Xəbər xətti

26 MAY

0:40 Lənkəranda “Mercedes” aşdı - Sürücü yaralandı

0:16 55 yaşlı kişi quyuya düşdü - Lənkəranda

0:15 Adamı nəğməsindən tanımaq olmur

0:01 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

25 MAY

23:51 DİM 100-dən çox şagirdin imtahan nəticəsini dəyişdi

23:46 Naxçıvan Dövlət Baytarlıq Xidmətinin rəisi vəzifəsindən azad edildi

23:44 Türkiyə Silahlı Qüvvələri 49 terrorçu zərərsizləşdirib

23:35 Azərbaycan neftinin son qiyməti

23:24 “Azərbaycanda mümkün logistika və infrastruktur imkanlarına baxırıq”

23:11 Ramazanın 10-cu günü – İmsak və iftar vaxtı

22:59 Rüfət Aslanlı əsas səlahiyyətlərindən birini itirdi

22:44 Kəşfiyyatçılarımızın təlimi başa çatdı

22:30 “200 manatlıqlar inflyasiya gözləntilərini artıracaq” – Ekspert rəyləri

22:23 İsraildə fələstinlilərə atəş açmağa icazə verildi

22:10 Putin növbəti prezidentlik müddətinə dair sualı cavablandırıb

22:00 Rustavidə azərbaycanlı tələbənin meyiti tapıldı

21:51 Məhkəmə kosmetoloq Elnarə barədə qərar verdi

21:40 Gülüş stresslə bağlı hormonların səviyyəsini azaldır

21:34 Gədəbəy sakini bıçaqlanıb

21:20 Sürücülük hüquqları dəyişdirilir

21:07 Gədəbəydə avtomobil körpüdən aşıb, xəsarət alan var

20:59 Azərbaycan Ordusunun kəşfiyyat bölüyünün təlimi başa çatıb

20:51 İlqar Məmmədovla bağlı Avropa Məhkəməsinin qərarına nə vaxt baxılacaq?

20:40 Maliyyə Monitorinqi Xidməti yaradıldı – Fərman

20:33 Deputat: “Parlamentin səlahiyyətləri başqalarına verilə bilməz”

20:27 Nazir məşğulluq orqanlarının fəaliyyətini tənqid etdi

20:20 Ronaldo futboldan gedəcəyi vaxtı açıqladı

20:13 İstanbulda xüsusi əməliyyat

20:06 Dünyada 25 milyon insan kölə kimi yaşayır

19:59 ATƏT-in daimi nümayəndələri Cənubi Qafqaza səfər edəcək

19:53 “Bakı Dairəvi-1” yolunda nəqliyyatın hərəkətində dəyişikliklər edilib

19:50 Məşhur aparıcı-aktrisa keçmiş əri ilə tətilə yollanır

19:47 Pakistan Türkiyədən 30 hərbi vertolyot alacaq

19:44 Makron: “ABŞ səfirliyinin Yerusəlimə köçürülməsi düzgün qərar deyildi”

19:40 Çin-ABŞ ticarət savaşı bitdi: Asiya nəhəngi qalib gəldi

19:35 İmişlidə 25 yaşlı oğlan bədbəxt hadisə nəticəsində ölüb

19:30 ABŞ İranın mülki aviaşirkətlərinə sanksiya tətbiq etdi

19:18 Ermənistan prezidenti Gürcüstana getdi

19:05 Bakı çimərliklərində yoxlamalar başladı

19:00 Şamaxıda M.Ə.Sabirə həsr olunmuş bədii qiraət müsabiqəsinə yekun vurulub

18:53 Akif Çovdarov məhkəmədən bəraət istəyib – “MTN işi”

18:45 “Mançester Yunayted” hücumunu gücləndirir

18:33 Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarını təbrik edib

18:26 Deputata “Xalq yazıçısı” adı verilib

18:21 “ASAN xidmət” və “ASAN Kommunal” 1 gün işləməyəcək

18:16 Binəqədidə avtomobil yollunun yenidən qurulmasına 1,9 milyon manat ayrılıb

18:10 “Bəşəriyyət hələ qarşılaşmadığı yeni böhranla üzləşə bilər”

18:05 “Nar” “Respublika günü” münasibətilə abunəçilərinə internet hədiyyə edir

18:00 Bakı çimərliklərində yoxlamalar başladı

17:56 İstanbulda 51 terrorçu saxlanıldı

17:52 Maşın qaçıran keçmiş məhkum tutulub

17:47 Nazir məşğulluq orqanlarının fəaliyyətini tənqid edib

17:44 Dolların 4 günlük məzənnəsi

17:41 “1000 bərəkət, halal nemət” məhsulları halal deyilmiş

17:35 Azərbaycan Xocalı aeroportunu vura bilərmi?

17:30 Məşhur model intihar etdi

17:26 “Arif Alışanovu öldürmək üçün mənə 600 min manat təklif etdilər”

17:22 Bakı-Sumqayıt yolunda tıxac azalacaq

17:19 “Çoxdandır bu cür təklif gözləyirdim”

17:15 “Vurulmuş təyyarəyə görə Rusiya məsuliyyət daşıyır”

17:11 Fəxrəddin Manafov İbrahimbəyovun ittifaqından getdi

17:03 Vahid Ələkbərov: “Neftin hazırkı bazar dəyəri spekulyativ qiymətdir”

16:58 Polşada qatarlar 250 km/saat sürətlə hərəkət edəcək

16:55 İranlı parlamentar: “Tramp və Pompeo diplomatik qaydaları bilmir”

16:49 107 şagirdin 153 tapşırıq üzrə qiymətində dəyişiklik edilib

16:44 “Tramp-Kim Çen In görüşü ləğv edilməyib, təxirə salınıb”

16:38 Rəqsanə: “O, mənə atalıq etməyib”

16:33 NATO və Avropa Rusiyaya qarşı birləşdi

16:27 Rusiyada alkoqol məhsulları onlayn satılacaq

16:23 Facebook-da yalan məlumatların paylaşılması məsuliyyət yaradırmı?

16:18 Lavrov: “Bunu onların vicdanına buraxıram”

16:12 “Səbail” klubunun yeni baş məşqçisi müəyyənləşib

16:07 “OPEC hasilatın azaldılması siyasətini dəyişdirə bilər”

16:00 İrana görə Avropa ilə üz-üzə gələn ABŞ-ın “sanksiya silahı” öz təsir gücünü itirə bilər? – Müsahibə

15:57 “Azərbaycanla hərbi əməkdaşlığın daha da güclənməsində qərarlıyıq”

15:53 “Məşğulluq sahəsində görülən işlər öz nəticəsini verir”

15:49 “Neqativ hallara qarşı sərt mübarizə fəaliyyətimizin əsasını təşkil edəcək”

15:45 Jurnalist öz evində qətlə yetirildi

15:41 Dünyada 25 milyon insan kölə kimi yaşayır

15:38 “Tezliklə Qüdsdə böyük hadisələr olacaq”

15:32 “Ana-bacı söyüşü işlətdi, mən də ürəyindən vurdum”

15:27 Şoyqunun artan şöhrəti Putini qorxudur

15:23 28 may günü “ASAN xidmət” işləməyəcək

15:18 Vergilər naziri Şamaxıda vətəndaşları qəbul edəcək

15:15 Dünyada yeni ölümcül virus yayıldı

15:11 Kremldən Trampın qərarına reaksiya

15:07 ABŞ Türkmənistan pambığının tədarükünə qadağa qoydu

15:03 Rasim Balayev: “Məni kriminal avtoritet kimi görəcəksiniz”

15:03 “Azərbaycanda energetika sektorunda islahatlar planlaşdırılır”

14:59 Dünya liderlərinin maraqlı idman hobbiləri

14:55 Oqtay Əsədov Gürcüstana gedir

14:51 Tereza Mey: “Rusiyaya qarşı təzyiqi davam etdirəcəyik”

14:47 Bu il 41 nəfər dəm qazından zəhərlənib

14:44 Əfv sərəncamının icrası başa çatıb

14:40 İmperatordan İlham Əliyevə təbrik

14:35 “Kontakt Home” alıcılara bu yolla fırıldaq gəlir

14:30 Türkiyə AXC-nin 100 illiyi şərəfinə pul nişanı hazırladı

14:26 “İdmançılara ayrılan vəsaitlərdə böyük fərqlər olmamalıdır”

14:22 Qarabağ qazisi telekanalları qınadı

14:17 Sabahın hava proqnozu

14:13 Ermənistanın yeni Baş Qərargah rəisi kimdir?

14:10 ABŞ Türkiyəyə F-35 qırıcıları satmayacaq

14:06 Kolumbiya prezidentini seçir

14:02 Əmək haqqına vahid vergi yükü tətbiq ediləcək

13:58 Türkiyənin müdafiə nazirinin müavini Gəncəyə gəlir

13:55 İbrahimbəyova qarşı cəza tədbirləri həyata keçirilməlidir

13:51 ABŞ dövlət katibi: “Tramp İranda rejimi dəyişmək niyyətində deyil”

13:47 Azərbaycanda yeni medal təsis olunur

13:44 Ronaldinyodan 2 qizla evlənəcəyi xəbərlərinə reaksiya

13:40 Dünyanın ən zəif orduları

13:36 İran və beş ölkənin diplomatları Vyanada görüşəcək

13:32 Lars Fon Trier: “Yeni filmlərə baxmıram”

13:27 Keçmiş əri Mənzurəni oğurluqda ittiham edir

13:09 Əsəd Cahangir postinsanı düzgün anlamayıb

13:05 Nərimanovda narkomaniyaya qarşı növbəti təlim keçirilib

12:57 Bahar Muradova: “Heç kimə belə sonluq arzulamazdım”

12:53 Qız üstündə dava salan şair

12:48 Sabiq nazirin VEMTAS “islahatı”: Müslümovun “islahatçı əli” olan Elnur Məcidovun işi araşdırılır

12:48 “Qarabağ” klubunun Çempionlar Liqasına hazırlıq planı müəyyənləşib

12:45 Ağır vəziyyətdə olan məhkumlar da azadlığa çıxır



ANALİZ

...

Şərq və Qərb: Romeo Məcnuna qarşı

Tarix 11.12.16, 16:31

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Vüsal Məmmədov


Şərq və Qərb təfəkkürü arasındakı fərqi anlamağın ən yaxşı yolu Romeo ilə Məcnunu müqayisə etməkdir. Çünki onlar sadəcə iki nakam aşiq deyillər; biri Qərb praqmatizminin, digəri isə Şərq dekadans romantizminin tipik örnəyidir. 

Romeo qızı sevir və qarşısına konkret məqsəd qoyur: onunla evlənmək, heç olmasa sevişmək. Və bunun uğrunda mübarizə aparır, lazım gələndə lap qılınca əl atır. Məqsədinə də qismən çatır – Cülyetta onu yatağına buraxır.

Məcnun isə qızı sevir və `yox` cavabı alanda üz tutur səhraya. Hətta ikinci dəfə cəhd belə etmir. Burada ən maraqlısı Leylinin atasının verdiyi rədd cavabıdır: `Məcnun deyə tən edir xəlayiq...` Yəni hələ Leyliyə elçi getməmişdən Qeys dəli (məcnun) olmuşdu. Olmasaydı, qızı verəcəkdilər. Belə bir qəribə qapalı dairə alınır: Leylini ona görə vermirlər ki, Qeys dəlidir, Qeys isə ona görə dəlidir ki, Leylini vermirlər. 

Baxın, Şərqin (mən Uzaq Şərqi yox, islamın yayıldığı Yaxın və Orta Şərqi nəzərdə tuturam) bütün `müdrikliyi` bu cür qapalı darələrin içində gəzişməkdən ibarətdir. Bölgədə kütləvi şüura hakim olan din bu cür qapalı dairənin içində qurulub, Şərq fəlsəfəsi bu cür qapalı dairənin ətrafında fırlanmaqdan başqa bir şey deyil.

Romeo onu Cülyetta ilə evlənməyə qoymayan ictimai normalara qarşı savaşır. Onun protestinin konkret hədəfi var. Məcnun isə cəmiyyəti protest edərək, səhraya gedir. Onun bu protestinin heç bir konkret ünvanı, məqsədi yoxdur. Məqsəd Leyliyə qovuşmaq deyil (imkan düşəndə bundan imtina edir); məqsəd Leylini ona verməyənlərin cəzalandırılması da deyil (Məcnun onların tərəfində Nofələ qarşı vuruşur). Sadəcə olaraq, Qeys məcnunluq prosesinin özündən ləzzət alır. Sevgilisi üçün ağlayıb-sızlamaq, çöllərə düşmək, ata-anasını çərlədib öldürmək ona həzz verir. O, bir növ `emo-boy`dur, mazoxistdir. 

Romeo sanki qışqıraraq, bütün cəmiyyətə deyir: `Əl çəkin,imkan verin, istədiyim kimi xoşbəxt olum!`
Məcnun sanki qışqıraraq, bütün cəmiyyətə deyir: `Əl çəkin,imkan verin, istədiyim kimi bədbəxt olum!` 

Bax, bu, çox vacib nüansdır. Qərbdəki bütün canatmaların hədəfində insan və onun xoşbəxtliyi durur. Şərqdə isə mücərrəd ideyalar və insanın bədbəxtliyi. Şərq öz insanını daha keyfiyyətli şəkildə, daha ustalıqla bədbəxt olmağa dəvət edir. Bunun üçün böyük fəlsəfələr, dinlər, incəsənət növləri yaranıb. Məsələn belə: Qardaş, bədbəxtsən? Lap yaxşı, amma belə quru-quru bədbəxt olma, al, sənin üçün əruz vəzni - poetik bədbəxt ol; al, sənin üçün mərsiyə və muğam – musiqili bədbəxt ol; al, sənin üçün din – ümidli bədbəxt ol... İnsanlar da bunları alır və çox mükəmməl şəkildə, peşəkar bədbəxt olurlar. 

Şərq öz insanına protest mədəniyyətini öyrətmədi. Ona görə də, Avropada üçüncü məzhəb – Protestantlıq formalaşanda, Şərqdə onun anoloqu ortaya çıxmadı... ortadakı bütün mərhələləri buraxaraq, işin nəhayətinə gəlirəm ki, bugünün özündə də protest kontrkulturasının incəsənətdəki əksi olan rok musuqisi Şərqdə yoxdur, `rok` adı altında isə elə həmin dekadans sevgi mahnıları oxunur: `Ne olurdu, benim olsan`. Oysa, Con Lennon hələ 60-cı illərdə `Xəyal et ki, heç bir din yox` oxuyurdu. Bu gün Kırac formaca roker olsa da, məzmunca elə həmin Məcnun yolunun davamçısıdır.

Bizi əsrlərdir inandırmağa çalışırlar ki, Məcnununku saf, təmiz sevgi olub. Söhbət bunda deyil. Romeonun da sevgisi saf, təmiz və güclü idi: sevgilisi olmadan yaşamayacaq qədər. Söhbət ondadır ki, bu sevgi, bu enerji nəyə yönəlib? Romeonun sevgisi konkret qıza yönəlmişdi – bayaqkı `hər şeyin kökündə insan dayanıb` mövzusuna qayıdırıq. Məcnunun sevgisi isə mücərrəddir, konkret insana yönəlməyb. Belə deyək, avtonom bir sevgidir. Leyli sadəcə bəhanədir, o, həmin sevgi mexanizminin işə düşməsi üçün açardır – bir dəfə buruldu, vəssalam, daha bundan sonra Leyli lazım deyil. Əhvalatın qalan hissəsində Leyli sadəcə butaforiyadır. Məcnunun sevgisi tətbiqi olmayan enerjini xatırladır. Məsələn, Atəşgahdakı od kimi - əsrlərdir ki, yanmaq xətrinə yanır, amma hansısa Avropa ölkəsində olsa, yəqin, çoxdan onun üstündə buxar turbinindən-zaddan qurmuşdular. Romeonun sevgisi tətbiqidir, ona görə də enerjisinin yönəldiyi ünvan var və bu enerji işə çevrilir. Məcnunun enerjisi isə içində qalır və onu dəli edir. Bugünün Şərq cəmiyyətləri kimi.

Fikir vermisinizmi, Şərq cəmiyyətləri nə qədər aqressivdir? Həmin məsələdir – onların da enerjisi içində qalıb, tətbiq sahəsi yoxdur. Onlar da son məqsədlərlə maraqlanmırlar, prosesin özündən həzz alırlar – dəlilik edək, yıxaq, dağırdaq, sonra da baxarıq da...

Bu yerdə qadın amilinə də toxunmaq lazımdır. Məsələ ondadır ki, Məcnun Romeodan xeyli fərqlənsə də, Leyli Cülyettadan o qədər də fərqlənmir. Cülyetta Romeo ilə yatdığı kimi, Leyli də Məcnunla yatmaq istəyir, hətta buna imkan da yaradır. Amma bu, Romeoya lazım olduğu halda, Məcnuna lazım deyil. Leyli daha praqmatikdir, məqsədəyönümlüdür. Onun üçün sevgi bir yerdə olmaq üçün vasitədir. Amma Məcnun üçün yox – Məcnuna görə sevgi heç bir məqsədə yönəlməyən abstraksiyadır, praktikada tətbiqi ola bilməz.

Yəni Şərqin qadını Qərbin qadınından fərqlənmir; kişisi fərqlənir və məhz kişinin fərqlənməsi arada bu boyda bir uçurum yaradır. 

Zənnimcə, Şərq kişisində - xüsusilə də sami mədəniyyətini daşıyan xalqlarda,- buna görə qadınlarla bağlı bir qorxu var: onlar daxilən, alt şüurlarında bilirlər ki, qadınlar daha realist və praqmatikdirlər. Ona görə də həmişə qadının qarşısını kəsməyə, imkanlarını məhdudlaşdırmağa çalışırlar.

Bu gün Şərq hələ də Məcnun təfəkkürü ilə yaşayır. Məni qınaya bilərsiniz, amma orada oturuşmuş dövlətçilik institutlarının yoxluğu, işlək siyasi sistemlərin formalaşmaması, kütlələrin başıpozuqluğu həm də bununla bağlıdır. Onlar üçün son məqsəd olaraq Dövlət hələ də yoxdur, necə ki, Məcnun üçün son məqsəd olaraq Ailə yox idi. Şərq cəmiyyətləri üçün bugünün özündə də yalnız mücərrəd ideyalar var. 

Şərq xalqları da babaları Məcnun kimi prosesdən həzz alırlar. Onlarda bir növ siyasi mazoxizm var. Çıxış yolu isə təfəkkürün dəyişməsidir. Romeo təfəkkürünə keçmək lazımdır. Yəni mübarizənin, çarpışmanın və qurbanların MƏQSƏDİ olmalıdır. Abstraksiyalardan uzaqlaşmaq vaxtıdır. Əks halda Qərbin sevgilisi ilə yatıb kama çatmış romeoları Şərqin nakam məcnunlarını hələ çox idarə edəcək.(azvision.az)

pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


Müəllifin digər yazıları

design-img

Vernisaj

ATƏT-in daimi nümayəndələri Cənubi Qafqaza səfər edəcək

bitmap-img3

Rakurs

“Kontakt Home”da böyük fırıldaq – Oxuyun ki, aldanmayasınız

bitmap-img3

Seçmələr

Ekspert: “Yeni nazir quzunu qucağında tutmaqla ilk addım atıb?”

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru