Xəbər xətti

23 YANVAR

0:47 Gürcüstan Qış Olimpiadasını keçirmək istəyir

0:34 Kliniki ölümün sirri açılır: Yeni təcrübə…

0:21 Eyzenşteynin evliliyinin sirri: O, nəyi gizlədirdi?

0:11 Coli Breddən ayrılma səbəbini açıqladı - ilk dəfə

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

22 YANVAR

23:59 Kolumbiyada iki ağır yol qəzası baş verib: 18 ölü, 14 yaralı

23:54 Yaxın keçmişini bilməyən gənclər - kimi qınayaq...

23:48 Sumqayıt sakini özünü 16-cı mərtəbədən atmaq istədi

23:43 “Ola bilər ki, heç gəlməyim, deyib sağollaşdı” – “Aprel şəhidi”nin xanımı

23:37 İlham Əliyev “Chevron” şirkətinin vitse-prezidenti ilə görüşüb

23:30 Azərbaycanda hostel biznesinə maraq artıb

23:24 Bəkir Bozdağ: “Bu kimi xəbərlər qara təbliğatdır”

23:16 Azərbaycan Avropa Şurasını qınadı - Ermənistana görə

23:09 ABŞ Türkiyənin Suriyada təhlükəsizlik zonası yaradacağına ümid edir

23:01 Trampın Davosa səfəri sual altındadır

22:54 Cahangir Hacıyevin vəkilləri cəzalandırıldı

22:46 Damla tənqid olunan fotosu haqqında: “Reklam hanı?”

22:39 Almaniya Səudiyyə Ərəbistanına silah ixracını dayandırdı

22:31 Bakıda toy yasa döndü

22:23 “Hər 2 gündə dünyada bir yeni milyarder yaranır” - “Oxfam”

22:15 Gürcüstanda azərbaycanlı məktəbli nadir xəstəlikdən ölüb

22:07 ABŞ-ın “terror torbası”: Türkiyə “Zeytun budağı” ilə onu yırtmağa çalışır

21:59 Prezident Vahid Ələkbərovla görüşüb - Foto

21:53 Yaponiya güclü qar fırtınasına təslim oldu - 250 reys təxirə salındı

21:47 Bakının bu hissəsində dayanacaqların yerlərinin dəyişdirilməsi təklif olunur

21:40 Koreyada hərbçilərin sayı və xidmət müddəti azaldılacaq

21:33 Fəxrəddin Mehdiyevin vəkillik fəaliyyəti dayandırılıb

21:26 Türkiyə ordusu Afrində strateji yüksəkliyi ələ keçirib

21:19 İlham Əliyev Davosda mühüm görüşlər keçirdi - Yenilənib

21:12 Yaqland Azərbaycanda aparılan islahatları yüksək qiymətləndirib

21:10 Əsgəran-Ağdam istiqamətindəki hərbi hissədə işgəncələr və...

21:02 Futbol üzrə dünya çempionatının kuboku Azərbaycana gətiriləcək

20:55 İlhamə Quliyevanın şərəfinə şərab hazırlanıb - Foto

20:48 “Neftçi” böyük hesabla məğlub oldu

20:40 Beşiyində külə dönən körpə: Biləcəridə baş verən yanğın hamını ağlatdı

20:32 Vəkilliyə namizədlər üçün imtahana “buraxılış vərəqələri”nin çapına başlanıldı

20:24 Rusiyada uşaqların sosial şəbəkələrdən istifadəsi qadağan oluna bilər

20:16 İngiltərə XİN başçısı: “Türkiyə haqlıdır”

20:09 Çayxanada dəhşət: tanışını qaynar su ilə yandırdı

20:00 Putinin seçkidə səlahiyyətli nümayəndələri arasında azərbaycanlı da var

19:53 Ermənistanın Müdafiə Nazirliyi çöküb

19:46 2017-ci ildə 2878 şəxs həbs olunub

19:39 “Türkiyənin terrorla mübarizə hüququnu tanıyırıq” - ABŞ dövlət katibi

19:31 AŞ baş katibi Azərbaycanda haqqında müsbət rəy verdi

19:23 Azərbaycandan çıxışına blok qoyulan şəxslərin sayı açıqlandı

19:15 Çavuşoğlu Tillersonla görüşəcək - Afrinlə bağlı kritik görüşmə

19:07 Əməliyyat Qərargahı alpinistlərin axtarışı ilə bağlı yeni məlumat yaydı

18:59 Yığmamızın baş məşqçisi vəzifəsindən kənarlaşdırıldı

18:52 Elzanın bacısı: “Vaxt gələcək onu dahi şair kimi qəbul edəcəklər”

18:46 Vergilər Nazirliyi Mübariz Mənsimovun işini araşdırır

18:44 “Rusiya kürdlərə Afrini Əsədin nəzarətinə verməyi təklif edib” - PYD nümayəndəsi

18:36 Gəncədə 80 yaşlı kişi intihar edib

18:29 Ötən il 30 min adam saxlanılıb - 3 mini dilənçidir

18:20 Hərbi Məcəllənin MM-də müzakirəsi gözlənilir

18:12 Kərə yağının gömrük rüsumu azaldıldı… - Qiymətlər yenə düşmədi

18:05 Azərbaycana qanunsuz miqrasiya təşkil edən 15 nəfər saxlanılıb

17:38 Türkiyə və ASO vuruldu: 3 ölü, 15 yaralı

17:22 Bakıda itkin düşən qız tapılıb

17:10 Ərdoğan: “Afrindəki kürdlər bizə təşəkkür edəcəklər”

16:51 Tanınmış alim vəfat etdi

16:42 Rusiya Myanmaya 6 Su-30 qırıcısı verəcək

16:22 Səməd Seyidov AŞPA-nın vitse-prezidenti seçilib

16:11 Qaxda canavarlar fermaya hücum edib, 37 qoyunu parçalayıb

15:57 Ərdoğan: “Afrindən geri çəkilməyəcəyik”

15:51 Bakıda İran vətəndaşının meyiti tapılıb

15:45 Ötən il 38,7 milyon ton neft hasil olunub – SOCAR

15:09 Azərbaycanın lüğət davası: Dilçilik İnstitutu quyuya bir daş atıb...

15:01 AŞPA-nın yeni prezidenti seçildi

14:47 Roma Papasına 350 kiloqramlıq heykəl bağışladılar

14:37 Nardaranda 15 hektarlıq torpağa kim göz dikib?

14:26 “ZEYTUN BUDAĞI” əməliyyatının daha bir sirri :Rusiya-Türkiyə qaz sazişi

14:18 Komadan ayılan deputat 9 saat əməliyyatda qalıb

14:05 Bakıda daha bir sərnişin avtobusu qəzaya uğradı

13:52 Əlbir olub bir dələduz bir notarius ilə... - Abşeronda tikinti şirkətinin başına bu müsibəti gətirdilər

13:28 AŞPA prezidenti vəzifəsinə seçki keçirilməyəcək

13:22 Saratovda ov iti sahibini güllələyərək öldürüb

13:06 Zərdüşt Əlizadədən Fəzail Ağamalıya ironik cavab

13:04 BMT Təhlükəsizlik Şurasındakı Afrin müzakirələrində Rusiya Türkiyəni müdafiə edəcək?

13:00 “19 dəfə terrorra cəhd”: Bəhreynli nazir İranı ittiham etdi

12:50 İki nazir müavini ixtisara düşüb

12:38 “ABŞ-ın Suriyadakı birtərəfli fəaliyyəti Türkiyənin səbrini daşdırdı”

12:11 Bu şəxslərə dərman satmaq qadağan edilir

12:08 Uilyams: “FED bu il uçot dərəcəsini 4 dəfə artıra bilər”

11:48 Mətin Eynullayev vergilər nazirinin müavini təyin edilib

11:33 “Bakcell” şirkəti “AppLab” proqramı üçün layihələrin seçiminə başlayıb

11:21 Deputat Ağalar Vəliyevin biznes imperiyası

11:20 Şəhriyar Məmmədyarov dünya ikincisi oldu

11:11 DTX son illərin ən iri mütəşəkkil qaçaqmalçılığını ifşa etdi - 80 milyon dollar, 5 milyard Rusiya rublu

11:07 Körpələr evinə kimi gedib çıxan mənşəyi naməlum ətlər

10:59 Gəncədə gecə klubunda kütləvi dava olub, 3 nəfər bıçaqlanıb

10:44 BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası Türkiyəyə görə toplanır

10:33 Dərslər nə vaxt başlayır? - RƏSMİ

10:32 Homoseksuallıq xəstəlik deyil, əxlaqsızlıqdır

10:26 Cim Mattis: “Türkiyə ABŞ-ı Suriyada hücumlardan əvvəl xəbərdar edib”

10:15 Aydın Əliyev Biləsuvarda vətəndaşları qəbul edəcək

10:03 Ələt Azad İqtisadi Zonasının maliyyə mənbələri müəyyənləşib

9:59 Sarkisyan Parisdə danışıqlara başlayır

9:54 Manatın məzənnəsi

9:50 ABŞ-dan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə xəyanət- sensasion faktlar

9:46 Ərdoğan “Zeytun budağ”ndan danışdı

9:42 Neft bahalaşdı

9:39 Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumat yayıb

9:35 Qarabağda ədalətli sülhün tək qarantı - hərbi güc diplomatiyası

9:29 Bu gün Davos İqtisadi forumu başlayır

9:25 Fəzail Ağamalı: “Xudu Məmmədovu Zərdüşt Əlizadə öldürdü”

9:21 Ticarət mərkəzinin önündə bomba partladı

9:17 Ümid sədri: “İstədiyim budur, versinlər, siyasətdən gedək”

9:14 Ölkədə “çürük bank”ların sayı artır

9:10 Qarabağ üçün təhlükəli ssenari - ABŞ Rusiya yolu gedir

9:07 Fazil Məmmədovun Eldar Mahmudov “taktikası”

9:03 Bu gün AŞPA-nın qış sessiyası başlayır

9:00 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

21 YANVAR

21:35 Tillerson türkiyəli və rusiyalı həmkarı ilə Afrin əməliyyatını müzakirə edib

20:34 Saatlıda polis əməkdaşı bıçaqlanıb

20:23 Nazir: “Araz Ağalarova kömək edərdim, amma qanun buna imkan vermir...”

20:00 Saatlıda ağır qəza olub, ölən və yaralananlar var

19:29 Plastik qabların ziyanı

19:09 Çexiya baş nazirinin deputat toxunulmazlığı ləğv edilib

19:00 Suriyanın Afrin bölgəsindən Türkiyəyə 3 raket atılıb, 1 nəfər ölüb, 32 nəfər yaralanıb

18:39 Türkiyədə qar uçqunu iki hərbçinin ölümünə səbəb olub



ANALİZ

...

Türkiyə-ABŞ münasibətlərində yeni “balans”:

Tarix 10.11.17, 12:21

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Şifrəsi qırılmış telefon, sirri çözülmüş yazışmalar və üzə çıxan gerçəklər...


Adam Makkonnel

“Anadolu” Agentliyi, Türkiyə

T.S. Eliot, məşhur şerində belə deyirdi:

“Bizlər içi boş adamlarıq,

İçi sonra doldurulanlar…

Ölüm sonrası Krallığa keçənlər,

Gözləri mıxlanmış, sabit baxarkən,

Xatırlayın barı bizi, zərrəcə də olsa.

Zor sevən azmış ruhlar kimi yox,

Sadəcə içi boş insanlar olaraq.

Hanı içləri doldurulanlar…

Dünya bitəcək bax belə…

Dünya bitəcək bax belə…

Dünya bitəcək bax belə

Partlayışla deyil; bir iniltiylə…”

Amerika divinin təkgüclü siyasi oyunçu olaraq sonu bir neçə on ildir proqnozlaşdırılır, lakin ABŞ hələ də təkbaşına dünyanın ən önəmli qlobal iqtisadi, hərbi və siyasi aktyoru olmağa davam edir.

Digər tərəfdən, on ildən artıqdır ki, önümüzdə bir çoxqütblülük reallığı da vardır. Vladimir Putin oyunu necə oynayacağını kəşf etdikdən sonra, Çin liderliyinin də sürətlə böyüyən gücünü təmkinli bir şəkildə göstərməyə başlamasıyla Avropa layihəsi liderliyini, hakimiyyətini və birliyini itirdi. Corc Buş administrasiyasının xarici ölkələrdəki son dərəcə anlamsız zor dolu fəaliyyətləri və əlini hər yerə həddindən artıq uzatması, ondan sonra gələn Obama administrasiyasını çox sadəlövh davranmaya, sülhsevər idealizm sərgiləməyə və məsuliyyətsiz beynəlxalq siyasət seçimlərinə doğru itələdi. Donald Trampın prezidentliyi dövründə isə o, xarici siyasətin içini qəsdən boşaltdı və Xarici işlər nazirliyinin rəhbərliyinə həyatı neftçiliklə keçən bir şəxsi gətirdi.

Bu zaman ərzində, Türkiyə-ABŞ münasibətləri də oxşar bir meyl göstərdi. 01 mart 2003-cü ildə TBMM ABŞ ordusuna türk torpaqları üzərindən keçməklə, İraqı işğal etmə izni vermədiyi üçün Vaşinqtonla Ankara arasındakı münasibətlər o zamandan bəri gərginləşdi. Oğul Buşun ikinci dövründə isə münasibətlər sükunətlə davam  etdi, lakin əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf da olmadı.

Obama prezidentliyinə Türkiyədə etdiyi bir çıxışla start verdi. Gələcək “çəhrayi eynəkdən görünən kimi” görünürdü, lakin Suriya məsələsində ayaq dirəməsi və ikinci dövründə izahı mümkün olmayan xarici siyasət seçimləri etməsi iki dövlətin münasibətlərində səviyyənin kəskin düşməsinə səbəb oldu.

Proqnozlaşdırıldığı kimi, keçən yanvar ayında reallaşan hakimiyyət dəyişikliyi də vəziyyəti yaxşılaşdırmaq baxımından, bir işə yaramış kimi görünmür. Tam tərsinə, oktyabr ayının əvvəlində türk polisi ABŞ-ın İstanbul Konsulluğunun 35 illik işçisi Metin Topuzu, Fətullah Gülən təşkilatı ilə son illərdə Türkiyədə etdikləri müxtəlif cinayətlərdə əməkdaşlıq etdiyinə görə, saxladı.

Türk cəmiyyəti bir neçə ay idi ki, ABŞ Konsulluğundan olan birinin Gülənin əməliyyatçı adamlarıyla tez-tez təmas qurması haqqında məlumata sahib idi. Lakin atdığı “tweet”lər, ictimaiyyət qarşısında verdiyi açıqlamalar və sərgilədiyi hərəkətlər üzündən, varlığı onsuz da iki ildir narahatlıq qaynağı halına gəlmiş olan ABŞ-ın Türkiyədəki səfiri Con Bass, özünü İstanbul Konsulluğunun Gülənə bağlı şəxslərlə olan qeyri-müəyyən və çox narahatedici təmaslarını, tamamilə görməməzliyə vurmaq yolunu seçdi. Əgər həyata keçirilən bu telefon danışıqları Topuzun konsulluqdakı vəzifələrinin bir parçası idisə, o zaman səfir ən azından bunu türk xalqına açıqlaya bilərdi. Ancaq səfir Bass bunu etmək əvəzinə, bütün Türkiyə vətəndaşları üçün çox böyük əhəmiyyət kəsb edən məsələ ilə bağlı türk cəmiyyətini axmaq yerinə qoymağı seçdi.

2016-cı ilin iyulunda Gülənin tərəfdarları 250 Türkiyə vətəndaşını öldürdü, lakin ABŞ-ın Türkiyədəki keçmiş səfiri, Topuzun Gülənin adamlarıyla nə üçün bu qədər intensiv telefon əlaqəsi saxladığı haqqında türk cəmyyətinə məlumat vermək kimi lazımlı və məntiqli bir addımı atmağı yetərli qədər əhəmiyyətli bir məsələ olaraq görmədi. Şəffaflığa və ya türk cəmiyyətinin duyğularını sakitləşdirməyə yönəlik heç bir təşəbbüs göstərmədi. Səfir Bass bunun yerinə, böyük bir diplomatik səhvə qərar verdi: Topuzun saxlanmasının Türkiyədəki ABŞ missiyalarına qarşı təhdid yaratdığı iddiası ilə, türk hakimiyyətinə və ya ictimaiyyətinə öncədən xəbər vermədən, 8 oktyabrda, bazar gecəsi Türkiyə vətəndaşlarının viza müraciətlərinə baxılması ilə bağlı işləri durdurdu. Ertəsi günü ABŞ-da istirahət günü olduğundan, rəsmi səviyyədə təmas mümkün olmayacaqdı ki, bu da Bassın “çörəyinə yağ sürtürdü”.

Artıq ABŞ-ın istədiyi kimi davrana bilmədiyi Türkiyə isə öz vətəndaşlarına qarşı tətbiq edilən məhdudiyyətlərin eynisini dərhal ABŞ vətəndaşlarına qarşı tətbiq etdi. Beləliklə, iki ölkə arasında tam mənasıyla bir böhran yarandı.  

Bu utancverici duruma duz-istiot tökən şey isə ABŞ-ın rəsmi şəxslərinin müvafiq türk qurumlarından Topuzun telefonunun geri verilməsini tələb etməsi oldu. Onların iddialarına görə, Topuzun telefonunun Türkiyənin müvafiq qurumlarının əlində olması ABŞ üçün təhlükəsizlik təhdidiydi və telefon 1961-ci il Vyana Diplomatik Münasibətlər Konvensiyası çərçivəsində qoruma altındaydı.

Birincisi, ABŞ Topuzun bir Türkiyə vətəndaşı olmasına, beləliklə də diplomatik toxunulmazlığının olmamasına, yəni, türk qanunlarına tabe olmasına rəğmən, bu tələblə çıxış etdi.

İkincisi, Topuzun telefon danışıqları Gülənin əməliyyatçıları tərəfindən icra edilən hadisələrlə bağlı və məhz bu hadisələr zamanı aparılmışdı. Yəni,  Topuz Gülənin əməliyyatçılarıyla təsadüfi zamanlarda deyil, onların türk cəmiyyətini və dövlətini çökdürmək üçün tərtib edilmiş planların reallaşdırılmasına qarışdıqları spesifik zamanlarda əlaqədə olub. Diplomatiya ilə heç bir əlaqəsi olmayan bu hadisə dolaşıq bir formada Gülənin Türkiyə hökumətini devirmə cəhdlərinin bir parçasıdır.

Səfir Bass bunun əksini iddia etsə də, türk hakimiyyət orqanları Topuzun caxlanmasında normal qanuni proseduralara riayət etdilər və ona tələb olunan formada vəkili ilə görüşmə haqqı verdilər. Çox güman ki, ABŞ-ın rəsmi şəxslərini çaşdıran hadisə türk polisinin Topuzun telefonunun şifrəsini qırmağı bacarması və oradan çıxan məlumatların mətbuatda yer almasıydı. Adı verilməyən ABŞ-lı bir diplomatla Nyu Yorkdakı “Rza Zərrab işi” ilə əlaqədar olan “Whats App” yazışmalarını ehtiva edən sızıntılardan yaranan ilk təəssürat Topuzun türk hökumətinə yönəlik əməliyyatların bir parçası olmaqdan böyük məmnuniyyət duymasıdır.

Bütün bunlar azmış kimi, Türkiyə-ABŞ münasibətləri ötən ay bir sıra cansıxıcı hadisə sayəsində yaxşıca aşındı. Məsələn, oktyabrın əvvəllərində ifrat sağçı düşüncə qurumu olan “American Enterprise Institute”un kontent yaradıcısı Maykl Rubin ağzından qaçırdı ki, 2016-cı ilin əvvəllərində Türkiyədə çevriliş təşəbbüsünün reallaşmaq üzrə olması haqqında məlumatlandırılıb. Rubin bundan bir neçə il əvvəl Gülən təşkilatına yönəlik düşmən münasibətini dəyişdirib və o zamandan bəri, Gülənçilərlə əlaqədədir. Öna çevriliş məsələsilə bağlı məlumat verənin kimliyini təxmin etmək çətin deyil. Rubin, Twitter vasitəsilə (çevriliş proqnozu  verdiyi) məqaləsilə əlaqədar özünə doğru yönəldilən suallara türk jurnalistlərini ingilis dilini bilmə səviyyələrinə görə, aşağılayaraq və onu tənqid edən Twitter istifadəçilərinə həqarət edərək, hadisələri daha da pis hala gətirəcək şəkildə cavab verdi.

ABŞ-ın digər bir önəmli düşüncə qurumu olan Xarici Əlaqələr Şurası (XƏŞ) iki həftə öncə qapılarını məşhur və təsirli bir Gülənçi olan Əbdülhəmid Biliciyə mətbuata qapalı keçirilən konfrans üçün açdı. Tədbirin ev sahibi olan Stiven A. Kuk bu məsələ ilə əlaqədar “Twitter”də sorğu-suala tutulduqda, daha öncə də öndə gələn türk siyasətçilərinə ev sahibliyi etdiklərini söyləyərək, Bilicinin eyni dərəcədə məqbul bir qonaq olduğuna işarə etdi. Kuk bunu edərkən, bəhs etdiyi siyasətçilərin hamısının demokratik yolla seçilmiş, Gülənçilərin isə Türkiyə dövlətini gücdən istifadə etməklə ələ keçirməyə çalışmış şəxslər olması həqiqətini nəzərə almadı. XƏŞ ABŞ-ın ən təcrübəli siyasi düşüncə qurumlarından biri, Kuksa onun ən öndə gələn Türkiyə ekspertidir. XƏŞ-nin və Kukun bu məsələdə nümayiş etdirdikləri tam əxlaqsızlıqdır.

Gülənçilərin yazışmalarını çözmək üçün türk polisinin göstərdiyi səylər eyni həftədə son dərəcə narahatlıq yaradan başqa bir hadisənin inkişafı ilə nəticələndi. Türk mətbuatında çıxan xəbərlərə görə, şifrəsi açılan ByLock yazışmaları ABŞ-ın vitse-prezidenti Co Baydenin türk ordusunda bir sıra çevriliş hazırlıqlarının görülməsindən xəbərdar olduğunu üzə çıxardı. Bayden 2016-cı ilin əvvəllərində Türkiyəyə gəlmişdi və Gülən təşkilatı ilə əməkdaşlıq etdiyindən şübhələnilən türk jurnalisti olan Can Dündarın ailəsilə görüşmüşdü. O zaman həbsdə olan Dündar məhkəməsini gözləyirdi. Dündar daha sonra verdiyi yazılı öhdəliyə əsasən, sərbəst buraxılmışdı və bu fürsəti 15 iyul çevriliş cəhdindən öncə, xaricə qaçmaq üçün istifadə etdi.

Dündarın çevriliş cəhdini öncədən bildiyi Türkiyədə geniş şəkildə qəbul edilir. Şifrəsi açılan ismarıclara görə, Bayden Dündarın ailəsinə türk ordusunda davam etməkdə olan bir sıra hazırlıqlardan xəbərdar olduğunu söyləyib. Bunları yazan şəxs Baydenin çevrilişin hazırlanmaqda olmasını nəzərdə tutduğunu vurğulayıb.

Bu iddianın sahibi olan Rıdvan Kızıltepe, fəaliyyəti Baydenin ziyarətindən iki ay öncə türk məhkəməsi tərəfindən durdurulana qədər, Gülənçi media qurumu olan “Samanyolu” televiziya kanalının üst səviyyəli əməkdaşı idi. Kızıltepenin bu iddiasının doğu olub-olmadığını bilmək, təbii ki, imkansızdır; ancaq bunlar Gülən təşkilatının ierarxiyasında önəmli vəzifələrdə olan, məşhur iki təşkilat üzvünün bir-birinə göndərdiyi ismarıclardır. Ayrıca, onlar bu ismarıcları bir-birinə, hardasa sadəcə Gülənçilərə məxsus olan xüsusi şifrəli bir ismarıclaşma proqramından istifadə edərək, göndəriblər. Bu da Kızıltepenin, ismarıcın alıcısının xeyrinə şişirtmə etdiyini, ya da yalan söylədiyini düşünməmiz üçün ortada bir səbəbin olmadığı anlamına gəlir.

Əgər Kızıltepenin iddiaları doğrudursa, bu, Obama hakimiyyətinin 15 iyul 2016-cı il çevriliş cəhdinə “ilbiz sürətində” verdiyi reaksiyaya da bir kontekst yaradır. Ən sonunda, çevriliş cəhdindən sonrakı həftələrdən birində Türkiyəyə gələndə, TBMM binasındakı dağıntıların arasında dolaşarkən Baydenin ağlından nələr keçdiyini həqiqətən bilmək istəyirəm.

Bassa gəldikdə isə, onun Türkiyədən öncədən planlanmış ayrılışı viza böhranını çıxarmasından bir həftə sonra gerçəkləşdi. Beləcə, davranışlarının gətirdiyi məsuliyyətdən və ictimai reaksiyadan da qaça bildi. Hər iki tərəfdə də minlərlə vətəndaş səfir Bassın düşüncəsizliklə səbəb olduğu bu “qəza”nın qısamüddətli qurbanları oldular. Ancaq qısamüddətli təsirlər bir yana, iki ölkə arasındakı münasibətlərin gördüyü zərəri təmir etmək, uzun müddətdə belə, çətin olacaq.

Bunun səbəbi isə diplomatik münasibətlərin normallaşmayacağı deyil. Nəhayətdə, hər iki ölkənin də vətəndaşları iki ölkə arasında sərbəst səyahət etməyə davam edəcəklər. Əsl zərər isə Türkiyə vətəndaşlarının və rəsmi şəxslərinin ABŞ-a qarşı, bu andan etibarən, gələcəkdəki xeyli irəli bir nöqtəyə qədər, davam etdirməyə məcbur olacaqları yanaşmaya verilmiş oldu.

Türkiyə-ABŞ münasibətləri keçmişdə bir çox fırtınadan keçib: Conson məktubu, 1970-ci illərin sonundakı silah embarqosu və Vaşinqtonun TBMM-in 01 mart 2003-cü il tarixli qərarına verdiyi çirkin cavab reaksiyası bunun nümunələrindən bir neçəsidir. Ancaq mövcud durum bundan fərqlidir. Səfir Bassın davranışının təməlində xəbis bir kin-küdurət və hətta bundan da o tərəfə olan bir şeylər vardır. ABŞ-ın Türkiyəyə yanaşmalarında uzun zamandır sərgilədiyi, bariz bir imperatorluq hikkəsi vardı. Lakin bu hikkə nadir hallarda bu şəkildə açığa çıxmışdı. Münasibətlərin bundan 20 il öncəsindəki kimi, “yaxınlıq” olaraq adlandırıla biləcək bir səviyyəyə çatması üçün ABŞ-ın rəsmi şəxsləri Türkiyə vətəndaşlarına, onların seçilmiş təmsilçilərinə və türk suverenliyinə çox daha böyük bir hörmət – eynən bərabər bir tərəfmüqabilə və bir müttəfiqə təbii şəkildə göstərilməsi lazım olan hörmət kimi – göstərmək məcburiyyətində qalacaqlar.

Topuzun həbsi ilə bağlı olan hadisələr bütövlükdə MKİ-nin 2014-cü ildə Almaniyaya qarşı casusluq etməsilə bağlı ortaya çıxan qalmaqallardan birini xatırladır. Lakin o durumdan qaynaqlanan zərər məcburiyyət üzündən, tezcə nəzarət altına alınmışdı. Keçən il Türkiyədə olan uğursuz çevriliş cəhdinə Obama iqtidarının verdiyi qüsurlu və gecikmiş reaksiya, bir də bu azmış kimi, PKK-nın bir qolunu silahlandırma məsələsində göstərilən inadçı qərarlılıq Türkiyə-ABŞ münasibətlərindəki mövcud rəsmin üstünə oturduğu daha böyük konteksti göstərir. ABŞ-ın rəsmi şəxsləri 2014-cü ildə MKİ-nin Almaniyadakı casusluq qalmaqalında etdikləri kimi, təcili olaraq dəyən zərəri nəzarət altına almaq yerinə, Türkiyədə elə də bir tələsiklik duyğusuna sahib deyillərmiş kimi davranırlar. Çünki Türkiyə ilə münasibətləri artıq son beş ildə darmadağın olmuş durumdadır. Türkiyə-ABŞ münasibətlərini sarsıtmaqda olan digər problemlər səbəbilə Topuzun həbsinə verilən rəsmi reaksiya iki NATO müttəfiqi arasındakı münasibətlərə çox böyük zərər verdi. Bəlkə də digər problemlər olmasaydı, bu qədər zərər verməzdi.

Vəziyyət belədir: ABŞ, PKK-nın Suriya qoluna yüzlərlə tır dolusu silah göndərdiyi bir vaxtda, Gülən təşkilatının üzvlərinin Türkiyə dövlətinə və cəmiyyətinə zərər vermək məqsədilə qanunsuz fəaliyyətlər göstərməsinə, xüsusən də təxribat törətməsinə yardımçı olmaq üçün istifadə olunmuş bir telefon məsələsində çox narahat olduğunu iddia edir.

Yaxşı, bəs Türkiyə vətəndaşları bundan nə anlayır? Bu o deməkdir ki, ABŞ-ın rəsmi şəxslərinin nəzərində türklərin həyatı və təhlükəsizliyi bir cib telefonu qədər belə əhəmiyyətli deyil.

Və sonra da ABŞ-ın rəsmi şəxsləri Türkiyədə yüksələn antiamerikanizmə təəccüblənirlər, eləmi?

Öz ikiüzlülüklərinin fərqində olmaqdan aciz bir halda olanlar, Eliotun şerindəki içi boş adamları təmsil edirlər: içləri hikkə və özünüaldatmayla dopdolu, Amerika İmperiyası inləyə-inləyə sonuna yaxınlaşırkən, unudulmağa məhkum, azmış, zor tərfdarı olan ruhlar.
(Tərcümə Strateq.az)

Qeyd: 1999-cu ildən İstanbulda yaşayan Adam Makkonel tarix sahəsində magistr və doktor dərəcələrini də aldığı Sabançı Universitetində Türk tarixindən dərs deyir. Əsas araşdırma sahələri XX əsrin türk tarixi, Türkiyə-ABŞ münasibətləri, XIX və XX əsr dünya tarixidir.

pia.az











Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

İngiltərə XİN başçısı: “Türkiyə haqlıdır”

bitmap-img3

Rakurs

Deputat Ağalar Vəliyevin biznes imperiyası

bitmap-img3

Seçmələr

Fazil Məmmədovun ətrafında müəmmalı sükut

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru