fətullayevlə təhlükəsizlik əməkdaşları arasında qarşıdurma

17:00 “Mənzil bazarındakı qiymətlər aztəminatlı ailələrin imkanlarına uyğun deyil”

16:55 “Əsgərə məktub” layihəsi Tərtərdə

16:50 Gerasimovla Skaparotti Bakıda görüşdü

16:43 Yunanıstan və Türkiyə müharibəyə doğru gedir

16:35 Şamaxı rayonunda hesabat yığıncağı keçirilib

16:30 “Çelsi”nin futbolçusuna sərt cəza

16:25 Türkiyədə sorğu keçirilib: Ərdoğan 55.6 faizlə liderdir… – AKP açıqladı

16:20 “Aliment fondunun yaradılması qaçılmaz zərurətdir”

16:15 Respublika Narkoloji Mərkəzin direktoru vəzifəsindən azad edildi

16:10 Bakıda 3 azyaşlı yanğından xilas edildi - Yenilənib

16:05 Tovuz sakini özünü asıb

16:00 “Sosial şəbəkələrdən istifadənin hüquqi tənzimlənməsinə ehtiyac var”

15:56 Gülüstan Əliyeva əsəbiləşdi

15:52 İsrail ABŞ-ın Suriyada müharibəyə cəlb olunmasında niyə maraqlıdır?

15:47 Rusiya ABŞ-a qarşı hərəkətə keçdi – Kompensasiya tələbi qaldırıldı

15:44 “Apple” iki SİM-kartlı “iPhone” buraxacaq

15:41 Ermənistanda kütləvi həbslər davam edir – Daha 100 nəfər saxlanıldı

15:30 Əfqanıstandakı sülhməramlılarımızın bir qrupu vətənə qayıdıb

15:25 “Koroğlu” stansiyasının giriş-çıxışlarından biri müvəqqəti bağlanacaq

15:20 DİM Azərbaycan dili fənnindən test imtahanı keçirəcək

15:07 Hollivud ulduzu İlham Əliyevi təbrik etdi

15:03 Prezident İlham Əliyev Corc Buşa başsağlığı verib

14:57 Ağ evdə müzakirə: Suriyadan çəkilməli, yoxsa qalmalı?

14:53 “İqtidar komandasında yeniliklər olacaq” – Deputat

14:46 “Suriyada 1 ay öncə ruslarla çox amansız döyüşümüz oldu” – Tramp

14:40 Salyanda 5 kiloqram narkotiklə tutulan narkobaron necə azad olunub?

14:35 Ötən il Azərbaycanda 37 618 abort icra edilib

14:30 Bakıda yaşayış binası yanır

14:25 Yerevanda etirazçılar ABŞ səfirliyinə doğru hərəkət edir

14:20 Azərbaycan” Nəşriyyatı “Azərsu” ASC-ni məhkəməyə verdi

14:18 Səhiyyə Nazirliyi bu il baş vermiş ana ölümlərinin sayını açıqlayıb

14:13 “Prezidentin milli birlik mesajı bütün xalqları birləşdirir” - Niyaz Niftiyev

14:08 “Hüquq müdafiəçisi üç polis əməkdaşına xəsarət yetirib” - DİN

14:04 Prezident NATO-nun Avropada Müttəfiq Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı ilə görüşüb

13:32 “Faytonçu Nazim” məhkəməni uduzdu

13:27 Şəmkir-Gədəbəy yolunda ağır qəza: Yaralılar var

13:25 “Erkən nikah milli ailə dəyərlərimizə ziddir!”

13:23 Bu gün və sabah Bakının əsas yollarında hərəkət məhdudlaşdırılacaq

13:19 Duyğularını təmizlə...

13:15 Bakıda oğurluqla məşğul olanlar tutuldu

13:11 Kəmaləddin Heydərov Atom Enerjisi Agentliyinin rəhbəri ilə görüşüb

13:07 Rusiya və ABŞ generalları yenidən Bakıdadır

13:03 Ermənistanda aksiya zamanı jurnalist döyüldü

12:58 “Aygün Kazımovaya oxşamaq istəmişik” - Pişik Günel

12:54 Qurban Qurbanov: “Futbol həmişə sürprizlərlə doludur”

12:49 Qırğızıstan hökuməti istefaya göndərildi

12:45 “Rahat” marketlər şəbəkəsi: “Yazılanlar doğru deyil”

12:41 Sərkisyan İrəvana xüsusi dəstə yeritdi – Video

12:37 Yağış yağacaq, temperatur 4-8 dərəcə enəcək - Xəbərdarlıq

12:33 ETSN: Bakı və Abşeron yarımadasında tozun miqdarı normadan 37 faiz yuxarıdır

12:28 Rusiyalı hərbi ekspertdən müharibə anonsu

12:24 DİM: Ali məktəblərə qəbulla bağlı hazırlıq kursları təşkil etmirik

12:19 Elçin Şıxlı: “Arada bir neçə nəfərin başı gedəcək”

12:15 “İran Suriyadan çıxmasa, onunla müharibə qaçılmaz olacaq” – İsrailli general

12:11 Azərbaycanda dələduzluq edən şəxs İnterpol xətti ilə axtarılır

12:07 Azərbaycanda din xadimlərinə maddi dəstək veriləcək

12:03 “Forbes”: Vahid Ələkbərov 16,4 mlrd. dollarlıq sərvətlə Rusiyanın 4-cü ən varlı iş adamıdır

11:59 Bakı sakinindən 5 kq narkotik götürülüb

11:55 Amaliya Pənahovanın yeni görünüşü təəccübləndirdi – Foto

11:51 Ombudsmanın hesabatı aprelin 24-də Milli Məclisdə müzakirəyə çıxarılacaq

11:47 Qardaşını və oğlunu şəhid verən yeganə Xalq yazıçımız

11:43 Hacıqabulda yük maşını aşdı, 30 ton sement yola dağıldı

11:39 Təhlükəli selfi: Məktəblini cərəyan vurdu

11:35 Yerevanda onlarla müxalifətçi saxlanıldı

11:31 Azərbaycan Gürcüstandan avtomobil idxalını 6 dəfəyə yaxın artırıb

11:27 Məmur olmaq istəyən yaşlı namizədlərin heç biri imtahanda uğur qazana bilməyib

11:23 İranda güclü zəlzələ oldu – 5,9 bal gücündə

11:17 Toy edənlərə xəbərdarlıq

11:13 Merkel Trampa: “Rusiyaya sanksiya dayansın”

11:08 Türk-İran yaxınlaşmasına ərəb baxışı

11:04 Bu gün Şəmkirdə Şəhriyar Məmmədyarov dünya çempionu ilə qarşılaşacaq



MÜSAHİBƏ

...

“Yaxın vaxtlarda rejim dəyişikliyi ilə bağlı əlamətlər hiss olunmur”

Tarix 08.01.18, 10:12

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


““İran baharı” ərəblərdə gördüyümüz “bahar”dan fərqli olmayacağına görə, indiki qışın qalması məsləhətdir”


Artıq ikinci həftədir ki, İranda baş verən xalq edirazları dünya mediasının əsas müzakirə mövzularından biridir. 

Milyonlarla soydaşımızın taleyi qeyri-ixtiyari bizi də müsəlman qonşumuzda yaşanan hadisələrə həssas yanaşmağa vadar edir. Deputat, Böyük Quruluş Partiyasının başqanı Fazil Mustafa “Yeni Müsavat”a İranda baş verənlərlə bağlı geniş müsahibə verib. 

- Fazil bəy, müşahidə və məlumatlarınızdan hansı qənaətə gəlirsiniz, İranda nələr baş verir? Bu hadisələr sosial problemlərə etirazdır, yoxsa İran əhalisi ölkədəki quruluşun, hakim rejimin dəyişməsini istəyir?

- İranda baş verənlər bilavasitə sosial-iqtisadi vəziyyətlə bağlıdır. İran tipik ideoloji-teokratik prinsipləri əsas götürən dövlətdir. Biz bunun nə olduğunu sinfi-ideoloji xarakterli Sovet sistemindən yaxşı xatırlayırıq. SSRİ öz daxilində vətəndaşına talonla donmuş ət yedizdirirdi, xaricdə isə Kubanı, Afrika və Asiya ölkələrini, onların kommunist yönümlü partiyalarını saxlayırdı. Sovetlərdən fərqli olaraq İranda bazar iqtisadiyyatı modeli olduğundan xüsusi bir aclıq müşahidə olunmasa da, ideologiyanın yayılması istiqamətində xərclənən külli-miqdarda vəsait ölkədə əhalinin rifah səviyyəsinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. 40 ilə yaxın bir dövrün iqtisadi  və siyasi sanksiyaları da ölkədə ümidverici dəyişim perspektivi vəd etmir. İşsizlik, yoxsulluq təsiredici amillərdir, üstəlik də yaxın bölgələrdə əməliyyatlara aktiv müdaxilə böyük pulların axını və güc strukturklarının korrupsiyaya bulaşması deməkdir. ABŞ-ın İraqda yaratdığı xaosdan öncə İran öz hüdudlarından kənara çıxa bilmirdi. Sadəcə, dolayı yollarla Həmasa, Hizbullaha maddi yardımlar edirdi. İndi bu siyahıya həm İraq, Suriya, Yəmən, Əfqanıstan da əlavə edildikdə sanksiya altında olan bir dövlət üçün bunun maliyyə yükü təsəvvür olunmaz dərəcədə böyükdür. Hələ nüvə texnologiyasına, silahlanmaya xərclənən pullar daha ağlasığmaz ölçülərdədir. Bu da sosial narazılığın ən başlıca səbəbidir. Budəfəki etirazlarda milli məsələnin arxa planda olduğu sezilir.

- İran hakimiyyətinin daxilində də parçalanma meylləri ortaya çıxdı. Bunun səbəbi nədir? Hakimiyyət daxilində fərqli fikirlərin ortaya çıxması müsəlman qonşumuza nə vəd edir?

- İran hakimiyyəti öz mövcudluğundan bəri gizli çəkişmələr yaşayır. Hatəmidən başlayaraq liberal-mühafizəkar oyunlarının bir-birini əvəz etməsinin cəmiyyəti və beynəlxalq gücləri aldatma vasitəsindən başqa bir şey olmadığı artıq İran toplumunda hər kəs üçün aydındır. Ölkə həmişəki kimi ali dini rəhbərin düşüncəsi ilə idarə olunmaqdadır. Hatəmi hansı həddə qədər addımını qoya bildisə, Ruhani də o həddə qədər gələ bildi. İqtisadi düşüncə ilə siyasətə baxanlarla ideoloji düşüncə ilə baxanların İranda dövlət hakimiyyəti uğrunda amansız mübarizəsi gedir. Bu cür rejimlər demokratikləşə bilməz. Hətta indiki dini hakimiyyət olmasa belə, toplumun alt qatlarında canlı nüvə kimi yaşayan nəzəri cəhətdən sistemə salınmış din cəhalətinin daşıyıcılarının bir sinif olaraq modernlik duyğusu ilə yaşayan insanları hər an yox etməyə hazırdır. Bu sinfin içində bizim soydaşlarımızın çoxluğu təşkil etməsi bizim də milli hərəkat və ya birlik perspektivlərimiz üçün ciddi təhlükə mənbəyi  kimi baxılmalıdır. Hər halda bu etiraz dalğaları və sanksiyalar İran rejiminin sosial-iqtisadi yöndə islahatlara daha ciddi yanaşmasını stimullaşdıracaq. Xüsusilə də iqtisadi düşüncə ilə siyasətə yanaşanların mövqelərinin güclənməsi daha real görünür. Yaxın vaxtlarda rejim dəyişikliyi ilə bağlı əlamətlər hiss olunmur.

- Bəzi istisnaları çıxmaq şərtilə deyə bilərik ki, İranda yaşayan 25-30 milyonluq türk toplumu, Cənubi Azərbaycan bu etirazlara qoşulmadı. Necə bilirsiniz, azərbaycanlılar növbəti dəfə qurbanlığa çevriləcəklərindən ehtiyatlanıb sadəcə, müşahidəçi oldular, yoxsa başqa səbəblər var?

- Bu günün İranında açıq milli dava adı ilə meydana çıxış imkanları real görünmür. Ayrı-ayrı şəhərlərdə baş verən etiraz aksiyalarında azərbaycanlılar da ayrıca milli komponent kimi deyil, İran vətəndaşı olaraq sosial-iqtisadi şüarlarla çıxış ediblər. İndiki durumda soydaşlarımızın bu prosesin içində milli şüarlarla ön cərgədə olması arzulanan da deyil. İlk növbədə İran mövzusunda böyük güclərin planlarını doğru oxumamız lazım. Onların planında İranın həqiqətən də demokratikləşməsi bəndi varmı? Yaxud Azərbaycana aid hansısa faydamıza olan bir bənd yer alırmı? Bizə müttəfiq kimi baxırlar, yoxsa istifadə aləti kimi? Soydaşlarımız bunları mütləq oxumalıdır. ABŞ o boyda Türkiyəni kürd terrorçularının ayağına verdisə, biz də onlar üçün türkük, barəmizdə xoş bir şey düşünməyəcək ki... ABŞ, Rusiya, İran erməni məsələsində necə əleyhimizə birlik nümayiş etdirirlərsə, Güney Azərbaycan türklərinin haqlarına münasibətdə dəstək göstərməyəcəklər ki. Yəni anlamalıyıq ki, öz taleyimiz ancaq doğru, rasional qərarlarımızdan asılı olacaq, bu mövzuda vətənpərvərlik şöhrəti və siyasi mövcudluq qazanan bir qrup diletantın qızışdırmaları ilə problemə yanaşmamız təkcə oradakı soydaşlarımızı deyil, Azərbaycan dövlətini də riskli nəticələrlə qarşı-qarşıya qoya bilər.   

- İran hakimiyyəti baş verən hadisələrin arxasında ABŞ və İsrailin dayandığını iddia edir. Bu iddiaların nə dərəcədə əsası var?

- Bu elə də inandırıcı görünmür. İranın qarışmasında həmin ölkələrin heç şübhəsiz ki, maraqları var və bu maraqlar da qətiyyən İranın demokratkləşməsi maraqları kimi anaşılmamalıdır. ABŞ və İsrail üçün mütləq mənada Ərəb dünyası və Türkiyə ilə daim konfliktli mövqedə olan bir İran lazımdır, 1978-ci il inqilabını planlaşdıranlar buna əsasən nail olublar. Ancaq bu rolu İranın teokratik-ideoloji dövlət kimi deyil, kiçik bir sülalə formatında yaradılmış sadiq kral və ya şah qismində gerçəkləşdirməsi onların işinə daha çox yarayır. İndiki situasiyada İran rejimi həm ABŞ-ın, həm də İsrailin məhz Ərəb və Türk arealına qarşı düşmənçilik maraqlarına cavab verir, ancaq bu dövlətin ideoloji prinsiplərlə bölgə ölkələrində aktiv əməliyyatlara qoşulmasına rahatsızlıqla yanaşırlar. Bununla belə, fikrimcə son günlər baş verənlər daxili narazılığın gözlənilən təzahürləri idi və əhalinin sosial durumunun pisləşməsindən qaynaqlanırdı.

- Fazil bəy, zaman-zaman Güney Azərbaycanda milli oyanış hərəkatının öz hədəfinə çatacağı barədə ümidlər yaranıb, lakin sonda soydaşlarımız qurbanlar verərək geri çəkilməli olublar. Hazırda Güney Azərbaycanın perspektivi ilə bağlı hansı fikirdəsiniz? Güney Azərbaycanın federasiya subyektinə çevrilməsi daha realdır, yoxsa müstəqil olması?

- İndi həqiqətləri deyəcəyəm, yenə də diletant vətənşivənlər başlayacaq ki, bizim oxuyub inandıqlarımızı niyə əlimizdən alırsınız? İndiyədək Güney Azərbaycanda milli hərəkatın vüsəti barədə qoyduğunuz sual bizim tarixçilərin uydurduğu kitablarda yer alan təhriflərdir. Səttarxan hərəkatı İranın bütövlüyünü qorumaq hərəkatıydı, əsas dəstəkçisi də klerikal ruhanı şəbəkəsi idi. Hərəkatın canlı qüvvəsinin əsas etibarilə Azərbaycan türkləri olması mahiyyətcə milli hərəkat kimi xarakterizə oluna bilməz. Xiyabanı hərəkatı da Rusiyada bolşevik rejiminin ilhamlandırdığı və əsasən antitürk hərəkatı idi. Pişəvəri hərəkatı milli hərəkat xarakterinə daha uyğun idi. Simvollar, dəyərlər proqramlı şəkildə tətbiq olunmağa başladı, lakin sistemli bir nəticəyə varılması mümkün deyildi, çünki SSRİ-nin proqramlaşdırdığı xətdən kənara çıxmaq nəzərdə tutulmurdu. Nəticədə ABŞ və Böyük Britaniyanın diplomatik şantajları nəticəsində Güney Azərbaycanın SSRİ tərkibinə ilhaqı mümkün olmadı. Ancaq Pişəvərinin başçılıq etdiyi Azərbaycan muxtariyyət faktı güneydə milli ideyamız üçün zəmin rolunu oynayacaq əhəmiyyətli iz buraxdı. Yuxarıdan stimullaşdırılan hərəkatla, aşağıdan qaynayan hərəkatların xarakterinə ciddi diqqət yetirmək lazımdır. Şəriətmədari öncüllüyəndəki tərpənmələri isə milli hərəkat kimi götürmək tamamilə qeyri-ciddi yanaşmadır. Teokratik xarakterli hər hansı bir oyanma millətimiz üçün olduqca təhlükəlidir və məhz bu səbəbdən 1978-ci il dəyişiminin ən böyük zərərini Azərbaycan türkləri yaşadı. Milli oyanışla milli hərəkatı eyniləşdirməklə illərdir özümüzü aldatmışıq. Yuxudan durmaq, hələ addımlamaq, istehsal etmək, düşüncələri gerçəkləşdirmək deyil. Milli hərəkatın öz proqram strategiyası mövcud olur, daxildə və xaricdə ciddi hədəfləri gerçəkləşdirən eyləmçi qrupları, parlament lobbiçiliyi, mühacirətdə beynəlxalq təşkilatlara, ayrı-ayrı dövlətlərin siyasi sisteminə təsir göstərə biləcək diaspora qüvvəsi olur. Bizdə Güney Azərbaycanın gələcəyini, bütövlüyünü düşünən xeyli insanlar var. Təşkilatlanma cəhdləri də kifayət qədər olub. Ancaq bunların böyük əksəriyyəti ədəbiyyat dərnəkləri və ya həvəskar soydaşlar klubundan fərqli bir şey olmayıb. Yaradılan konqreslər, birliklər, dünya təşkilatı səviyyəsinə yüksələ bilməyib, səbəbi də dünyada yaşayan Azərbaycan türklərinin milli ideya anlayışının təməllərinin zəif olmasıdır. Milli ideyamızın natamamlığının əsas səbəbi isə bu gün də Azərbaycanda hökm sürən saxta din ehkamçılığı və saxta tarix şüurundan qaynaqlanır. Çözüm isə həm güneydə, həm də quzeydə millətimizin Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin millilik və modernlik cizgisini əzbərləməsində deyil, mənimsəməsindədir. Bunlar mənimsənilmədən perspektiv barədə danışmağı erkən sayıram.  

- İranla bağlı dünya güclərinin siyasətinin məntiqi yekunu nə vəd edir: “İran baharı”, yoxsa hərbi əməliyyatlar?

- Yaxın Şərqdə bu gün ABŞ və İsrailin arzuladığından da onların maraqlarına uyğun siyasəti İran həyata keçirir. Hətta bölgədə İsrail olmasaydı belə, burada bir İran bəs edərdi ki, bölgədə etnik və ya dini zəmində münaqişələr davam etsin. Bu səbəbdən də öz planlarına uyğun gələn bir sistemə qarşı niyə hərbi müdaxilə etsinlər ki?.. Hərbi əməliyyatları istisna edirəm, çünki sanksiyalar artıq öz işini görür. Ən arzuolunan İran hakimiyyətinin öz iradəsi ilə ciddi demokratik islahatlara başlamasıdır, siyasi və milli haqların mümkün olduğu qədər genişlədilməsidir. Bizə hər ikisi də ziyandır, hərbi əməliyyatlar xaos və köç dalğası deməkdir, “İran baharı” isə ərəblərdə gördüyümüz “bahar”dan fərqli olmayacağına görə indiki qışın qalması daha məsləhətdir. Fikrimcə, yenə də iqtisadi sanksiya, siyasi pressinqlər vasitəsilə rejimin yumşaldılması siyasətinə davam ediləcək.

- Fazil bəy, İranda baş verənlərə rəsmi Bakının münasibəti necə olmalıdır, sadəcə, müşahidəçi statusunda dayanmalı yoxsa, Azərbaycan türklərinin pozulan haqlarının bərpası tələb edilməlidir?

- İranda baş verən hadisələrə indiki məqamda sırf qonşu ölkədə baş verən hadisələr kontekstində yanaşmalıyıq. Orada milli hərəkatdan söhbət getmir, sosial vəziyyətin çətinliyinə görə başlanan aksiyalardır, burada İranda yaşayan bütün xalqların təmsilçiləri iştirak edir. Bizim arzuladığımız durum İranda proseslərin nəzərdə tutulan ölçüdən kənara çıxmamasıdır. Azərbaycan İranın hərbi münaqişə məkanına və etnik qarışıqlıq zolağına çevrilməsinə maraqlı olmamalıdır. Çünki orada yaşayan soydaşlarımızın sistemli siyasi proqram üzrə hərəkət etməsi hələ ki, real görünmür və daha çox ABŞ-ın məqsədlərinin istifadəçisi kimi rol almağa yarayacağıq. Ancaq orada soydaşlarımıza qarşı insan haqlarının pozulması faktlarını biganə qalmamalı, informasiya dəstəyimizi əsirgəməmliyik.

- Acı gerçəklik budur ki, Azərbaycan xalqı hələ də bölünmüş xalqlar statusu alanların sırasında özünə yer ala bilməyib. Bəs, hansısa fors-major situasiyada dünyanın böyük gücləri İranın parçalanmasına, nəticədə Cənubi Azərbaycanın Azərbaycan Respublikası ilə birləşməsinə imkan yaradarlarmı?

- Fikrimcə, bizim bu gün bölünmüş xalq terminologiyasından istifadə etməmizin faydalı tərəfləri çox azdır. Azərbaycan xalqı deyə məchul bir etnik fenomenin birlik modelindən söz açmaqdansa, qardaş türk dövlətlərinin siyasi birlik modelinə ağırlıq verməmiz daha doğru seçim olardı. Bu kontekstdə İranda yaşayan soydaşlarımızın bir türk dövləti kimi İran federasiyasının subyektinə çevrilməsi, yaxud da müstəqilliyə varacaq qədər bir nəticə əldə etməsi ən arzulanan bir hədəf olardı. Biz bunun üçün daha çox yardımçı olmalıyıq. İranın parçalanması böyük güclərin bəlkə də ən az maraq göstərdiyi məsələlərdəndir. Türk dünyasına baxmayın, böyük imperiyalar parçalandıqca, areal genişliyi o dərəcədədir ki, hər yerdən bir türk dövləti çıxacaq. Necə ki, dünya reallığında son dövrlərin kataklizmləri bir neçə türk dövlətini ortaya qoydu, hələ bir neçəsinin də yaranma perspektivi var. Fars yayılma arealı bizim qədər tarixən də, indi də geniş deyil, o səbəbdən də başqa xalqları nəzarətində saxlayacaq bütöv bir fars ağırlıqlı dövlətin olması ABŞ-ın da, Rusiyanın da, Avropanın da işinə yarayır. Ancaq bilirlər ki, az sayda da olsalar, düşüncə olaraq biz türklərin əhəmiyyətli hissəsini həm güneydə, həm də quzeydə ağlını yönləndirəcək dini qəlibə və idarəçilik zəkasına sahibdirlər. Kim nə deyir-desin, bu, rus düşüncəsi, rusofillik ölkəmiz üçün türk vücudunda fars zehniyyətini, dinini, əxlaqını yaşadanlardan daha ciddi təhlükə deyil. Rusofillərdə heç olmazsa kitab var, kitab! Fars zehniyyətinin özlərindəki simvolu kitab olsa da, bizdəki simvolu zəncirdir, zəncir!  

- Qarabağ ətrafında baş verənlər və bu illərdə qonşu İranın “Ermənistanın nəfəsliyi” statusunda çıxış etməsi acı reallıqdır. Vaxtilə Əbülfəz Elçibəy deyirdi ki, “Qarabağa yol Təbrizdən keçir”. Siz bu gün o fikri bölüşürsünüzmü?

- Bir millətin tarixində ədəbiyyat məzmunlu ifadələrin əhəmiyyəti çox böyükdür. Bu, gələcək strategiya haqqında həmin cəmiyyətin insanlarını düşünməyə sövq edir. Əbülfəz bəyin bu ifadəsi də o cür dəyərləndirilə bilər. Fikrimcə, siyasi hədəfləri göstərən ifadələr daha real məzmunu özündə ehtiva etməlidir. Daha realist ifadəni kimsə “Qarabağa gedən yol Şuşadan, Xankəndindən keçir” formasında deyə bilər. Gündən-günə Şuşaya, Xankəndinə gedən yol daha çox bağlanırsa, Lələtəpədən o tərəfə boylanmaq imkanımız tükənirsə, demək, Qarabağın yolu düşüncələrimizi yenidən dizayn etməkdən keçir. Toplumun Qarabağ qayğısının gündəlik çörək qayğısı kimi zərurətə çevirməsi baş verməyincə istəyirsən Təbrizdən dolan gəl, istəyirsən Borçalıdan keçib gəl, istəyirsən də Lələtəpədən adlayıb get, Qarabağı formal olaraq ərazimizə qatsaq da, içimizə qaytarmamız çətin olacaq. (musavat.com)

pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


MÜSAHİBƏ

design-img

Vernisaj

“Media Klub” yaradılıb

bitmap-img3

Rakurs

“Lider” şirkətindən mal əti salosu fırıldağı - Foto

bitmap-img3

Seçmələr

Ramiz Mehdiyev kadr siyasətindən yazdı

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru