Xəbər xətti

24 YANVAR

11:47 Azərbaycandan böyük pullar aparan əcnəbi müğənnilər vergiyə cəlb olunurmu?

11:43 Kriptovalyuta bazarında yeni qiymətlər

11:39 İllərin küsülülüyü bitdi? - Aygünlə Natavan yan-yana

11:35 Rusiyada azərbaycanlı jurnalist yol qəzasında vəfat edib

11:31 “Belə şeyləri qabartmaq qeyri-peşəkarlıqdır” -Rəşad Sadıqov

11:27 İlham Əliyev Davosda “IBM” şirkətinin baş icraçı direktoru ilə görüşüb

11:23 Polis bakıda əməliyyat keçirdi - Külli miqdarda narkotik ələ keçirildi

11:19 Jurnalist niyə vəfat edib? - Polisdən fərqli səbəb

11:15 Keçmiş arvadını boğaraq öldürdü - Bakıda

11:11 Səməd Seyidov: “AŞPA-nın yeni Prezidentindən gözləntilərimiz...”

11:08 Dövlətin problemli kreditləri ödəməsi mümkündür?

11:07 Sarkisyan Fransada İranın Qarabağ mövqeyindən danışdı

11:03 ATƏT təmas xəttində monitorinq keçirəcək

10:59 “Oskar”ın nominantları bəlli oldu

10:56 Qış tətili başlayır, şagirdlər necə istirahət etməlidir?

10:52 Nəhəng şirkətlərin qatıldığı Davos Forumu haqda bilmədiklərimiz

10:50 Prezidentin köməkçisi müdafiə naziri ilə birlikdə cəbhə bölgəsində - Fotolar

10:48 Daha 4 şirkət Azərbaycandan gedir

10:44 Azərbaycanlı professor yazıçıların beynəlxalq forumunda

10:43 “Bu siyasi gedişat Serj Sarkisyana sərf edir” - Politoloq

10:40 Fransa prezidenti Azərbaycanı və Ermənistanı güzəştlərə çağırdı

10:36 Amerikalı yazıçı öldü

10:32 Bakının bu rayonunda su olmayacaq

10:28 Türkiyə ordusu Afrində 260 terrorçunu məhv edib

10:24 “Hiss edirdim ki, Qurbanov mənimlə yeni müqavilə istəmir” - Ndlovu

10:22 ​İrəvan teatrının ilk tamaşası anşlaqla keçib

10:20 “Bakı Ekspo 2025” Davosda təqdim edildi - Fotolar

10:16 Azərbaycan nefti bahalaşdı

10:12 Bakıda iki məktəbin ətrafında piyadaların təhlükəsizliyi araşdırılıb

10:08 İranda “daxildə satqın” axtarışı başladı - ilginc gəlişmələr

10:06 Putin və Ərdoğan arasında telefon danışığı olub

10:04 AŞ PA-nın yeni prezidenti siyasətçiləri “qaraladı” - Bakıdan reaksiyalar

10:00 Dollar və manatın bugünkü məzənnəsi

9:57 Məşhur İvonna nənə vəfat etdi

9:54 Qənirə Paşayeva: “O fikirdən məni anam daşındırdı”

9:50 Neft ucuzlaşıb

9:47 Seçki ərəfəsi sabitlik, yoxsa qarışıqlıq olacaq?

9:43 Cəbhədən yeni xəbər

9:40 Bakıda sexdə partlayış: işçilərdən biri ayağını itirib

9:37 ““Qara bazar” elə sürətlə inkişaf edib ki...” - Vahid Əhmədov

9:34 Moskvadan İrəvana seçki “sürpriz”i, Bakıya yeni silahlar...

9:30 “Alpinistlərdən heç bir iz yoxdur” - Ziya Qasımlı

9:27 ATƏT, AŞ PA rəhbərliyi italyanlara, BMT TŞ sədrliyi qazaxlara keçdi - Qarabağı nə gözləyir?

9:23 Senat FES-in yeni rəhbərini təsdiqlədi

9:20 İsrailin baş naziri Davosda Azərbaycan Prezidenti ilə görüşəcək

9:17 Alpinistlərin itkin düşməsindən 1 ay ötdü

9:14 Polad Bülbüloğlunun ermənilərlə bağlı mövqeyi kəskin etiraz doğurdu

9:10 Baş nazir qaydalara dəyişiklik etdi

9:07 Prezident Davos Forumunda nələrdən danışdı? - Tam mətn

9:03 “Şapka Mamed”in örtülü bazarı - Təfərrüatlar

9:00 İşıqpulu ödəməkdə problem yaranıb

0:59 Obamanın qızı sevgilisi ilə belə görüntüləndi - Fotolar

0:47 İngiltərə millisinin 2017-ci ildə ən yaxşısı müəyyənləşib

0:23 Van Dammdan Tolqahana film təklifi

0:11 “Bitcoin” 5 səbəbdən “çökə” bilər

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

23 YANVAR

23:59 Prezidentin Davosda görüşləri davam edir

23:53 Azərbaycan neftinin bareli 71 dollara satılır

23:47 Bakı-İstanbul aviareysində texniki problem yaranıb

23:41 Fransa prezidenti: “Qarabağ münaqişəsinin həlli vacibdir”

23:35 AŞPA-da Dilqəmlə Şahbazın azadlığa buraxılması məsələsi qaldırıldı

23:29 “Suriyanın şimalında təhlükəsizlik zonası yaradaq” - ABŞ-dan Türkiyəyə təklif

23:22 Tanınmış jurnalist vəfat etdi - yenə ürəktutma...

23:15 “KXDR ABŞ-a nüvə zərbəsi endirməyə hazırlaşır!” - MKİ başçısı

23:09 67 yaşlı Ağsu sakini özünü asaraq intihar edib

23:02 “PYD/YPG Afrine doğru hərəkət edəcəyi təqdirdə...” – Pentaqon

22:56 Müffəttişlər avtobusları saxladı, sərnişinlər yolda qaldı - Video

22:50 Türk ordusu Afrində PYD postunu belə ələ keçirdi - Video

22:43 Prezident İlham Əliyev OPEC-in baş katibini Azərbaycana dəvət etdi

22:35 Ərdoğanla Tramp arasında telefon danışığı olacaq

22:28 “Neft hasilatının azaldılmasına dair saziş...” - İlham Əliyev

22:21 İranda internetə məhdudiyyətsiz giriş təmin olunacaq

22:14 İlham Əliyevin “Microsoft” şirkətinin vitse-prezıdenti ilə görüşü olub

22:07 Səməd Seyidovun sədrliyi ilə AŞPA-nın plenar iclası keçirilib

22:00 Ən yaxşı baş məşqçilərin sıralaması açıqlanıb

21:55 Prezident: “Öhdəliklərimizi artıqlaması ilə yerinə yetiririk“

21:49 Afrində Türkiyənin daha bir hərbçisi şəhid olub

21:42 Afrində keçirilən əməliyyatlar niyə “Zeytun budağı” adlanır?

21:35 2018-ci il “Oskar”a namizədlərin ADLARI açıqlandı

21:28 Azərbaycan şirkəti Ukraynada yol çəkəcək

21:20 Maskerano “Barselona”dan ayrıldı - Rəsmi

21:13 BP prezidenti neftin qiyməti barədə

21:06 “İŞİD-ə qarşı mübarizə başa çatdı…” - ABŞ generalı

20:58 Prezident İlham Əliyev Davosda Gürcüstanın Baş naziri ilə görüşüb

20:50 İlham Əliyev Rusiya ilə yeni hərbi müqavilə üzərində iş getdiyini açıqladı

20:43 Almaniyada kiçik təyyarə ilə helikopter toqquşdu - 4 ölü

20:36 Azərbaycandan Avropaya uçuşlar təxirə salınıb? - Açıqlama

20:29 Rəşad Sadıqovun komandası Gürcüstana qarşı

20:23 İlham Əliyev “VTB Bank”ın prezidenti ilə görüşüb

20:16 Ermənistanın baş naziri Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi barədə

20:08 Prezident: “Azərbaycanda medianın azad olmadığına dair tənqidlər əsassızdır”

19:59 Əbülfəs Qarayevin qızı “Qazprom”un sərgisinin kuratorudur

19:52 Milli komandamız Karate 1 Premyer Liqa turnirində iştirak edəcək

19:45 Bakı-Qazax magistralında iki yük maşını toqquşub, biri dərəyə aşıb

19:37 70 ildə 3,5 min sülhməramlı qətlə yetirilib

19:30 68 yaşlı qadın intihar etdi - Kürdəmirdə

19:22 Rusiyanın kəşfiyyat gəmisi ABŞ sahillərində!

19:15 Piyadanın ölümünə səbəb olan mikroavtobus sürücüsü həbs olundu

19:08 Azərbaycanda 2 məmur qəfil öldü - Adlar

19:01 İranda internetə məhdudiyyətsiz giriş təmin olunacaq

18:54 Gözəl Bayramlı 3 il azadlıqdan məhrum edildi

18:49 “Bizim üçün ən yaxşı bazar qonşulardır” - Prezident

18:41 Serj Sərkisyan yeni postuna aprelin 17-də əyləşə bilər

18:33 Energetika Nazirliyinin icazələri “ASAN”-a verilir

18:23 “Bakı-Tbilisi-Qars regionun nəqliyyat xəritəsini dəyişdi” - Prezident

18:18 Ərdoğan: “Şəhidimizin vəsiyyətini yerinə yetirəcəyik”

18:14 İlham Əliyev: “Artıq Avropanın bəzi ölkələrinin neft təminatçısıyıq”

18:11 ABŞ və Rusiya ordu komandanları yanvarın 26-da Bakıda olacaq

18:05 Rusiya Xankəndində əyləncə kompleksi tikir

18:00 Rusiya məhkəməsi Azərbaycan vətəndaşına 21 il həbs cəzası verib

17:53 Sabah Millətlər Liqasının püşkü atılacaq

17:47 “Ağ ev”də daha bir skandal: Tramp özündən 42 yaş kiçik olan məsləhətçisi ilə eşq yaşayır

17:40 Azərbaycanlı məmur Türkiyədə 5 milyona sayt aldı - Müəmmalı satışın pərdəarxası

17:31 Təhsil naziri postuna əsas namizədlər: Rektor, yoxsa nazir əvəzi?

17:28 “Full” paketinə qoşul, “Nar”-dan “Samsung Galaxy S8” və ya “Ipad Pro” qazan!

17:20 Türkiyə ordusunun Afrində keçirdiyi əməliyyatların nə zaman başa çatacağı açıqlanıb

17:09 Energetika Nazirliyinin icazələri “ASAN”a verilir

17:03 Sezen Aksu məşhur şairin evini satışa çıxardı

16:57 Bu ixtisaslar üzrə ayrılan plan yerlərinin hamısı boş qalıb

16:51 “Bakcell” növbəti dəfə “Socially Devoted” sertifikatına layiq görülüb



ƏDƏBİYYAT

...

Süleyman peyğəmbərin əlil uşağı

Tarix 12.11.17, 11:15

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Kulis.az Şərif Ağayarın dahi Nizami Gəncəviyə həsr etdiyi “Dirilik suyu” essesini təqdim edir:


Nizami Gəncəvinin “Yeddi gözəl”i həyatım boyu oxuduğum ən yaxşı əsərlərin beşliyinə daxil oldu. Şəksiz-şübhəsiz! Özü də bu uzaq tarixdə baş verməyib. Lap bu yaxınların söhbətidir. Olsun ki, bu qənaətimdə İtalo Kalvinonun Nizaminin roman-poeması haqda yazdığı essenin də təsiri var. Amma həm də yoxdur.
 
Görünən dağa nə bələdçi?
 
Hər şey bir yana, əsərin günümüzlə nəinki səsləşən, hətta günümüzə qəribə hünərlə meydan oxuyan mükəmməl strukturu kifayətdir ki, Nizami dühasının qarşısında sakit-səssiz əllərini yuxarı qaldırasan.
 
Əsərin adı “Bəhramnamə”dir əslində. O “Bəhramnamə” ki, özündən sonra “İsgəndərnamə” kimi dünya şedevri gələcəkdi dünyaya. Ancaq Nizami özü əsərlərinin birində poemanın adını “Həft peykər” kimi qeyd edib və elə bu cür də tanınıb.
 
Yeddi rəqəmində yeddi planet, yeddi iqlim, həftənin yeddi günü, dünyanın yeddi gündə yaranması, göyün və yerin yeddi qatı, cənnətin yeddi təbəqəsi və s. simvolizə olunur.
 
Əsərin əsas qəhrəmanı Bəhram Gur yeddi iqlim qurşağından yeddi gözəl alıb gətirir və onların hər birinə ayrıca qəsr tikdirir. Yeddi qəsrin hər birini yeddi müxtəlif rəngə boyayır.
 
Strukturun inanılmazlığı bununla bitmir: qəsrin içərisindəki kənizlərin həyatı, təmsil etdiyi coğrafiya və Bəhram Gur üçün danışdığı əhvalat həm də qəsrin rəngiylə simvollaşır. Bu rəqəmlərin və qəsrlərin quruluşunun bürclərlə paralelləşdirilməsi isə möcüzənin ta kəndisidir!
 
Bundan əlavə, əhvalatların qara rənglə başlayıb ağ rənglə bitməsi dünyanın yaradılması prosesini məcazlaşdırır. Tanrının işə başladığı birinci gün – şənbə, qaradır. Hər şey qaranlıqdır, heç nə aydın deyil. Bütün rənglərdən keçib dünyanı yaradaraq cüməyə – istirahət gününə gələn Tanrı bütün yaradılışı ağlığa, təmizliyə, aydınlığa qovuşdurduğu kimi, yeddi gözəlin sonuncu əhvalatı da ağ rəngli qəsrdə vaqe olur və həyat başlayır…
 
Əsər oxucunu da müəlliflə birlikdə ağ günə çıxarır “Yeddi gözəl”in quruluşundakı ecaz bununla bitmir: Bəhram Gurun günahkar vəzirindən şikayət edən məzlumların sayı da yeddidir. Və dərindən düşünəndə bu yeddi adam başına gələn əhvalatların fərqli keyfiyyəti ilə bu gün dünyadakı yeddi milyarda yaxın insanın dərd-ağrısını asanlıqla ehtiva edir. Az qala deyirsən, bu yeddi dərddən başqa dünyada dərd yoxdur. Qalan bütün dərdlər bu yeddi dərddən törəyib. Bütün melodiyalar yeddi notdan törədiyi kimi…
 
Təbii ki, yazdıqlarım “Yeddi gözəl”dəki “Yeddi”lərin hamısı deyil, ən əsasları, ən ələgələnləridir.
 
Əsərin poetik çəkisi, obrazlılığı haqqında heç söz açmadan sussaq yaxşıdır. Çünki bu, gerçəkdən şərhi-bəyana sığacaq söhbət deyil.
 
Nizaminin, heç nə yox, yataq təsvirlərində nisar elədiyi (şabaş kimi səpələdiyi – Ş.A.) bədii ifadə və təsvir vasitələriylə on-on beş xalq şairini yüz il yemləmək olar.
 
Bu da heç.
 
Bunu da buraxaq insaflı-insafsız, səmimi-saxta Nizamişünasların öhdəsinə.
 
Gələk şairin ideyasına.
 
Axı nə üçündür bu boyda hoqqalar?
 
Yazıçının məqsədi, məramı nədir?
 
“Mən hamıdan yaxşı yazıram” məntiqini hamıya yedizdirməkmi?
 
Zamana meydan oxumaqmı?
 
İtmiş zaman ağrısımı?
 
Əlacsızlıqmı?
 
Dolanışıq dərdimi?
 
Məncə, heç biri!
 
Nizami dövründə demokratiya anlayışı yox idi və o, cəmiyyətin, insanlığın xilasını yalnız padşahın ədalətli olmasında görürdü. Amma təkcə padşahın yox. Kərpic kəsən qocadan, Sultan Səncərin atının yüyənindən yapışıb ah-fəryad edən qarıdan tutmuş Xosrova, Bəhram Gura, İsgəndərə qədər hamını ədalətə səsləyirdi. Nizaminin ədalət duyğusu qarşısındakı heyrətim əsərinin mükəmməldən mükəmməl strukturu qarşısındakı heyrətimdən on qat artıqdır.
 
Hardandır bu sevgi?
 
Hardandır insanlıq üçün bu qədər qayğılanma, narahat olma?
 
Məhəmməd sonuncu peyğəmbər olmasa və Nizami özü bu fakta beşəlli biət eləməsə peyğəmbər deyib keçərdik, canımız qurtarardı. Onsuz da Nizamini fars şeirinin allahına bənzədənlər çox olub. Oranın allahlığından, buranın peyğəmbərliyinə gedən yol elə də uzun olmasa gərək!
 
Bir örnəyə baxaq.
 
İkinci iqlim qurşağından gətirdiyi rum qızının Bəhram Gura danışdığı əhvalatda belə bir məqam var. Bir şah kəniz almaq istəyir, seçib bəyəndiyi şux gözəl haqqında sahibindən soruşanda məlum olur ki, bu bakirə qız heç kimlə münasibətə girmir. Şahı maraq bürüyür. Kənizi alır, ancaq nə qədər danışdırıb sirrini açmağa çalışsa da heç bir sonuca vara bilmir və ona Süleyman peyğəmbərdən bir əhvalat danışır.
 
Bəli, əhvalat içində əhvalat.
 
Birincini kəniz şaha danışır, ikincini şah kənizə…
 
Şahın kənizə danışdığı əhvalatın qısa məzmunu belədir:
 
Süleyman peyğəmbərlə xanımı Bilqeysin iflic uşaqları varmış. Əli-ayağı işləmirmiş. Bir gün Süleyman peyğəmbər xanımını yanına çağırıb deyir ki, mən peyğəmbər, sən namuslu-qeyrətli peyğəmbər zövcəsi, biz nə günah etmişik ki, övladımız bu cür doğulub. Tanrı bizi niyə cəzalandırır? Bilqeys cavab verir: “Sən bunu sənə vəhy gətirən Cəbrayıldan soruş, mənə niyə deyirsən?” Süleyman peyğəmbər barmağını dişləyir və həqiqətən də Rəbbindən təvəqqe etməsi üçün Cəbrayıldan bu xahişi edir. Tanrıdan gələn cavab sarsıdıcıdır: “Siz bir-birinizə qarşı səmimi deyilsiniz!” Süleyman peyğəmbər fikirli-fikirli evə gəlir, xanımını bir də çağırır. Deyir, məndən gizli nə sirrin var? Tanrıdan ismarış gəldi ki, bir-birimizə qarşı səmimi deyilik. Mənə düzünü de, bəlkə tamah saldığın başqa kişilər olub? Bilqeysin cavabı: “Gözəgəlimli bir cavan görən kimi pis arzulardan yaxa qurtara bilmirəm”. Bunun müqabilində Süleyman peyğəmbər etiraf edir: dəryaların dibindən aya qədər hər şey mənim hökmüm altındadır, ancaq yenə də əl uzadanların əlinə baxıram ki, görən, nə hədiyyə edəcəklər… Birinci etirafla uşağın əlləri, ikinci etirafla ayaqları açılır.
 
İlahi, bu insanlıqdan hansı təmənnadır ki, belə bir incəliyə varır?! Nəyisə etiraf etməyib ürəyə gömmək oğlumuzun iflicliyi ilə cəzalanacaqsa, bəs hər gün törədilən bunca ağırdan ağır günahların cəzası nədir? Nə deyir Nizami? Başı xarabmı olub? Başı xarab olubsa 800 il dünya ədəbiyyatına hansı zəkayla hökm edir?
 
Anlayacağınız, zərgər dəqiqliyi ilə işlənən strukturu ilə tanrının yeddi gündə yaratdığı kainatın qarşısına ən azı “Karol” çıxaran “Yeddi gözəl”in ecazkar qurğusu altındakı mətləblər də elə-belə deyil. Nizami qızıl teştdə dirilik suyu təqdim edir. Hansı ki, özü İsgəndəri o dirilik suyunun dalınca Cənnətə göndərmiş, amma onu ora, necə deyərlər, susuz aparıb, susuz gətirmişdi. Əslində isə məsələ mürəkkəb olduğu qədər sadə idi: insanı əbədi yaşadan onun təmiz əməlləri, ədalət və vicdan duyğusudur. Dirilik suyu budur. O dirilik suyu ki, ən azı Nizamini 800 ildir şeirin, sözün, ədəbiyyatın ən uca məqamında hamıdan diri saxlayır.  
 
pia.az











Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ƏDƏBİYYAT

design-img

Vernisaj

İranda “daxildə satqın” axtarışı başladı - ilginc gəlişmələr

bitmap-img3

Rakurs

Deputat Ağalar Vəliyevin biznes imperiyası

bitmap-img3

Seçmələr

Türkiyə Afrin əməliyyatını başlatdı-“Zeytun budağı” -Video

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru