Xəbər xətti

20 APREL

0:59 “İstanbullu gəlin”də gözlənilməz ayrılıq

0:47 “Milan”ı UEFA-dan cəza gözləyir

0:34 “WhatsApp” qrup idarəçilərinə əlavə səlahiyyət verildi

0:21 PSJ özünə Çindən tərəfdaş tapdı

0:13 “Amazon” şirkəti öz brauzerini təqdim etdi

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

19 APREL

23:59 Erməni əsgərləri maykasız və tumansızdır-Paşinyan ordunu ifşa etdi

23:56 Lənkəranda evdə partlayış: ağır yaralı var

23:54 Müxalifətdən erməni prezidentin dialoq təklifinə reaksiya-şərt var

23:48 Cəlilabadda kütləvi dava baş verib

23:42 Bakıda canavar itləri parçaladı - Video

23:36 Quba rayonunda zəlzələ olub

23:30 Ermənistan müxalifəti yenidən Yerevan küçələrini bağlayacaq

23:24 Özü-özünü bıçaqladı

23:18 Türkiyə parlamenti erkən seçkilərin keçirilməsi haqqında qərarı təsdiqlədi

23:12 Tanınmış cərrahdan tibb sektorunu silkələyəcək açıqlamalar

23:06 “Qarabağ”ın oyununun vaxtı dəyişdirildi

23:00 Ermənistan müxalifəti məmurları aksiyalara cağırdı

22:55 İraq Suriyanı bombaladı

22:49 Azərbaycanlı milyarder Özbəkistanda zavod açdı

22:46 “RAHAT” marketdən oğurluq: Oğru cinayət başında yaxalandı - Video

22:43 Yaponiya Rusiyadan 4 adanı tələb edir

22:37 Dünyanın ilk ticarət “hyperloop” xətti çəkilir

22:31 Rusiya milyarderi arasında azərbaycanlılar da var

22:25 Xəstə özünü 6-cı mərtəbədən atdı - Video

22:19 ATƏT-in Daimi Şurasında DTİHB-nin hesabatına etiraz edildi

22:13 İlham Əliyevin ünvanına təbriklər gəlməkdə davam edir

22:07 Mafioz həbsdən buraxılmağa görə restoranda ziyafət verdi və həbs olundu

22:01 Türkiyədə iki deputatın mandatı əlindən alındı

21:56 “Koroğlu”nun qarşısını kəsən əjdahanın sonu çatır - Fotolar

21:50 Kann festivalı bu filmlə bağlanacaq

21:44 Çaylarda biogen maddələr normadan artıqdır

21:38 Sumqayıtda mənzildə yaşlı qadın meyiti aşkar olunub

21:32 “Zəngəzur” sənədli filmi sosial şəbəkələrdə də paylaşıldı

21:26 Rusiya ABŞ-dan təzminat istəyir

21:20 Almaniya Prezidenti Azərbaycan Prezidentini təbrik edib

21:14 NASA “planet ovçusu“ peykini yola saldı

21:08 Armen Sarkisyan aksiya iştirakçılarını dialoqa çağırıb

21:02 Avropa Parlamenti Mark Sukerberqi dinləmək istəyir

20:57 “Barselona”nın Umtiti planı - 250 milyon avro

20:51 Çində böyük kriptovalyuta dələduzluğunun üstü açılıb

20:45 Tovuzda 2-ci qrup əlil özünü asdı

20:39 “Səfərə getməyə razılıq verdik” - Qurban Qurbanov

20:33 Avropa Komissiyasının prezidenti İlham Əliyevi təbrik edib

20:27 “Ərim deyirdi ki, hicab bağla, mən də ayrıldım” - Leyla

20:21 Ermənistanda həbs edilən müxalifətçilərin sayı 100-ə çatıb - Canlı

20:15 Əkrəm Həsənov: “Problemli kreditlər BOKT-larda da var”

20:09 “Ali Baş Komandan əmr verəcəyi halda…” - Şair Ramaldanov

20:03 Ermənistanda nümayişçilərlə polislər arasında toqquşma - Saxlanılanlar var

19:58 Samir Şərifov “Expo 2025”in ev sahibliyinin xərci barədə

19:54 “Müstəntiq mənə pul, ev təklif edir…” - “Alışanov işi”ndə ilginc bəyanat

19:52 Koreya lideri Əliyevi təbrik etdi

19:46 Kubokun finalına cəzalı duruma düşənlər

19:40 Bakıda tozun miqdarı 26 faizə düşüb

19:34 Derbidə bomba partladı

19:28 Kubanın yeni rəhbərinin adı məlum oldu

19:22 Cəlilabadda 16 yaşlı məktəbli qız intihar edib

19:16 XİN: Rusiya və Azərbaycanı strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bağlayır

19:10 Stepan Danielyan: “Məmurlar da Sərkisyana inamını itirib”

19:04 Raket və artilleriya bölmələrinin taktiki təlimləri keçirilib - Video

18:59 Hakim generalla polkovnikə güzəşt etmədi

18:57 “Media Klub” yaradılıb

18:53 Üç əsrin insanı öldü: heç bir qohumu həyatda deyil

18:47 Prezident İlham Əliyev ilk rəsmi səfərini Türkiyəyə edəcək

18:41 Ermənistanda polis xalq tərəfə keçir

18:35 400 minlik toy edən lift müdirinin qızı məhkəmədə dindiriləcək

18:29 NATO generalların Bakı görüşü barədə məlumat yayıb

18:23 Qonşusunun evini talayan şəxs tutuldu

18:17 Prezident Bakı Nəqliyyat Agentliyinin İdarə Heyətinə sədr təyin edib

18:11 “Prezidentin fərmanı 8800 ailəyə şamil ediləcək” - Nazir

18:05 General oğlunun məhkəməsində şahid 200 manat cərimələnib

18:00 AZAL Səudiyyə və Monteneqro istiqamətində yeni reyslər açır

17:55 Daha 18 qanun dəyişəcək – Siyahı

17:49 Bakı və Abşeronda tozun miqdarı nisbətən aşağı düşüb

17:44 Nazim məhkəmənin qərarına etiraz etdi

17:38 Leyla Əliyevanın kitabı Tehranda nəşr olunub

17:33 Günəş sistemindən kənar planetlərin axtarışı üçün fəzaya teleskop göndərildi

17:29 “Həbsim qurama idi…” – Gülər Əhmədova keçmişin sirrini açır

17:24 Dollar sabah neçəyə olacaq?

17:20 Polşa prezidenti İlham Əliyevə təbrik məktubu göndərib

17:15 Azərbaycanın AÇG və Şahdəniz üzrə gəlirləri açıqlanıb

17:10 “İndi də məmurların “saxladıqları” qadınlar özbaşınalıq edir” - Deputat

17:05 İsrail səfirliyində Eynulla Fətullayevlə təhlükəsizlik əməkdaşları arasında qarşıdurma

17:00 “Mənzil bazarındakı qiymətlər aztəminatlı ailələrin imkanlarına uyğun deyil”

16:55 “Əsgərə məktub” layihəsi Tərtərdə

16:50 Gerasimovla Skaparotti Bakıda görüşdü

16:43 Yunanıstan və Türkiyə müharibəyə doğru gedir

16:35 Şamaxı rayonunda hesabat yığıncağı keçirilib

16:30 “Çelsi”nin futbolçusuna sərt cəza

16:25 Türkiyədə sorğu keçirilib: Ərdoğan 55.6 faizlə liderdir… – AKP açıqladı

16:20 “Aliment fondunun yaradılması qaçılmaz zərurətdir”

16:15 Respublika Narkoloji Mərkəzin direktoru vəzifəsindən azad edildi

16:10 Bakıda 3 azyaşlı yanğından xilas edildi - Yenilənib

16:05 Tovuz sakini özünü asıb

16:00 “Sosial şəbəkələrdən istifadənin hüquqi tənzimlənməsinə ehtiyac var”

15:56 Gülüstan Əliyeva əsəbiləşdi

15:52 İsrail ABŞ-ın Suriyada müharibəyə cəlb olunmasında niyə maraqlıdır?

15:47 Rusiya ABŞ-a qarşı hərəkətə keçdi – Kompensasiya tələbi qaldırıldı

15:44 “Apple” iki SİM-kartlı “iPhone” buraxacaq

15:41 Ermənistanda kütləvi həbslər davam edir – Daha 100 nəfər saxlanıldı

15:30 Əfqanıstandakı sülhməramlılarımızın bir qrupu vətənə qayıdıb

15:25 “Koroğlu” stansiyasının giriş-çıxışlarından biri müvəqqəti bağlanacaq

15:20 DİM Azərbaycan dili fənnindən test imtahanı keçirəcək

15:07 Hollivud ulduzu İlham Əliyevi təbrik etdi

15:03 Prezident İlham Əliyev Corc Buşa başsağlığı verib

14:57 Ağ evdə müzakirə: Suriyadan çəkilməli, yoxsa qalmalı?

14:53 “İqtidar komandasında yeniliklər olacaq” – Deputat

14:46 “Suriyada 1 ay öncə ruslarla çox amansız döyüşümüz oldu” – Tramp

14:40 Salyanda 5 kiloqram narkotiklə tutulan narkobaron necə azad olunub?

14:35 Ötən il Azərbaycanda 37 618 abort icra edilib

14:30 Bakıda yaşayış binası yanır

14:25 Yerevanda etirazçılar ABŞ səfirliyinə doğru hərəkət edir

14:20 Azərbaycan” Nəşriyyatı “Azərsu” ASC-ni məhkəməyə verdi

14:18 Səhiyyə Nazirliyi bu il baş vermiş ana ölümlərinin sayını açıqlayıb

14:13 “Prezidentin milli birlik mesajı bütün xalqları birləşdirir” - Niyaz Niftiyev

14:08 “Hüquq müdafiəçisi üç polis əməkdaşına xəsarət yetirib” - DİN

14:04 Prezident NATO-nun Avropada Müttəfiq Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı ilə görüşüb

13:32 “Faytonçu Nazim” məhkəməni uduzdu

13:27 Şəmkir-Gədəbəy yolunda ağır qəza: Yaralılar var

13:25 “Erkən nikah milli ailə dəyərlərimizə ziddir!”



ANALİZ

...

Türkiyə-ABŞ münasibətlərində yeni “balans”:

Tarix 10.11.17, 12:21

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Şifrəsi qırılmış telefon, sirri çözülmüş yazışmalar və üzə çıxan gerçəklər...


Adam Makkonnel

“Anadolu” Agentliyi, Türkiyə

T.S. Eliot, məşhur şerində belə deyirdi:

“Bizlər içi boş adamlarıq,

İçi sonra doldurulanlar…

Ölüm sonrası Krallığa keçənlər,

Gözləri mıxlanmış, sabit baxarkən,

Xatırlayın barı bizi, zərrəcə də olsa.

Zor sevən azmış ruhlar kimi yox,

Sadəcə içi boş insanlar olaraq.

Hanı içləri doldurulanlar…

Dünya bitəcək bax belə…

Dünya bitəcək bax belə…

Dünya bitəcək bax belə

Partlayışla deyil; bir iniltiylə…”

Amerika divinin təkgüclü siyasi oyunçu olaraq sonu bir neçə on ildir proqnozlaşdırılır, lakin ABŞ hələ də təkbaşına dünyanın ən önəmli qlobal iqtisadi, hərbi və siyasi aktyoru olmağa davam edir.

Digər tərəfdən, on ildən artıqdır ki, önümüzdə bir çoxqütblülük reallığı da vardır. Vladimir Putin oyunu necə oynayacağını kəşf etdikdən sonra, Çin liderliyinin də sürətlə böyüyən gücünü təmkinli bir şəkildə göstərməyə başlamasıyla Avropa layihəsi liderliyini, hakimiyyətini və birliyini itirdi. Corc Buş administrasiyasının xarici ölkələrdəki son dərəcə anlamsız zor dolu fəaliyyətləri və əlini hər yerə həddindən artıq uzatması, ondan sonra gələn Obama administrasiyasını çox sadəlövh davranmaya, sülhsevər idealizm sərgiləməyə və məsuliyyətsiz beynəlxalq siyasət seçimlərinə doğru itələdi. Donald Trampın prezidentliyi dövründə isə o, xarici siyasətin içini qəsdən boşaltdı və Xarici işlər nazirliyinin rəhbərliyinə həyatı neftçiliklə keçən bir şəxsi gətirdi.

Bu zaman ərzində, Türkiyə-ABŞ münasibətləri də oxşar bir meyl göstərdi. 01 mart 2003-cü ildə TBMM ABŞ ordusuna türk torpaqları üzərindən keçməklə, İraqı işğal etmə izni vermədiyi üçün Vaşinqtonla Ankara arasındakı münasibətlər o zamandan bəri gərginləşdi. Oğul Buşun ikinci dövründə isə münasibətlər sükunətlə davam  etdi, lakin əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf da olmadı.

Obama prezidentliyinə Türkiyədə etdiyi bir çıxışla start verdi. Gələcək “çəhrayi eynəkdən görünən kimi” görünürdü, lakin Suriya məsələsində ayaq dirəməsi və ikinci dövründə izahı mümkün olmayan xarici siyasət seçimləri etməsi iki dövlətin münasibətlərində səviyyənin kəskin düşməsinə səbəb oldu.

Proqnozlaşdırıldığı kimi, keçən yanvar ayında reallaşan hakimiyyət dəyişikliyi də vəziyyəti yaxşılaşdırmaq baxımından, bir işə yaramış kimi görünmür. Tam tərsinə, oktyabr ayının əvvəlində türk polisi ABŞ-ın İstanbul Konsulluğunun 35 illik işçisi Metin Topuzu, Fətullah Gülən təşkilatı ilə son illərdə Türkiyədə etdikləri müxtəlif cinayətlərdə əməkdaşlıq etdiyinə görə, saxladı.

Türk cəmiyyəti bir neçə ay idi ki, ABŞ Konsulluğundan olan birinin Gülənin əməliyyatçı adamlarıyla tez-tez təmas qurması haqqında məlumata sahib idi. Lakin atdığı “tweet”lər, ictimaiyyət qarşısında verdiyi açıqlamalar və sərgilədiyi hərəkətlər üzündən, varlığı onsuz da iki ildir narahatlıq qaynağı halına gəlmiş olan ABŞ-ın Türkiyədəki səfiri Con Bass, özünü İstanbul Konsulluğunun Gülənə bağlı şəxslərlə olan qeyri-müəyyən və çox narahatedici təmaslarını, tamamilə görməməzliyə vurmaq yolunu seçdi. Əgər həyata keçirilən bu telefon danışıqları Topuzun konsulluqdakı vəzifələrinin bir parçası idisə, o zaman səfir ən azından bunu türk xalqına açıqlaya bilərdi. Ancaq səfir Bass bunu etmək əvəzinə, bütün Türkiyə vətəndaşları üçün çox böyük əhəmiyyət kəsb edən məsələ ilə bağlı türk cəmiyyətini axmaq yerinə qoymağı seçdi.

2016-cı ilin iyulunda Gülənin tərəfdarları 250 Türkiyə vətəndaşını öldürdü, lakin ABŞ-ın Türkiyədəki keçmiş səfiri, Topuzun Gülənin adamlarıyla nə üçün bu qədər intensiv telefon əlaqəsi saxladığı haqqında türk cəmyyətinə məlumat vermək kimi lazımlı və məntiqli bir addımı atmağı yetərli qədər əhəmiyyətli bir məsələ olaraq görmədi. Şəffaflığa və ya türk cəmiyyətinin duyğularını sakitləşdirməyə yönəlik heç bir təşəbbüs göstərmədi. Səfir Bass bunun yerinə, böyük bir diplomatik səhvə qərar verdi: Topuzun saxlanmasının Türkiyədəki ABŞ missiyalarına qarşı təhdid yaratdığı iddiası ilə, türk hakimiyyətinə və ya ictimaiyyətinə öncədən xəbər vermədən, 8 oktyabrda, bazar gecəsi Türkiyə vətəndaşlarının viza müraciətlərinə baxılması ilə bağlı işləri durdurdu. Ertəsi günü ABŞ-da istirahət günü olduğundan, rəsmi səviyyədə təmas mümkün olmayacaqdı ki, bu da Bassın “çörəyinə yağ sürtürdü”.

Artıq ABŞ-ın istədiyi kimi davrana bilmədiyi Türkiyə isə öz vətəndaşlarına qarşı tətbiq edilən məhdudiyyətlərin eynisini dərhal ABŞ vətəndaşlarına qarşı tətbiq etdi. Beləliklə, iki ölkə arasında tam mənasıyla bir böhran yarandı.  

Bu utancverici duruma duz-istiot tökən şey isə ABŞ-ın rəsmi şəxslərinin müvafiq türk qurumlarından Topuzun telefonunun geri verilməsini tələb etməsi oldu. Onların iddialarına görə, Topuzun telefonunun Türkiyənin müvafiq qurumlarının əlində olması ABŞ üçün təhlükəsizlik təhdidiydi və telefon 1961-ci il Vyana Diplomatik Münasibətlər Konvensiyası çərçivəsində qoruma altındaydı.

Birincisi, ABŞ Topuzun bir Türkiyə vətəndaşı olmasına, beləliklə də diplomatik toxunulmazlığının olmamasına, yəni, türk qanunlarına tabe olmasına rəğmən, bu tələblə çıxış etdi.

İkincisi, Topuzun telefon danışıqları Gülənin əməliyyatçıları tərəfindən icra edilən hadisələrlə bağlı və məhz bu hadisələr zamanı aparılmışdı. Yəni,  Topuz Gülənin əməliyyatçılarıyla təsadüfi zamanlarda deyil, onların türk cəmiyyətini və dövlətini çökdürmək üçün tərtib edilmiş planların reallaşdırılmasına qarışdıqları spesifik zamanlarda əlaqədə olub. Diplomatiya ilə heç bir əlaqəsi olmayan bu hadisə dolaşıq bir formada Gülənin Türkiyə hökumətini devirmə cəhdlərinin bir parçasıdır.

Səfir Bass bunun əksini iddia etsə də, türk hakimiyyət orqanları Topuzun caxlanmasında normal qanuni proseduralara riayət etdilər və ona tələb olunan formada vəkili ilə görüşmə haqqı verdilər. Çox güman ki, ABŞ-ın rəsmi şəxslərini çaşdıran hadisə türk polisinin Topuzun telefonunun şifrəsini qırmağı bacarması və oradan çıxan məlumatların mətbuatda yer almasıydı. Adı verilməyən ABŞ-lı bir diplomatla Nyu Yorkdakı “Rza Zərrab işi” ilə əlaqədar olan “Whats App” yazışmalarını ehtiva edən sızıntılardan yaranan ilk təəssürat Topuzun türk hökumətinə yönəlik əməliyyatların bir parçası olmaqdan böyük məmnuniyyət duymasıdır.

Bütün bunlar azmış kimi, Türkiyə-ABŞ münasibətləri ötən ay bir sıra cansıxıcı hadisə sayəsində yaxşıca aşındı. Məsələn, oktyabrın əvvəllərində ifrat sağçı düşüncə qurumu olan “American Enterprise Institute”un kontent yaradıcısı Maykl Rubin ağzından qaçırdı ki, 2016-cı ilin əvvəllərində Türkiyədə çevriliş təşəbbüsünün reallaşmaq üzrə olması haqqında məlumatlandırılıb. Rubin bundan bir neçə il əvvəl Gülən təşkilatına yönəlik düşmən münasibətini dəyişdirib və o zamandan bəri, Gülənçilərlə əlaqədədir. Öna çevriliş məsələsilə bağlı məlumat verənin kimliyini təxmin etmək çətin deyil. Rubin, Twitter vasitəsilə (çevriliş proqnozu  verdiyi) məqaləsilə əlaqədar özünə doğru yönəldilən suallara türk jurnalistlərini ingilis dilini bilmə səviyyələrinə görə, aşağılayaraq və onu tənqid edən Twitter istifadəçilərinə həqarət edərək, hadisələri daha da pis hala gətirəcək şəkildə cavab verdi.

ABŞ-ın digər bir önəmli düşüncə qurumu olan Xarici Əlaqələr Şurası (XƏŞ) iki həftə öncə qapılarını məşhur və təsirli bir Gülənçi olan Əbdülhəmid Biliciyə mətbuata qapalı keçirilən konfrans üçün açdı. Tədbirin ev sahibi olan Stiven A. Kuk bu məsələ ilə əlaqədar “Twitter”də sorğu-suala tutulduqda, daha öncə də öndə gələn türk siyasətçilərinə ev sahibliyi etdiklərini söyləyərək, Bilicinin eyni dərəcədə məqbul bir qonaq olduğuna işarə etdi. Kuk bunu edərkən, bəhs etdiyi siyasətçilərin hamısının demokratik yolla seçilmiş, Gülənçilərin isə Türkiyə dövlətini gücdən istifadə etməklə ələ keçirməyə çalışmış şəxslər olması həqiqətini nəzərə almadı. XƏŞ ABŞ-ın ən təcrübəli siyasi düşüncə qurumlarından biri, Kuksa onun ən öndə gələn Türkiyə ekspertidir. XƏŞ-nin və Kukun bu məsələdə nümayiş etdirdikləri tam əxlaqsızlıqdır.

Gülənçilərin yazışmalarını çözmək üçün türk polisinin göstərdiyi səylər eyni həftədə son dərəcə narahatlıq yaradan başqa bir hadisənin inkişafı ilə nəticələndi. Türk mətbuatında çıxan xəbərlərə görə, şifrəsi açılan ByLock yazışmaları ABŞ-ın vitse-prezidenti Co Baydenin türk ordusunda bir sıra çevriliş hazırlıqlarının görülməsindən xəbərdar olduğunu üzə çıxardı. Bayden 2016-cı ilin əvvəllərində Türkiyəyə gəlmişdi və Gülən təşkilatı ilə əməkdaşlıq etdiyindən şübhələnilən türk jurnalisti olan Can Dündarın ailəsilə görüşmüşdü. O zaman həbsdə olan Dündar məhkəməsini gözləyirdi. Dündar daha sonra verdiyi yazılı öhdəliyə əsasən, sərbəst buraxılmışdı və bu fürsəti 15 iyul çevriliş cəhdindən öncə, xaricə qaçmaq üçün istifadə etdi.

Dündarın çevriliş cəhdini öncədən bildiyi Türkiyədə geniş şəkildə qəbul edilir. Şifrəsi açılan ismarıclara görə, Bayden Dündarın ailəsinə türk ordusunda davam etməkdə olan bir sıra hazırlıqlardan xəbərdar olduğunu söyləyib. Bunları yazan şəxs Baydenin çevrilişin hazırlanmaqda olmasını nəzərdə tutduğunu vurğulayıb.

Bu iddianın sahibi olan Rıdvan Kızıltepe, fəaliyyəti Baydenin ziyarətindən iki ay öncə türk məhkəməsi tərəfindən durdurulana qədər, Gülənçi media qurumu olan “Samanyolu” televiziya kanalının üst səviyyəli əməkdaşı idi. Kızıltepenin bu iddiasının doğu olub-olmadığını bilmək, təbii ki, imkansızdır; ancaq bunlar Gülən təşkilatının ierarxiyasında önəmli vəzifələrdə olan, məşhur iki təşkilat üzvünün bir-birinə göndərdiyi ismarıclardır. Ayrıca, onlar bu ismarıcları bir-birinə, hardasa sadəcə Gülənçilərə məxsus olan xüsusi şifrəli bir ismarıclaşma proqramından istifadə edərək, göndəriblər. Bu da Kızıltepenin, ismarıcın alıcısının xeyrinə şişirtmə etdiyini, ya da yalan söylədiyini düşünməmiz üçün ortada bir səbəbin olmadığı anlamına gəlir.

Əgər Kızıltepenin iddiaları doğrudursa, bu, Obama hakimiyyətinin 15 iyul 2016-cı il çevriliş cəhdinə “ilbiz sürətində” verdiyi reaksiyaya da bir kontekst yaradır. Ən sonunda, çevriliş cəhdindən sonrakı həftələrdən birində Türkiyəyə gələndə, TBMM binasındakı dağıntıların arasında dolaşarkən Baydenin ağlından nələr keçdiyini həqiqətən bilmək istəyirəm.

Bassa gəldikdə isə, onun Türkiyədən öncədən planlanmış ayrılışı viza böhranını çıxarmasından bir həftə sonra gerçəkləşdi. Beləcə, davranışlarının gətirdiyi məsuliyyətdən və ictimai reaksiyadan da qaça bildi. Hər iki tərəfdə də minlərlə vətəndaş səfir Bassın düşüncəsizliklə səbəb olduğu bu “qəza”nın qısamüddətli qurbanları oldular. Ancaq qısamüddətli təsirlər bir yana, iki ölkə arasındakı münasibətlərin gördüyü zərəri təmir etmək, uzun müddətdə belə, çətin olacaq.

Bunun səbəbi isə diplomatik münasibətlərin normallaşmayacağı deyil. Nəhayətdə, hər iki ölkənin də vətəndaşları iki ölkə arasında sərbəst səyahət etməyə davam edəcəklər. Əsl zərər isə Türkiyə vətəndaşlarının və rəsmi şəxslərinin ABŞ-a qarşı, bu andan etibarən, gələcəkdəki xeyli irəli bir nöqtəyə qədər, davam etdirməyə məcbur olacaqları yanaşmaya verilmiş oldu.

Türkiyə-ABŞ münasibətləri keçmişdə bir çox fırtınadan keçib: Conson məktubu, 1970-ci illərin sonundakı silah embarqosu və Vaşinqtonun TBMM-in 01 mart 2003-cü il tarixli qərarına verdiyi çirkin cavab reaksiyası bunun nümunələrindən bir neçəsidir. Ancaq mövcud durum bundan fərqlidir. Səfir Bassın davranışının təməlində xəbis bir kin-küdurət və hətta bundan da o tərəfə olan bir şeylər vardır. ABŞ-ın Türkiyəyə yanaşmalarında uzun zamandır sərgilədiyi, bariz bir imperatorluq hikkəsi vardı. Lakin bu hikkə nadir hallarda bu şəkildə açığa çıxmışdı. Münasibətlərin bundan 20 il öncəsindəki kimi, “yaxınlıq” olaraq adlandırıla biləcək bir səviyyəyə çatması üçün ABŞ-ın rəsmi şəxsləri Türkiyə vətəndaşlarına, onların seçilmiş təmsilçilərinə və türk suverenliyinə çox daha böyük bir hörmət – eynən bərabər bir tərəfmüqabilə və bir müttəfiqə təbii şəkildə göstərilməsi lazım olan hörmət kimi – göstərmək məcburiyyətində qalacaqlar.

Topuzun həbsi ilə bağlı olan hadisələr bütövlükdə MKİ-nin 2014-cü ildə Almaniyaya qarşı casusluq etməsilə bağlı ortaya çıxan qalmaqallardan birini xatırladır. Lakin o durumdan qaynaqlanan zərər məcburiyyət üzündən, tezcə nəzarət altına alınmışdı. Keçən il Türkiyədə olan uğursuz çevriliş cəhdinə Obama iqtidarının verdiyi qüsurlu və gecikmiş reaksiya, bir də bu azmış kimi, PKK-nın bir qolunu silahlandırma məsələsində göstərilən inadçı qərarlılıq Türkiyə-ABŞ münasibətlərindəki mövcud rəsmin üstünə oturduğu daha böyük konteksti göstərir. ABŞ-ın rəsmi şəxsləri 2014-cü ildə MKİ-nin Almaniyadakı casusluq qalmaqalında etdikləri kimi, təcili olaraq dəyən zərəri nəzarət altına almaq yerinə, Türkiyədə elə də bir tələsiklik duyğusuna sahib deyillərmiş kimi davranırlar. Çünki Türkiyə ilə münasibətləri artıq son beş ildə darmadağın olmuş durumdadır. Türkiyə-ABŞ münasibətlərini sarsıtmaqda olan digər problemlər səbəbilə Topuzun həbsinə verilən rəsmi reaksiya iki NATO müttəfiqi arasındakı münasibətlərə çox böyük zərər verdi. Bəlkə də digər problemlər olmasaydı, bu qədər zərər verməzdi.

Vəziyyət belədir: ABŞ, PKK-nın Suriya qoluna yüzlərlə tır dolusu silah göndərdiyi bir vaxtda, Gülən təşkilatının üzvlərinin Türkiyə dövlətinə və cəmiyyətinə zərər vermək məqsədilə qanunsuz fəaliyyətlər göstərməsinə, xüsusən də təxribat törətməsinə yardımçı olmaq üçün istifadə olunmuş bir telefon məsələsində çox narahat olduğunu iddia edir.

Yaxşı, bəs Türkiyə vətəndaşları bundan nə anlayır? Bu o deməkdir ki, ABŞ-ın rəsmi şəxslərinin nəzərində türklərin həyatı və təhlükəsizliyi bir cib telefonu qədər belə əhəmiyyətli deyil.

Və sonra da ABŞ-ın rəsmi şəxsləri Türkiyədə yüksələn antiamerikanizmə təəccüblənirlər, eləmi?

Öz ikiüzlülüklərinin fərqində olmaqdan aciz bir halda olanlar, Eliotun şerindəki içi boş adamları təmsil edirlər: içləri hikkə və özünüaldatmayla dopdolu, Amerika İmperiyası inləyə-inləyə sonuna yaxınlaşırkən, unudulmağa məhkum, azmış, zor tərfdarı olan ruhlar.
(Tərcümə Strateq.az)

Qeyd: 1999-cu ildən İstanbulda yaşayan Adam Makkonel tarix sahəsində magistr və doktor dərəcələrini də aldığı Sabançı Universitetində Türk tarixindən dərs deyir. Əsas araşdırma sahələri XX əsrin türk tarixi, Türkiyə-ABŞ münasibətləri, XIX və XX əsr dünya tarixidir.

pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

“Koroğlu”nun qarşısını kəsən əjdahanın sonu çatır - Fotolar

bitmap-img3

Rakurs

“Lider” şirkətindən mal əti salosu fırıldağı - Foto

bitmap-img3

Seçmələr

Ramiz Mehdiyev kadr siyasətindən yazdı

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru