Xəbər xətti

24 YANVAR

11:51 Qırğızıstana anomal soyuqlar gəlir - Temperatur -45-ə düşəcək

11:47 Azərbaycandan böyük pullar aparan əcnəbi müğənnilər vergiyə cəlb olunurmu?

11:43 Kriptovalyuta bazarında yeni qiymətlər

11:39 İllərin küsülülüyü bitdi? - Aygünlə Natavan yan-yana

11:35 Rusiyada azərbaycanlı jurnalist yol qəzasında vəfat edib

11:31 “Belə şeyləri qabartmaq qeyri-peşəkarlıqdır” -Rəşad Sadıqov

11:27 İlham Əliyev Davosda “IBM” şirkətinin baş icraçı direktoru ilə görüşüb

11:23 Polis bakıda əməliyyat keçirdi - Külli miqdarda narkotik ələ keçirildi

11:19 Jurnalist niyə vəfat edib? - Polisdən fərqli səbəb

11:15 Keçmiş arvadını boğaraq öldürdü - Bakıda

11:11 Səməd Seyidov: “AŞPA-nın yeni Prezidentindən gözləntilərimiz...”

11:08 Dövlətin problemli kreditləri ödəməsi mümkündür?

11:07 Sarkisyan Fransada İranın Qarabağ mövqeyindən danışdı

11:03 ATƏT təmas xəttində monitorinq keçirəcək

10:59 “Oskar”ın nominantları bəlli oldu

10:56 Qış tətili başlayır, şagirdlər necə istirahət etməlidir?

10:52 Nəhəng şirkətlərin qatıldığı Davos Forumu haqda bilmədiklərimiz

10:50 Prezidentin köməkçisi müdafiə naziri ilə birlikdə cəbhə bölgəsində - Fotolar

10:48 Daha 4 şirkət Azərbaycandan gedir

10:44 Azərbaycanlı professor yazıçıların beynəlxalq forumunda

10:43 “Bu siyasi gedişat Serj Sarkisyana sərf edir” - Politoloq

10:40 Fransa prezidenti Azərbaycanı və Ermənistanı güzəştlərə çağırdı

10:36 Amerikalı yazıçı öldü

10:32 Bakının bu rayonunda su olmayacaq

10:28 Türkiyə ordusu Afrində 260 terrorçunu məhv edib

10:24 “Hiss edirdim ki, Qurbanov mənimlə yeni müqavilə istəmir” - Ndlovu

10:22 ​İrəvan teatrının ilk tamaşası anşlaqla keçib

10:20 “Bakı Ekspo 2025” Davosda təqdim edildi - Fotolar

10:16 Azərbaycan nefti bahalaşdı

10:12 Bakıda iki məktəbin ətrafında piyadaların təhlükəsizliyi araşdırılıb

10:08 İranda “daxildə satqın” axtarışı başladı - ilginc gəlişmələr

10:06 Putin və Ərdoğan arasında telefon danışığı olub

10:04 AŞ PA-nın yeni prezidenti siyasətçiləri “qaraladı” - Bakıdan reaksiyalar

10:00 Dollar və manatın bugünkü məzənnəsi

9:57 Məşhur İvonna nənə vəfat etdi

9:54 Qənirə Paşayeva: “O fikirdən məni anam daşındırdı”

9:50 Neft ucuzlaşıb

9:47 Seçki ərəfəsi sabitlik, yoxsa qarışıqlıq olacaq?

9:43 Cəbhədən yeni xəbər

9:40 Bakıda sexdə partlayış: işçilərdən biri ayağını itirib

9:37 ““Qara bazar” elə sürətlə inkişaf edib ki...” - Vahid Əhmədov

9:34 Moskvadan İrəvana seçki “sürpriz”i, Bakıya yeni silahlar...

9:30 “Alpinistlərdən heç bir iz yoxdur” - Ziya Qasımlı

9:27 ATƏT, AŞ PA rəhbərliyi italyanlara, BMT TŞ sədrliyi qazaxlara keçdi - Qarabağı nə gözləyir?

9:23 Senat FES-in yeni rəhbərini təsdiqlədi

9:20 İsrailin baş naziri Davosda Azərbaycan Prezidenti ilə görüşəcək

9:17 Alpinistlərin itkin düşməsindən 1 ay ötdü

9:14 Polad Bülbüloğlunun ermənilərlə bağlı mövqeyi kəskin etiraz doğurdu

9:10 Baş nazir qaydalara dəyişiklik etdi

9:07 Prezident Davos Forumunda nələrdən danışdı? - Tam mətn

9:03 “Şapka Mamed”in örtülü bazarı - Təfərrüatlar

9:00 İşıqpulu ödəməkdə problem yaranıb

0:59 Obamanın qızı sevgilisi ilə belə görüntüləndi - Fotolar

0:47 İngiltərə millisinin 2017-ci ildə ən yaxşısı müəyyənləşib

0:23 Van Dammdan Tolqahana film təklifi

0:11 “Bitcoin” 5 səbəbdən “çökə” bilər

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

23 YANVAR

23:59 Prezidentin Davosda görüşləri davam edir

23:53 Azərbaycan neftinin bareli 71 dollara satılır

23:47 Bakı-İstanbul aviareysində texniki problem yaranıb

23:41 Fransa prezidenti: “Qarabağ münaqişəsinin həlli vacibdir”

23:35 AŞPA-da Dilqəmlə Şahbazın azadlığa buraxılması məsələsi qaldırıldı

23:29 “Suriyanın şimalında təhlükəsizlik zonası yaradaq” - ABŞ-dan Türkiyəyə təklif

23:22 Tanınmış jurnalist vəfat etdi - yenə ürəktutma...

23:15 “KXDR ABŞ-a nüvə zərbəsi endirməyə hazırlaşır!” - MKİ başçısı

23:09 67 yaşlı Ağsu sakini özünü asaraq intihar edib

23:02 “PYD/YPG Afrine doğru hərəkət edəcəyi təqdirdə...” – Pentaqon

22:56 Müffəttişlər avtobusları saxladı, sərnişinlər yolda qaldı - Video

22:50 Türk ordusu Afrində PYD postunu belə ələ keçirdi - Video

22:43 Prezident İlham Əliyev OPEC-in baş katibini Azərbaycana dəvət etdi

22:35 Ərdoğanla Tramp arasında telefon danışığı olacaq

22:28 “Neft hasilatının azaldılmasına dair saziş...” - İlham Əliyev

22:21 İranda internetə məhdudiyyətsiz giriş təmin olunacaq

22:14 İlham Əliyevin “Microsoft” şirkətinin vitse-prezıdenti ilə görüşü olub

22:07 Səməd Seyidovun sədrliyi ilə AŞPA-nın plenar iclası keçirilib

22:00 Ən yaxşı baş məşqçilərin sıralaması açıqlanıb

21:55 Prezident: “Öhdəliklərimizi artıqlaması ilə yerinə yetiririk“

21:49 Afrində Türkiyənin daha bir hərbçisi şəhid olub

21:42 Afrində keçirilən əməliyyatlar niyə “Zeytun budağı” adlanır?

21:35 2018-ci il “Oskar”a namizədlərin ADLARI açıqlandı

21:28 Azərbaycan şirkəti Ukraynada yol çəkəcək

21:20 Maskerano “Barselona”dan ayrıldı - Rəsmi

21:13 BP prezidenti neftin qiyməti barədə

21:06 “İŞİD-ə qarşı mübarizə başa çatdı…” - ABŞ generalı

20:58 Prezident İlham Əliyev Davosda Gürcüstanın Baş naziri ilə görüşüb

20:50 İlham Əliyev Rusiya ilə yeni hərbi müqavilə üzərində iş getdiyini açıqladı

20:43 Almaniyada kiçik təyyarə ilə helikopter toqquşdu - 4 ölü

20:36 Azərbaycandan Avropaya uçuşlar təxirə salınıb? - Açıqlama

20:29 Rəşad Sadıqovun komandası Gürcüstana qarşı

20:23 İlham Əliyev “VTB Bank”ın prezidenti ilə görüşüb

20:16 Ermənistanın baş naziri Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi barədə

20:08 Prezident: “Azərbaycanda medianın azad olmadığına dair tənqidlər əsassızdır”

19:59 Əbülfəs Qarayevin qızı “Qazprom”un sərgisinin kuratorudur

19:52 Milli komandamız Karate 1 Premyer Liqa turnirində iştirak edəcək

19:45 Bakı-Qazax magistralında iki yük maşını toqquşub, biri dərəyə aşıb

19:37 70 ildə 3,5 min sülhməramlı qətlə yetirilib

19:30 68 yaşlı qadın intihar etdi - Kürdəmirdə

19:22 Rusiyanın kəşfiyyat gəmisi ABŞ sahillərində!

19:15 Piyadanın ölümünə səbəb olan mikroavtobus sürücüsü həbs olundu

19:08 Azərbaycanda 2 məmur qəfil öldü - Adlar

19:01 İranda internetə məhdudiyyətsiz giriş təmin olunacaq

18:54 Gözəl Bayramlı 3 il azadlıqdan məhrum edildi

18:49 “Bizim üçün ən yaxşı bazar qonşulardır” - Prezident

18:41 Serj Sərkisyan yeni postuna aprelin 17-də əyləşə bilər

18:33 Energetika Nazirliyinin icazələri “ASAN”-a verilir

18:23 “Bakı-Tbilisi-Qars regionun nəqliyyat xəritəsini dəyişdi” - Prezident

18:18 Ərdoğan: “Şəhidimizin vəsiyyətini yerinə yetirəcəyik”

18:14 İlham Əliyev: “Artıq Avropanın bəzi ölkələrinin neft təminatçısıyıq”

18:11 ABŞ və Rusiya ordu komandanları yanvarın 26-da Bakıda olacaq

18:05 Rusiya Xankəndində əyləncə kompleksi tikir

18:00 Rusiya məhkəməsi Azərbaycan vətəndaşına 21 il həbs cəzası verib

17:53 Sabah Millətlər Liqasının püşkü atılacaq

17:47 “Ağ ev”də daha bir skandal: Tramp özündən 42 yaş kiçik olan məsləhətçisi ilə eşq yaşayır

17:40 Azərbaycanlı məmur Türkiyədə 5 milyona sayt aldı - Müəmmalı satışın pərdəarxası

17:31 Təhsil naziri postuna əsas namizədlər: Rektor, yoxsa nazir əvəzi?

17:28 “Full” paketinə qoşul, “Nar”-dan “Samsung Galaxy S8” və ya “Ipad Pro” qazan!

17:20 Türkiyə ordusunun Afrində keçirdiyi əməliyyatların nə zaman başa çatacağı açıqlanıb

17:09 Energetika Nazirliyinin icazələri “ASAN”a verilir

17:03 Sezen Aksu məşhur şairin evini satışa çıxardı

16:57 Bu ixtisaslar üzrə ayrılan plan yerlərinin hamısı boş qalıb



ƏDƏBİYYAT

...

Sabir əsərlərini niyə hecada yazmayıb?

Tarix 11.11.17, 11:48

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Kulis.az Xanəmir Telmanoğlunun “Sabir və şeirimizin səbri” yazısını təqdim edir:


Ey dili qafil fiul faili məchul fani f.....
 
ədəbiyyat tariximiz üçün ibrətamiz qarşılaşmalar, qarşıdurmalar əvəzedilməzdir.
 
mənə görə, sabir əslində yazılarını klassik vəzndə, əruzda deyil, qoşmada, gəraylıda, müxəmməsdə yazmalı, sözünü deməliydi. (sanki etnik xarakteri mizdəmək, məzəmmət eləmək milli dildə və yerli vəzndə təcəssüm tapması gərəkirdi) yəni həqiqət, sabirin ədəbi prinsipləri bunu tələb edir. sabir cəhalətlə, ictimai-siyasi, sosial geriçiliklə birgə, keçmişə, ədəbi keçmişə, qəbul olunmuş pozulmaz qanunlara da qarşıydı. sabir bu qarşıgəlmə savaşını yazılarının mövzusu, ideoloji yöntəmi baxımından sürdürə bilirdi. ancaq qəzəlini qoşmaya, hecaya çevirə bilmirdi, yaxud da çevirmirdi. ən azından, bu işlərin gerçəkdən bilincli şəkildə fərqində olan, olmağı bacaran ədəbi şəxsiyyətlərimiz içərisində axundovdan sonra, sabirin adını çəkməmək gülünc olardı. söylədiklərimə yaxından tanıqlıq etmək üçün, salman mümtazın sabirlə apardığı o tarixi müsahibədən bir-iki nöqtəyə toxunmağımız gərəkəcək.
 
salman mümtaz: “nə üçün şeirlərinizi hecada deyil, əruz bəhrində yazırsınız, şeirin əski forma və qəliblərini mühafizə edirsiniz?”- deyə sabirdən soruşduğu zaman, sabir cavabında: ”... məncə yeni fikirləri və yeni mövzuları mütləq əski formada və əruz bəhrlərində vermək, yazmaq lazımdır və həm də vacibdir...” dedikləri burda bitmir.“... sədinin, hafizin qəzəllərinin qarşısına ancaq qəzəllə çıxmaq olardı ki, füzuli bunu duymuş, çıxmış və onların nüfuzlarını qırmışdır.” - deyə davam edir. siz deyin, bu fikirlərin sahibi olan sabir adlı bir şair, elədiklərini bilincsiz şəkildə edə bilərdimi? əsla.
 
məsələnin əsas mahiyyətində nə gizlənib. İnkarçılıq, novatorluq, avanqardçılıq, zamana, dövrə görə yenilik və axtarışlar, yeni bir ədəbi ərəfəni hiss edib yaradıcılıq nümayiş elətdirmək kimi ədəbi-tarixi olaylar elə öz ədəbiyyatımızda az baş verməyib. burdakı əsl gizlinlik sabirin yaradıcılığında apardığı yeniliyi məzmunla, mahiyyətlə həm də ustalıqla aparmasıdır. sözsüz, sabir ədəbiyyata gələrkən oturub geniş-geniş, dərin–dərin düşünüb. elə füzuli nümunəsindən də görünür ki, Sabir bir şeyi, yükü dəf eləmək, məğlub eləmək, üstələmək istəyirsənsə, mütləq “düşmənlə” eyni yükə və çəkiyə, gücə sahib olmalısan. eyni yüklər, güclər bir-birini dəf edir. məncə də, Sabir qoşmada, ya hecada ədəbi savaşını sürdürmüş olsaydı, o qədər də effektə, bədii elementlərin zənginliyinə və poetik genişliyin vüsətinə ulaşa bilməyəcəkdi. təsəvvür edin, 13 əsrdən çoxdur əruzun poetik imkanları bir anda sabirə işləməyə başlayır. nəinki simvollar, poetik ifadə vasitələri, metaforalar, metamarfozalar, sintaktik tərkib, qrammatik imkan, epitet və təşbehlər də burda işə düşərək mirzə ələkbər sabirin yaradıcılığına dönüşməyə başlayır. onu da etiraf edək ki, əruzun ədəbi-bədii, poetik imkanları qoşmanın, hecanın imkanlarından daha çox və ədəbiyyat tarixi üçün daha təcrübəyə sahib idi.
 
sabirin qarşısında şair olmağına baxmayaraq axundov təcrübəsi vardı. sabirin seyid kimi müəllimi vardı. ən azından, “köpəyə ehsan” kimi bir şeirdən xəbəri vardı. sabirin qarşısında molla pənah vaqif, ən əsası isə qasım bəy zakir, məmmədağa salik kimi şairlər dayanmışdı. necə olur ki, bu təcrübə onu aldada bilmir? məni yırtan sual budur eyy. həm də şəxsin insiyativı dışında, ədəbi tarixin sürəci boyunca ədəbiyyat nümunələrimizin ümumi ədəbiyyat ərazisində bir-birinin davamını sağlaya bilməsi, tamamlama işlərinin sürdürülməsinin də ayrıca bir mövzu olduğunu bilməmiz lazım. axı hər şey bir az da, məsələn yazarların iradəsi dışında gerçəkləşir. yəni ədəbiyyatın özü-özünü yönləndirməyə başlayır. Həm də dövrün, zamanın toplumsal, etnos kültürünə dayalı energetikası özlüyündə bir tərəf, ağırlıq oluşdurmağa başlayır. bu qalsın burda. Biz Sabirin və şəxsin iştirakı, qatqıları sayəsində ədəbi oyaqlığın nizama düşməsindən danışaq.
 
fakt ondan ibarətdir ki, sabir ədəbiyyatımızda, özünə qədərki zamanda, ən azı bir 100 illik təcrübəyə aldanmır. hətta zakirin, vaqifin formasını götürsəydi belə, yenə də bu sabir kimi, sabir ruhlu bir şairin yaradıcılığının əskikliyi kimi üzə çıxmazdı. Heç bu xəttin özü belə kimisə də güdaza verməzdi məhz bu dönəm üçün. əsas olan odur ki, sabir yeniliyi şəxsi yaradıcılıq kimi, şəxsi fonda deyil, ümum ədəbi sürəc içərisində düşünə bildiyindən, oturuşmuş taktikaya, üsula əl atmaqla, daha geniş, qapsamlı zaman qazanır və bizlərə də qazandırır. ikinci oyaqlığı və ayıqlığı ondan ibarət olur ki, sabir qopardığı qiyaməti ədəbiyyatın içində saxlayır. ədəbiyyatın hasarlarına, dirəklərinə qorxu–hürkü, zədə gəlib toxundurmadan, yəni füzuli sağ olsaydı belə onu incitmədən, qırmadan işini görür (yəni görərdi). mətnlər arası keçiddə rahat və səssiz poetik marifçilik və inqlabi marifçilik işlərini həyata keçirir. buna həm də ədəbi-bədii, poetik inkivizitorçu da (dəyişkənlik edənlərə deyilən bir ad var-onu yaz) demək mümkün. ancaq eyni savaşı əruzla deyil, heca və qoşmayla aparsaydı, bu bir başa o dönəm üçün sabirə parlaqlıq gətirsəydi də, sonrakı dönəmlərdə unudulma, dincə qoyulma kimi bir ədəbi əhval-ruhiyyəni ehtiva edən ictima-siyası dönəmlərlə qarşılaşmağı da olacaqdı.(bu faktor ədəbi-nəzəri zaman baxımından reallaşa bilsə də, ictimai-siyasi-ideoloji zaman baxımından da reallaşa bilərdi. Bəzən ədəbi-nəzəri eviolusiya, dəyişim, zərurilik, ictimai-siyasi-ideoloji zəruriliyin qarşısına keçir, yaxud da ona, ikinciyə pərvəriş tapması, yenidən əbədiyyət adlı tarixi ad alması üçün şərait yaradır). sabirin mövzusu elə mövzudur ki, əsərlərini qoşma və hecada yazsaydı materialist düşüncə qatını “bişirmiş” olacaqdı. ancaq o əruzun imkanları sayəsində, əruzun dili ölçüsündə Azərbaycan xalqının bu dönəmlərdə ictimai-siyasi- ideoloji taleyində baş verən real, gerçək hadisələrin metafizikləşdirir, sufianəlik epidemiyasından qaçışdırmır. Bir növ yazdığı mətninin canlılığını təmin edir. həm zahiri( real hadisələr, faciəni satirayla), həm də metafizik boyutlara (nitqim tutulur hərzəvü-hədyanını görcək) mətninin taleyini bağlamaq baxımından misilsiz məsafələr qət eləyir.
 
Qeyd: Müəllifin üslubuna toxunulmayıb.

pia.az











Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ƏDƏBİYYAT

design-img

Vernisaj

İranda “daxildə satqın” axtarışı başladı - ilginc gəlişmələr

bitmap-img3

Rakurs

Deputat Ağalar Vəliyevin biznes imperiyası

bitmap-img3

Seçmələr

Türkiyə Afrin əməliyyatını başlatdı-“Zeytun budağı” -Video

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru