Xəbər xətti

23 APREL

18:55 Zaxarova erməniləri məhd etdi – “Rusiya həmişə səninlədir”

18:47 Soyuq silahların xaricdən qanunsuz yollarla Azərbaycana gətirilməsinin qarşısı alınıb

18:42 Azərbaycan MN Ermənistanda vəziyyətlə əlaqədar bəyanat yayıb

18:33 “Kimsə məni korrupsiyada ittiham edə bilməz” - Səməd Seyidov

18:28 "İnsanlar yuxarıdan aparılacaq islahatlara ümid edirlər"

18:24 “Nar” Ümumdünya kitab günündə uşaqları hədiyyələrlə təbrik edib

18:20 Putinin xüsusi nümayəndəsi Azərbaycan prezidentinə məktub göndərib

18:09 Yol polisi sürücülərə texniki baxışla bağlı son xəbərdarlıq edib

18:05 Yeni səhiyyə naziri olacaq şəxsin kimliyi bilindi

18:00 Xalq şairinin oğlu: “Atamın xəstəliyini hamıdan gizlətdim”

17:55 Türkiyədə PKK silahlıları ilə hərbçilər arasında atışma baş verdi

17:50 “Bu gün yeni təyinatlar olacaq, görəcəksiniz ki…” – Ramiz Mehdiyev

17:50 Bakı və Ağdam sakinlərindən silah-sursat götürüldü

17:46 Belçika kralı Azərbaycan prezidentini təbrik edib

17:41 Bakıda üç ayda baş verən yol qəzalarında 52 nəfər ölüb

17:36 “Qarabağ Vyana” dan növbəti qələbə

17:31 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb

17:29 Yüz minlərlə erməni inqilabın qələbəsini bayram edir - Video

17:26 Yeni təhsil naziri kimdir? – DOSYE

17:21 Vüsal Hüseynov Dövlət Miqrasiya Xidmətinin rəisi oldu

17:16 Rusiyada “YouTube”a girişdə çətinliklər yarandı

17:11 Muxtar Babayev Ekologiya və Təbii Sərvətlər naziri təyin olundu

17:06 Bakı metrosundakı dəhşətli hadisə ilə bağlı yeni faktlar

17:01 Lənkəranlı sahibkarlar prezidentdən kömək istədi

16:56 Atası Nağılbazın səhhətindən danışdı

16:51 “Bakcell“ biznes qurmaq istəyən gənclərin xəyallarını gerçəkləşdirir

16:47 Cüdoçularımızdan Afrika kubokunda 15 medal

16:46 Bu ilin 3 ayı ərzində Bakıda 2657 cinayət qeydə alınıb

16:41 “Qəbul üçün 500, yemək pulu üçün 20 manat verməlisiniz” - Bağça müdirəsinin şərtləri

16:37 Prezident təhsil nazirini təyin etdi

16:35 İrandan narkotik vasitələrin Azərbaycana gətirilməsinin qarşısı alınıb

16:30 MTN-in sabiq qadın generalına şərti cəza verilib, 2 nəfər azadlığa buraxılıb

16:25 Azərbaycan prezidenti əfqanıstanlı həmkarına başsağlığı verib

16:20 Səbaildə əhalinin pulsuz göz müayinələri aksiyası keçirilib

16:16 Kreml: Ermənistanda baş verənlər bu ölkənin daxili işidir

16:14 Ermənistanın Baş naziri Serj Sarkisyan istefa verdi

16:12 Ermənistan inqilab burulğanında: Rusiya niyə susqunluq nümayiş etdirir?

16:08 Hüseyn Abdullayevin vəkili danışdı – Audio

16:03 Sahibkarlar üçün ixrac proseduru sadələşdirilir

15:58 “Azərbaycan dili” imtahanının nəticələri açıqlanıb

15:54 Paşinyan azadlığa buraxıldı - İrəvanda böyük canlanma

15:48 Hüseyn Bağırov kollektivlə vidalaşdı

15:44 Yığmamızın İsveçlə oyunlarının vaxtı dəqiqləşib

15:40 Sabiq MTN generalı Sübahir Qurbanov 14 il azadlıqdan məhrum edilib

15:35 Əkin sahələrinə Mərakeş çəyirtkələri yayılıb

15:30 Komitə ləğv olundu, qanun layihəsi təxirə salındı

15:25 Milli kinomuzun 120 illiyi geniş qeyd olunacaq

15:20 Anarın ölümündən 7 il keçir

15:15 Bu maşınlar Azərbaycanda yığılacaq

15:11 Ermənistan Müdafiə Nazirliyi hərbçilərin nümayişlərə qatılmasını pislədi

15:01 “Google” tarixi abidələrin qorunması üzrə layihə hazırlayır

15:00 Prezidentdən təyinat sərəncamı gözləyənlər

14:56 ““Siyasi məhbuslar”, “təzyiqlər”, “həbslər”... Qərbdə belə faktlar daha çoxdur”

14:51 Prezident İlham Əliyev bu şəxslərə fəxri adlar verdi - Siyahı

14:47 “Bu film üçün Cavad xanın ruhundan icazə istədim”

14:43 Sarkisyan ağ bayraq qaldırdı

14:39 Dünya Bankı Azərbaycanla bağlı proqnozunu dəyişdi

14:35 Yerevanda həkimlər müxalifətin mitinqinə qoşuldular

14:30 Pakistan lideri Azərbaycan prezidentini təbrik edib

14:26 “ASAN Xidmət”ə rəhbərlik Ülvi Mehdiyevə tapşırılıb

14:21 Yeni təyin olunmuş kənd təsərrüfatı naziri kollektivə təqdim olunub

14:16 Yeni hökümət nə qədər uğurlu, ya da nə qədər uğursuzdur?

14:11 “Nar” Ümumdünya kitab günündə uşaqları hədiyyələrlə təbrik etdi

14:07 Azərbaycan və Rusiya gömrük-sərhəd prosedurlarını sadələşdirəcək

13:45 Bu gün beynəlxalq kitab günüdür

13:41 “Titanik“də ilk naharın menyusu 140 min dollara satılıb

13:37 27 yaşlı kişi kanalda batdı

13:33 Sabah hava necə olacaq?

13:25 “Mənə elə kişi lazımdır ki...” - Dilarə

13:21 MSK: 55 siyasi partiyadan 44-ü illik maliyyə hesabatını təqdim edib

13:17 Formula 1 komandaları artıq Bakıdadır

13:13 Türkiyədə 11 yaşlı qız baş nazir kreslosunda oturdu

13:09 Maştağa sakini küt alətlə öldürülüb

13:05 Elçin: “Bundan sonra yeni əsərlər yazacam…”

13:01 “Taliban” hücum etdi: 16 ölü

12:57 Gimnastımız beynəlxalq turnirdən 2 qızıl medal qazandı

12:54 Ermənistanda hərbçilər etirazçıların tərəfinə keçdi

12:53 İran banklarına kriptovalyuta ilə əməliyyatlar qadağan edildi

12:49 Daşkəsəndə qar uçqunu altında qalan 5 nəfər xilas edilib

12:45 Ermənistanda fövqəladə vəziyyət tətbiq edilə bilər

12:40 “İrəvan inqilabı” Azərbaycanın xeyrinədirmi?

12:36 Müəllimin xadiməni zorladığı məktəb

12:32 “Moskva Sarkisyanın devrilməsinə imkan verməyəcək”

12:28 İzzət müğənnilərə “göbələk” dedi

12:24 “Azərbaycanın OPEC-ə qoşulması məsələsi gündəmdə deyil”

12:19 Hazırda nazir vəzifəsini Hüseyn Bağırov icra edir – ETSN

12:15 Yerevanda tələbələr üsyana qoşuldu - Canlı yayım

12:11 Yəməndə ərəb koalisiyasının zərbələri nəticəsində 20 nəfər ölüb

12:07 AKP-MHP ittifaqı CHP-İYİ Partiya sazişinə qarşı - Türkiyəni kim qazanacaq?

11:53 Ələt-Astara yolunda ağır qəza: 6 yaralı

11:49 Səyyar ASAN bu rayonlarda olacaq

11:45 Qaradağda gizli fəaliyyət göstərən qanunsuz “məscid” aşkarlandı

11:41 MTN generallarına hökm oxunmasına başlanıb

11:37 ETSN: Kürdə biogen maddələrin miqdarı normadan dəfələrlə artıqdır

11:33 Azərbaycan prezidenti Rusiya iqtisadi inkişaf nazirini qəbul edib

11:28 AŞPA Azərbaycanla bağlı təhqiqatın nəticələrini açıqladı

11:24 “Şou-biznesin 2-ci İlhamə Quliyevası odur”

11:20 Sürücülərin diqqətinə – Bu küçə və prospektlər bağlandı

11:16 “Bakcell” “Formula-1”lə əlaqədar 4G şəbəkə tutumunu artırdı

11:12 “Cənub Qaz Dəhlizi regionun zəngin qaz resursları üçün geniş imkanlar açır”

11:08 Hüseyn Abdullayev Bakıya belə gətirildi - Video

11:04 İki ayda 176 azərbaycanlı qadın xarici vətəndaşa ərə gedib

10:59 Türkiyədə zəncirvari qəza: 22 nəfər yaralandı

10:55 Sumqayıtda itkin düşən iki gəncin axtarışına FHN-in helikopteri cəlb edilib

10:51 Kem Çen In razılıq verdi - ABŞ nüvə poliqonlarını yoxlayacaq

10:47 Oqtay Şirəliyev bu vəzifəli şəxslərlə bağlı əmr imzaladı

10:43 Kürəkən qayınatasını vəhşicəsinə öldürdü

10:38 Hüseyn Abdullayevin tutulması xəbəri rəsmən təsdiqləndi

10:34 Həbs edilməsi gözlənilən qadın general: “Danışmaq istəmirəm”

10:29 Bakıda avtomobil yol kənarına aşdı: 5 yaralı

10:26 İslahatlar yoxsa sabitlik?.. Ya da ikisi birində..

10:25 Rövşən Rzayev deputat mandatından məhrum ediləcək

10:21 Bakıda III SOCAR Beynəlxalq Forumu keçirilir

9:58 Sınaq imtahanına qeydiyyat davam edir

9:54 “Erməni baharı” Sarkisyan rejimini çökdürəcəkmi?

9:50 MTN generallarına hökm oxunacaq

9:46 Bu gün AŞPA-nın yaz sessiyası başlayır

9:42 Axtarışda olan Salyan sakini xəstəxanadan qaçıb

9:37 Şimali Koreyada turist avtobusunun körpüdən aşması nəticəsində azı 30 nəfər ölüb

9:32 "Ölkənin 40 faiz əhalisi olan türkləri təhqir edib"



ƏDƏBİYYAT

...

Süleyman peyğəmbərin əlil uşağı

Tarix 12.11.17, 11:15

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Kulis.az Şərif Ağayarın dahi Nizami Gəncəviyə həsr etdiyi “Dirilik suyu” essesini təqdim edir:


Nizami Gəncəvinin “Yeddi gözəl”i həyatım boyu oxuduğum ən yaxşı əsərlərin beşliyinə daxil oldu. Şəksiz-şübhəsiz! Özü də bu uzaq tarixdə baş verməyib. Lap bu yaxınların söhbətidir. Olsun ki, bu qənaətimdə İtalo Kalvinonun Nizaminin roman-poeması haqda yazdığı essenin də təsiri var. Amma həm də yoxdur.
 
Görünən dağa nə bələdçi?
 
Hər şey bir yana, əsərin günümüzlə nəinki səsləşən, hətta günümüzə qəribə hünərlə meydan oxuyan mükəmməl strukturu kifayətdir ki, Nizami dühasının qarşısında sakit-səssiz əllərini yuxarı qaldırasan.
 
Əsərin adı “Bəhramnamə”dir əslində. O “Bəhramnamə” ki, özündən sonra “İsgəndərnamə” kimi dünya şedevri gələcəkdi dünyaya. Ancaq Nizami özü əsərlərinin birində poemanın adını “Həft peykər” kimi qeyd edib və elə bu cür də tanınıb.
 
Yeddi rəqəmində yeddi planet, yeddi iqlim, həftənin yeddi günü, dünyanın yeddi gündə yaranması, göyün və yerin yeddi qatı, cənnətin yeddi təbəqəsi və s. simvolizə olunur.
 
Əsərin əsas qəhrəmanı Bəhram Gur yeddi iqlim qurşağından yeddi gözəl alıb gətirir və onların hər birinə ayrıca qəsr tikdirir. Yeddi qəsrin hər birini yeddi müxtəlif rəngə boyayır.
 
Strukturun inanılmazlığı bununla bitmir: qəsrin içərisindəki kənizlərin həyatı, təmsil etdiyi coğrafiya və Bəhram Gur üçün danışdığı əhvalat həm də qəsrin rəngiylə simvollaşır. Bu rəqəmlərin və qəsrlərin quruluşunun bürclərlə paralelləşdirilməsi isə möcüzənin ta kəndisidir!
 
Bundan əlavə, əhvalatların qara rənglə başlayıb ağ rənglə bitməsi dünyanın yaradılması prosesini məcazlaşdırır. Tanrının işə başladığı birinci gün – şənbə, qaradır. Hər şey qaranlıqdır, heç nə aydın deyil. Bütün rənglərdən keçib dünyanı yaradaraq cüməyə – istirahət gününə gələn Tanrı bütün yaradılışı ağlığa, təmizliyə, aydınlığa qovuşdurduğu kimi, yeddi gözəlin sonuncu əhvalatı da ağ rəngli qəsrdə vaqe olur və həyat başlayır…
 
Əsər oxucunu da müəlliflə birlikdə ağ günə çıxarır “Yeddi gözəl”in quruluşundakı ecaz bununla bitmir: Bəhram Gurun günahkar vəzirindən şikayət edən məzlumların sayı da yeddidir. Və dərindən düşünəndə bu yeddi adam başına gələn əhvalatların fərqli keyfiyyəti ilə bu gün dünyadakı yeddi milyarda yaxın insanın dərd-ağrısını asanlıqla ehtiva edir. Az qala deyirsən, bu yeddi dərddən başqa dünyada dərd yoxdur. Qalan bütün dərdlər bu yeddi dərddən törəyib. Bütün melodiyalar yeddi notdan törədiyi kimi…
 
Təbii ki, yazdıqlarım “Yeddi gözəl”dəki “Yeddi”lərin hamısı deyil, ən əsasları, ən ələgələnləridir.
 
Əsərin poetik çəkisi, obrazlılığı haqqında heç söz açmadan sussaq yaxşıdır. Çünki bu, gerçəkdən şərhi-bəyana sığacaq söhbət deyil.
 
Nizaminin, heç nə yox, yataq təsvirlərində nisar elədiyi (şabaş kimi səpələdiyi – Ş.A.) bədii ifadə və təsvir vasitələriylə on-on beş xalq şairini yüz il yemləmək olar.
 
Bu da heç.
 
Bunu da buraxaq insaflı-insafsız, səmimi-saxta Nizamişünasların öhdəsinə.
 
Gələk şairin ideyasına.
 
Axı nə üçündür bu boyda hoqqalar?
 
Yazıçının məqsədi, məramı nədir?
 
“Mən hamıdan yaxşı yazıram” məntiqini hamıya yedizdirməkmi?
 
Zamana meydan oxumaqmı?
 
İtmiş zaman ağrısımı?
 
Əlacsızlıqmı?
 
Dolanışıq dərdimi?
 
Məncə, heç biri!
 
Nizami dövründə demokratiya anlayışı yox idi və o, cəmiyyətin, insanlığın xilasını yalnız padşahın ədalətli olmasında görürdü. Amma təkcə padşahın yox. Kərpic kəsən qocadan, Sultan Səncərin atının yüyənindən yapışıb ah-fəryad edən qarıdan tutmuş Xosrova, Bəhram Gura, İsgəndərə qədər hamını ədalətə səsləyirdi. Nizaminin ədalət duyğusu qarşısındakı heyrətim əsərinin mükəmməldən mükəmməl strukturu qarşısındakı heyrətimdən on qat artıqdır.
 
Hardandır bu sevgi?
 
Hardandır insanlıq üçün bu qədər qayğılanma, narahat olma?
 
Məhəmməd sonuncu peyğəmbər olmasa və Nizami özü bu fakta beşəlli biət eləməsə peyğəmbər deyib keçərdik, canımız qurtarardı. Onsuz da Nizamini fars şeirinin allahına bənzədənlər çox olub. Oranın allahlığından, buranın peyğəmbərliyinə gedən yol elə də uzun olmasa gərək!
 
Bir örnəyə baxaq.
 
İkinci iqlim qurşağından gətirdiyi rum qızının Bəhram Gura danışdığı əhvalatda belə bir məqam var. Bir şah kəniz almaq istəyir, seçib bəyəndiyi şux gözəl haqqında sahibindən soruşanda məlum olur ki, bu bakirə qız heç kimlə münasibətə girmir. Şahı maraq bürüyür. Kənizi alır, ancaq nə qədər danışdırıb sirrini açmağa çalışsa da heç bir sonuca vara bilmir və ona Süleyman peyğəmbərdən bir əhvalat danışır.
 
Bəli, əhvalat içində əhvalat.
 
Birincini kəniz şaha danışır, ikincini şah kənizə…
 
Şahın kənizə danışdığı əhvalatın qısa məzmunu belədir:
 
Süleyman peyğəmbərlə xanımı Bilqeysin iflic uşaqları varmış. Əli-ayağı işləmirmiş. Bir gün Süleyman peyğəmbər xanımını yanına çağırıb deyir ki, mən peyğəmbər, sən namuslu-qeyrətli peyğəmbər zövcəsi, biz nə günah etmişik ki, övladımız bu cür doğulub. Tanrı bizi niyə cəzalandırır? Bilqeys cavab verir: “Sən bunu sənə vəhy gətirən Cəbrayıldan soruş, mənə niyə deyirsən?” Süleyman peyğəmbər barmağını dişləyir və həqiqətən də Rəbbindən təvəqqe etməsi üçün Cəbrayıldan bu xahişi edir. Tanrıdan gələn cavab sarsıdıcıdır: “Siz bir-birinizə qarşı səmimi deyilsiniz!” Süleyman peyğəmbər fikirli-fikirli evə gəlir, xanımını bir də çağırır. Deyir, məndən gizli nə sirrin var? Tanrıdan ismarış gəldi ki, bir-birimizə qarşı səmimi deyilik. Mənə düzünü de, bəlkə tamah saldığın başqa kişilər olub? Bilqeysin cavabı: “Gözəgəlimli bir cavan görən kimi pis arzulardan yaxa qurtara bilmirəm”. Bunun müqabilində Süleyman peyğəmbər etiraf edir: dəryaların dibindən aya qədər hər şey mənim hökmüm altındadır, ancaq yenə də əl uzadanların əlinə baxıram ki, görən, nə hədiyyə edəcəklər… Birinci etirafla uşağın əlləri, ikinci etirafla ayaqları açılır.
 
İlahi, bu insanlıqdan hansı təmənnadır ki, belə bir incəliyə varır?! Nəyisə etiraf etməyib ürəyə gömmək oğlumuzun iflicliyi ilə cəzalanacaqsa, bəs hər gün törədilən bunca ağırdan ağır günahların cəzası nədir? Nə deyir Nizami? Başı xarabmı olub? Başı xarab olubsa 800 il dünya ədəbiyyatına hansı zəkayla hökm edir?
 
Anlayacağınız, zərgər dəqiqliyi ilə işlənən strukturu ilə tanrının yeddi gündə yaratdığı kainatın qarşısına ən azı “Karol” çıxaran “Yeddi gözəl”in ecazkar qurğusu altındakı mətləblər də elə-belə deyil. Nizami qızıl teştdə dirilik suyu təqdim edir. Hansı ki, özü İsgəndəri o dirilik suyunun dalınca Cənnətə göndərmiş, amma onu ora, necə deyərlər, susuz aparıb, susuz gətirmişdi. Əslində isə məsələ mürəkkəb olduğu qədər sadə idi: insanı əbədi yaşadan onun təmiz əməlləri, ədalət və vicdan duyğusudur. Dirilik suyu budur. O dirilik suyu ki, ən azı Nizamini 800 ildir şeirin, sözün, ədəbiyyatın ən uca məqamında hamıdan diri saxlayır.  
 
pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ƏDƏBİYYAT

design-img

Vernisaj

MTN-in sabiq qadın generalına şərti cəza verilib, 2 nəfər azadlığa buraxılıb

bitmap-img3

Rakurs

Lənkəranlı sahibkarlar prezidentdən kömək istədi

bitmap-img3

Seçmələr

Səlim Müslümov vəzifəsindən azad edildi

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru