Xəbər xətti

19 NOYABR

21:55 ABŞ generalı Trampın nüvə zərbəsi barədə əmrini yerinə yetirməyəcəyini bəyan edib

21:45 İranda Şəhriyarın büstünü dağıtdılar

21:40 Handenin yataq otağında onun şəkli var

21:33 Türkiyənin məşhur ağır atleti Naim Süleymanoğlu dəfn edilib

21:22 Qadını döyərək öldürüb, sonra onunla cinsi əlaqədə olub

21:05 "Rusiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında maraqlıdır"

20:50 Sabunçuda kütləvi dava: iki nəfər bıçaqlandı

20:33 Jirinovski Putini “Ali hökmdar” adlandırmağa çağırdı

20:20 Saakaşvilinin sürücüsünü amansızcasına döydülər

20:10 İtaliyada zəlzələ olub- 4,4 bal gücündə

19:50 Bakıda universitetin qarşısından tələbə qız qaçırıldı

19:40 Əfqanıstan xüsusi təyinatlıları “Talibanın” əsir saxladığı30 nəfəri azad edib

19:20 “Qəbələ” səfərdə “Neftçi”ni məğlub etdi

19:12 Rusiyanın xarici işlər nazirinin Azərbaycana səfəri başlayıb

19:05 Saakaşvili: Ukraynanın baş naziri olmağa hazıram

18:33 Şamaxıda qəzada 3-ü bir ailənin üzvü olmaqla, 4 nəfər ağır xəsarət alıb

18:20 Qaxda çətin keçilən dağlıq ərazidəki yanğın söndürüldü

18:05 Siyəzəndə “Mercedes” işıq dirəyinə çırpılıb- Ölən və yaralanan var

17:50 Çin 2030-cu ildə futbol üzrə dünya çempionatınaev sahibliyi etməyi planlaşdırmır

17:40 Tatlıses yeni sevgilisi ilə sarmaş-dolaş

17:33 Suriyada terrorçular dəyirmanı raket atəşinə tutublar:12 ölü, 27 yaralı

17:23 Brüsseldə Qarabağ forumu: Bakının daha bir diplomatik həmləsi

17:17 Zimbabve prezidenti aclıq aksiyasına başlayıb

17:12 “Quska“ Hacı İbrahimin kabinetini necə gülləboran etdirib

17:05 Ağstafada avtomobilin vurduğu 8 yaşlı uşaq ölüb

16:50 Bütün dövrlərin və xalqların ən varlı adamı Mali imperatoru mansa Musa

16:45 Prezident İlham Əliyev icra başçısını təltif edib

16:40 Ermənistanda çavuş və əsgər hərbi hissədən qaçdı

16:23 Azərbaycan məhsullarının Rusiyaya ixracı ilə bağlı yeni razılıq əldə edilib

16:18 Türkiyə 2026-cı il Qış Olimpiya Oyunlarınaev sahibliyi edə bilər

16:12 "NATO-nun Türkiyəyə qarşı bu hərəkəti təəssüf doğurur"

16:05 Fransada polis 3 nəfəri qətlə yetirib

15:49 Rusiya Xəzərdə geniş miqyaslı hərbi təlim keçirir

15:37 Türkiyə sahillərində zəlzələ olub - 4,2 bal gücündə

15:30 Bakıda universitetin qarşısından tələbə qızı qaçırdılar

15:21 Azərbaycanlı qadın hərbçi partlayış zamanı şəhid oldu

15:10 Lavrov İrəvanda Qarabağ məsələsini müzakirə edəcək

14:59 Şimali İraq Kürd Muxtariyyəti müstəqillik referendumunun nəticələrini ləğv edəcək

14:48 Bakıda yeni doğulan körpəni küçəyə atdılar

14:40 Qazaxda faciəvi hadisə: 24 yaşlı oğlan öldü, xeyli yaralı var

14:33 Antalyada Türkiyə, Rusiya və İran xarici işlər nazirlərinin görüşü keçirilir

14:25 Yeni Kaledoniya sahillərində 6,7 maqnitudalı zəlzələ olub

13:54 Dünyanı dəyişəcək 5 texnologiya

13:43 “Əli Mirəliyevin acığına...” - Səməd Səmədov

13:35 Bakıda gənc qız gecə klubunda döyüldü

13:23 Azərbaycan dördüncü peykini nə vaxt buraxacaq?

13:17 İmişlidə ağır qəzada ölən və yaralananların şəxsiyyəti məlum olub

13:11 Suriya kürdləri ümidlərini Rusiyaya bağlayıblar

13:05 Almaniyada “ermənilərin soyqırımı” abidəsi açıldı

12:58 General Trampa qarşı çıxdı: “Onun əmrini yerinə yetirməyəcəm”

12:53 Oğuzda təbiətə ziyan vuran 51 nəfərə qarşı protokol tərtib olunub

12:45 NATO Rusiyanın zərbələrini dəf edə biləcəkmi?

12:33 Naxçıvanda hərbi təlimlər davam edir - Video

12:27 Sabah hava küləkli, çiskin olacaq

12:18 İmişlidə ağır qəza - 1 ölü, 2 yaralı

12:10 “Uçan” piyada zolağı istifadəyə verildi

12:03 Təcavüz qalmaqalı filmi təxirə saldı

11:56 Şirkət maşını dirəyə çırpıldı: Ölən və yaralanan var

11:49 Avropa İttifaqı Türkiyəyə maliyyə yardımını azaldacaq

11:38 Rusiyalı oliqarxın yaxtası Floridaya yan aldı: Tramp ailəsi ilə ziyafət?

11:30 Polis ailəsini güllələdi, intihar etdi - İtaliyada

11:23 Lazarevı qısqandığını etiraf etdi

11:18 Konte: ““Qarabağ”la oyun ən vacib qarşılaşmadır”

11:11 Cocuq Mərcanlıya çəkiləcək kanal ərazisi minalardan təmizlənir

11:07 Erməni diasporasının Trampa təsir gücü və Dağlıq Qarabağ

11:01 Parisdə Makrona qarşı aksiya keçirilib

10:56 Qaxda yanan meşə ərazisi deyil, otlaq sahəsidir - Yenilənib

10:51 Pekində yanğın nəticəsində 19 nəfər ölüb

10:45 Teymur Rəcəbov liderlər qrupunda

10:38 Türkiyədə ABŞ prokurorlarına qarşı cinayət işi başlandı

10:33 Son nəfəsində yanında ola bilmədim...

10:27 Üç milyon dollara nömrə aldı

10:21 “NATO-ya etibar ciddi suallar doğurur”

10:16 Bu gün Türkiyə, Rusiya və İran xarici işlər nazirlərinin görüşü keçiriləcək

10:10 Volqoqradda 30 nəfərin qalıqları aşkarlandı

10:05 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

10:00 Atəşkəs 135 dəfə pozulub

18 NOYABR

22:00 Dünyanın ən bahalı 10 yeməyi

21:51 Aİ üzvü olan ölkələrin vətəndaşlarının sosial hüquqlarına dair bəyannamə imzalanıb

21:44 Qobustanda yol qəzası baş verib, xəsarət alanlar var

21:30 Bir gündə iki dəfə cekpot qazandı

21:23 Rusiyanın bombardmançı təyyarələri İŞİD-in mövqelərinə zərbə endirib

21:15 Elif Şafak nüfuzlu mükafata layiq görülüb

21:03 “VAZ” radar dirəyinə çırpıldı - Ölən var

20:49 Ərdoğan NATO-nun üzrxahlığını qəbul etməyib

20:40 Bakıda yanğın: Sakinlər təxliyə edilib

20:27 Mütəxəssislər laboratoriya şəraitində kiçik beyin yetişdiriblər

20:20 KXDR-in raket hücumu əleyhinə plan hazırlanıb - ABŞ-da

20:08 Zimbabve prezidenti postunu tərk etmək niyyətində deyil

19:59 Dünyanın ən böyük hava gəmisi Britaniyada qəzaya uğrayıb

19:48 Azərbaycanda ayaqqabı istehsalı 35% azalıb

19:37 Rusiya yeni “İskəndər-M” raketini sınaqdan keçirib - Video

19:29 Abdolbari Goozal döyüldü, seyfindən 180 min dollar aparıldı...

19:21 Zakir Həsənov dəniz poliqonunda təlimləri izlədi - Video

19:05 Azərbaycanda pilotsuz uçan aparatlar elektron formada qeydiyyatdan keçiriləcək

18:53 Premyer Liqa klubu ən bahalı stadiona sahib olacaq

18:40 “Eurovision 2018”ə biletlərin satış tarixi açıqlandı

18:26 “Mehdiyev dedi, ağa mənəm, uzağı cibimdən 10 min verə bilərəm...”

18:10 Türkiyə, Rusiya və İran XİN başçılarının üçtərəfli görüşü keçiriləcək - Antalyada

18:08 Mətbuat Şurası “reket” KİV-lərlə bağlı hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət ünvanlayıb

18:00 “Kəpəz”in baş məşqçisi istefa verib

17:49 Aİ-nin Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Bakıya səfər edəcək

17:35 Evlərdən qızıl və pul oğurlayan şəxs saxlanıldı

17:28 Məşhur türkiyəli atlet Naim Süleymanoğlu vəfat edib

17:20 Telman İsmayılovu Daşkənddə görüblər

17:09 Azərbaycanda növbəti zəlzələ oldu

17:00 Bakıda 19 yaşlı qız itkin düşüb

16:52 Alla Puqaçova ilə Maksim Qalkinin toyu oldu - Fotolar

16:43 Braziliyanın futbol yığması dünyada ən bahalı heyətdir

16:30 Tovuzda 12 yaşlı uşaq ağacdan yıxıldı

16:23 “ABŞ ermənilərin 50 faizdən çoxuna viza verməkdən imtina edir”

16:16 DÇ-2018-in ən varlısı açıqlandı

16:10 İki nəfərə “Əməkdar jurnalist” fəxri adı verilib

16:05 Prezident Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edən şəxsləri təltif edib - Siyahı

15:55 Yeni ili keçirmək üçün ən çox arzulanan şəhərlər- Siyahıda Bakı da var

15:45 Avropa azərbaycanlılarının Qarabağ forumu keçiriləcək

15:40 Tovuzda 29 yaşlı gənc bıçaqlanıb

15:33 Rusiya millətçi vətənpərvərləri Qarabağ münaqişəsi barədə

15:20 “Elşad və Dəryaya görə bizi narkoman kimi tanıyırlar“ - Anar Nağılbaz

15:12 Zimbabvedə nümayişlər başladı - Muqabenin istefası tələb olunur


ƏDƏBİYYAT

...

Süleyman peyğəmbərin əlil uşağı

Tarix 12.11.17, 11:15

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Kulis.az Şərif Ağayarın dahi Nizami Gəncəviyə həsr etdiyi “Dirilik suyu” essesini təqdim edir:


Nizami Gəncəvinin “Yeddi gözəl”i həyatım boyu oxuduğum ən yaxşı əsərlərin beşliyinə daxil oldu. Şəksiz-şübhəsiz! Özü də bu uzaq tarixdə baş verməyib. Lap bu yaxınların söhbətidir. Olsun ki, bu qənaətimdə İtalo Kalvinonun Nizaminin roman-poeması haqda yazdığı essenin də təsiri var. Amma həm də yoxdur.
 
Görünən dağa nə bələdçi?
 
Hər şey bir yana, əsərin günümüzlə nəinki səsləşən, hətta günümüzə qəribə hünərlə meydan oxuyan mükəmməl strukturu kifayətdir ki, Nizami dühasının qarşısında sakit-səssiz əllərini yuxarı qaldırasan.
 
Əsərin adı “Bəhramnamə”dir əslində. O “Bəhramnamə” ki, özündən sonra “İsgəndərnamə” kimi dünya şedevri gələcəkdi dünyaya. Ancaq Nizami özü əsərlərinin birində poemanın adını “Həft peykər” kimi qeyd edib və elə bu cür də tanınıb.
 
Yeddi rəqəmində yeddi planet, yeddi iqlim, həftənin yeddi günü, dünyanın yeddi gündə yaranması, göyün və yerin yeddi qatı, cənnətin yeddi təbəqəsi və s. simvolizə olunur.
 
Əsərin əsas qəhrəmanı Bəhram Gur yeddi iqlim qurşağından yeddi gözəl alıb gətirir və onların hər birinə ayrıca qəsr tikdirir. Yeddi qəsrin hər birini yeddi müxtəlif rəngə boyayır.
 
Strukturun inanılmazlığı bununla bitmir: qəsrin içərisindəki kənizlərin həyatı, təmsil etdiyi coğrafiya və Bəhram Gur üçün danışdığı əhvalat həm də qəsrin rəngiylə simvollaşır. Bu rəqəmlərin və qəsrlərin quruluşunun bürclərlə paralelləşdirilməsi isə möcüzənin ta kəndisidir!
 
Bundan əlavə, əhvalatların qara rənglə başlayıb ağ rənglə bitməsi dünyanın yaradılması prosesini məcazlaşdırır. Tanrının işə başladığı birinci gün – şənbə, qaradır. Hər şey qaranlıqdır, heç nə aydın deyil. Bütün rənglərdən keçib dünyanı yaradaraq cüməyə – istirahət gününə gələn Tanrı bütün yaradılışı ağlığa, təmizliyə, aydınlığa qovuşdurduğu kimi, yeddi gözəlin sonuncu əhvalatı da ağ rəngli qəsrdə vaqe olur və həyat başlayır…
 
Əsər oxucunu da müəlliflə birlikdə ağ günə çıxarır “Yeddi gözəl”in quruluşundakı ecaz bununla bitmir: Bəhram Gurun günahkar vəzirindən şikayət edən məzlumların sayı da yeddidir. Və dərindən düşünəndə bu yeddi adam başına gələn əhvalatların fərqli keyfiyyəti ilə bu gün dünyadakı yeddi milyarda yaxın insanın dərd-ağrısını asanlıqla ehtiva edir. Az qala deyirsən, bu yeddi dərddən başqa dünyada dərd yoxdur. Qalan bütün dərdlər bu yeddi dərddən törəyib. Bütün melodiyalar yeddi notdan törədiyi kimi…
 
Təbii ki, yazdıqlarım “Yeddi gözəl”dəki “Yeddi”lərin hamısı deyil, ən əsasları, ən ələgələnləridir.
 
Əsərin poetik çəkisi, obrazlılığı haqqında heç söz açmadan sussaq yaxşıdır. Çünki bu, gerçəkdən şərhi-bəyana sığacaq söhbət deyil.
 
Nizaminin, heç nə yox, yataq təsvirlərində nisar elədiyi (şabaş kimi səpələdiyi – Ş.A.) bədii ifadə və təsvir vasitələriylə on-on beş xalq şairini yüz il yemləmək olar.
 
Bu da heç.
 
Bunu da buraxaq insaflı-insafsız, səmimi-saxta Nizamişünasların öhdəsinə.
 
Gələk şairin ideyasına.
 
Axı nə üçündür bu boyda hoqqalar?
 
Yazıçının məqsədi, məramı nədir?
 
“Mən hamıdan yaxşı yazıram” məntiqini hamıya yedizdirməkmi?
 
Zamana meydan oxumaqmı?
 
İtmiş zaman ağrısımı?
 
Əlacsızlıqmı?
 
Dolanışıq dərdimi?
 
Məncə, heç biri!
 
Nizami dövründə demokratiya anlayışı yox idi və o, cəmiyyətin, insanlığın xilasını yalnız padşahın ədalətli olmasında görürdü. Amma təkcə padşahın yox. Kərpic kəsən qocadan, Sultan Səncərin atının yüyənindən yapışıb ah-fəryad edən qarıdan tutmuş Xosrova, Bəhram Gura, İsgəndərə qədər hamını ədalətə səsləyirdi. Nizaminin ədalət duyğusu qarşısındakı heyrətim əsərinin mükəmməldən mükəmməl strukturu qarşısındakı heyrətimdən on qat artıqdır.
 
Hardandır bu sevgi?
 
Hardandır insanlıq üçün bu qədər qayğılanma, narahat olma?
 
Məhəmməd sonuncu peyğəmbər olmasa və Nizami özü bu fakta beşəlli biət eləməsə peyğəmbər deyib keçərdik, canımız qurtarardı. Onsuz da Nizamini fars şeirinin allahına bənzədənlər çox olub. Oranın allahlığından, buranın peyğəmbərliyinə gedən yol elə də uzun olmasa gərək!
 
Bir örnəyə baxaq.
 
İkinci iqlim qurşağından gətirdiyi rum qızının Bəhram Gura danışdığı əhvalatda belə bir məqam var. Bir şah kəniz almaq istəyir, seçib bəyəndiyi şux gözəl haqqında sahibindən soruşanda məlum olur ki, bu bakirə qız heç kimlə münasibətə girmir. Şahı maraq bürüyür. Kənizi alır, ancaq nə qədər danışdırıb sirrini açmağa çalışsa da heç bir sonuca vara bilmir və ona Süleyman peyğəmbərdən bir əhvalat danışır.
 
Bəli, əhvalat içində əhvalat.
 
Birincini kəniz şaha danışır, ikincini şah kənizə…
 
Şahın kənizə danışdığı əhvalatın qısa məzmunu belədir:
 
Süleyman peyğəmbərlə xanımı Bilqeysin iflic uşaqları varmış. Əli-ayağı işləmirmiş. Bir gün Süleyman peyğəmbər xanımını yanına çağırıb deyir ki, mən peyğəmbər, sən namuslu-qeyrətli peyğəmbər zövcəsi, biz nə günah etmişik ki, övladımız bu cür doğulub. Tanrı bizi niyə cəzalandırır? Bilqeys cavab verir: “Sən bunu sənə vəhy gətirən Cəbrayıldan soruş, mənə niyə deyirsən?” Süleyman peyğəmbər barmağını dişləyir və həqiqətən də Rəbbindən təvəqqe etməsi üçün Cəbrayıldan bu xahişi edir. Tanrıdan gələn cavab sarsıdıcıdır: “Siz bir-birinizə qarşı səmimi deyilsiniz!” Süleyman peyğəmbər fikirli-fikirli evə gəlir, xanımını bir də çağırır. Deyir, məndən gizli nə sirrin var? Tanrıdan ismarış gəldi ki, bir-birimizə qarşı səmimi deyilik. Mənə düzünü de, bəlkə tamah saldığın başqa kişilər olub? Bilqeysin cavabı: “Gözəgəlimli bir cavan görən kimi pis arzulardan yaxa qurtara bilmirəm”. Bunun müqabilində Süleyman peyğəmbər etiraf edir: dəryaların dibindən aya qədər hər şey mənim hökmüm altındadır, ancaq yenə də əl uzadanların əlinə baxıram ki, görən, nə hədiyyə edəcəklər… Birinci etirafla uşağın əlləri, ikinci etirafla ayaqları açılır.
 
İlahi, bu insanlıqdan hansı təmənnadır ki, belə bir incəliyə varır?! Nəyisə etiraf etməyib ürəyə gömmək oğlumuzun iflicliyi ilə cəzalanacaqsa, bəs hər gün törədilən bunca ağırdan ağır günahların cəzası nədir? Nə deyir Nizami? Başı xarabmı olub? Başı xarab olubsa 800 il dünya ədəbiyyatına hansı zəkayla hökm edir?
 
Anlayacağınız, zərgər dəqiqliyi ilə işlənən strukturu ilə tanrının yeddi gündə yaratdığı kainatın qarşısına ən azı “Karol” çıxaran “Yeddi gözəl”in ecazkar qurğusu altındakı mətləblər də elə-belə deyil. Nizami qızıl teştdə dirilik suyu təqdim edir. Hansı ki, özü İsgəndəri o dirilik suyunun dalınca Cənnətə göndərmiş, amma onu ora, necə deyərlər, susuz aparıb, susuz gətirmişdi. Əslində isə məsələ mürəkkəb olduğu qədər sadə idi: insanı əbədi yaşadan onun təmiz əməlləri, ədalət və vicdan duyğusudur. Dirilik suyu budur. O dirilik suyu ki, ən azı Nizamini 800 ildir şeirin, sözün, ədəbiyyatın ən uca məqamında hamıdan diri saxlayır.  
 
pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ƏDƏBİYYAT

design-img

Vernisaj

Almaniyada “ermənilərin soyqırımı” abidəsi açıldı

bitmap-img3

Rakurs

BDU-nun dosentindən nazirə və DİM sədrinə açıq məktub

bitmap-img3

Seçmələr

Dəhşətli zəlzələdə azərbaycanlı zəvvarlar zərər çəkibmi?

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru