Xəbər xətti

19 NOYABR

21:55 ABŞ generalı Trampın nüvə zərbəsi barədə əmrini yerinə yetirməyəcəyini bəyan edib

21:45 İranda Şəhriyarın büstünü dağıtdılar

21:40 Handenin yataq otağında onun şəkli var

21:33 Türkiyənin məşhur ağır atleti Naim Süleymanoğlu dəfn edilib

21:22 Qadını döyərək öldürüb, sonra onunla cinsi əlaqədə olub

21:05 "Rusiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında maraqlıdır"

20:50 Sabunçuda kütləvi dava: iki nəfər bıçaqlandı

20:33 Jirinovski Putini “Ali hökmdar” adlandırmağa çağırdı

20:20 Saakaşvilinin sürücüsünü amansızcasına döydülər

20:10 İtaliyada zəlzələ olub- 4,4 bal gücündə

19:50 Bakıda universitetin qarşısından tələbə qız qaçırıldı

19:40 Əfqanıstan xüsusi təyinatlıları “Talibanın” əsir saxladığı30 nəfəri azad edib

19:20 “Qəbələ” səfərdə “Neftçi”ni məğlub etdi

19:12 Rusiyanın xarici işlər nazirinin Azərbaycana səfəri başlayıb

19:05 Saakaşvili: Ukraynanın baş naziri olmağa hazıram

18:33 Şamaxıda qəzada 3-ü bir ailənin üzvü olmaqla, 4 nəfər ağır xəsarət alıb

18:20 Qaxda çətin keçilən dağlıq ərazidəki yanğın söndürüldü

18:05 Siyəzəndə “Mercedes” işıq dirəyinə çırpılıb- Ölən və yaralanan var

17:50 Çin 2030-cu ildə futbol üzrə dünya çempionatınaev sahibliyi etməyi planlaşdırmır

17:40 Tatlıses yeni sevgilisi ilə sarmaş-dolaş

17:33 Suriyada terrorçular dəyirmanı raket atəşinə tutublar:12 ölü, 27 yaralı

17:23 Brüsseldə Qarabağ forumu: Bakının daha bir diplomatik həmləsi

17:17 Zimbabve prezidenti aclıq aksiyasına başlayıb

17:12 “Quska“ Hacı İbrahimin kabinetini necə gülləboran etdirib

17:05 Ağstafada avtomobilin vurduğu 8 yaşlı uşaq ölüb

16:50 Bütün dövrlərin və xalqların ən varlı adamı Mali imperatoru mansa Musa

16:45 Prezident İlham Əliyev icra başçısını təltif edib

16:40 Ermənistanda çavuş və əsgər hərbi hissədən qaçdı

16:23 Azərbaycan məhsullarının Rusiyaya ixracı ilə bağlı yeni razılıq əldə edilib

16:18 Türkiyə 2026-cı il Qış Olimpiya Oyunlarınaev sahibliyi edə bilər

16:12 "NATO-nun Türkiyəyə qarşı bu hərəkəti təəssüf doğurur"

16:05 Fransada polis 3 nəfəri qətlə yetirib

15:49 Rusiya Xəzərdə geniş miqyaslı hərbi təlim keçirir

15:37 Türkiyə sahillərində zəlzələ olub - 4,2 bal gücündə

15:30 Bakıda universitetin qarşısından tələbə qızı qaçırdılar

15:21 Azərbaycanlı qadın hərbçi partlayış zamanı şəhid oldu

15:10 Lavrov İrəvanda Qarabağ məsələsini müzakirə edəcək

14:59 Şimali İraq Kürd Muxtariyyəti müstəqillik referendumunun nəticələrini ləğv edəcək

14:48 Bakıda yeni doğulan körpəni küçəyə atdılar

14:40 Qazaxda faciəvi hadisə: 24 yaşlı oğlan öldü, xeyli yaralı var

14:33 Antalyada Türkiyə, Rusiya və İran xarici işlər nazirlərinin görüşü keçirilir

14:25 Yeni Kaledoniya sahillərində 6,7 maqnitudalı zəlzələ olub

13:54 Dünyanı dəyişəcək 5 texnologiya

13:43 “Əli Mirəliyevin acığına...” - Səməd Səmədov

13:35 Bakıda gənc qız gecə klubunda döyüldü

13:23 Azərbaycan dördüncü peykini nə vaxt buraxacaq?

13:17 İmişlidə ağır qəzada ölən və yaralananların şəxsiyyəti məlum olub

13:11 Suriya kürdləri ümidlərini Rusiyaya bağlayıblar

13:05 Almaniyada “ermənilərin soyqırımı” abidəsi açıldı

12:58 General Trampa qarşı çıxdı: “Onun əmrini yerinə yetirməyəcəm”

12:53 Oğuzda təbiətə ziyan vuran 51 nəfərə qarşı protokol tərtib olunub

12:45 NATO Rusiyanın zərbələrini dəf edə biləcəkmi?

12:33 Naxçıvanda hərbi təlimlər davam edir - Video

12:27 Sabah hava küləkli, çiskin olacaq

12:18 İmişlidə ağır qəza - 1 ölü, 2 yaralı

12:10 “Uçan” piyada zolağı istifadəyə verildi

12:03 Təcavüz qalmaqalı filmi təxirə saldı

11:56 Şirkət maşını dirəyə çırpıldı: Ölən və yaralanan var

11:49 Avropa İttifaqı Türkiyəyə maliyyə yardımını azaldacaq

11:38 Rusiyalı oliqarxın yaxtası Floridaya yan aldı: Tramp ailəsi ilə ziyafət?

11:30 Polis ailəsini güllələdi, intihar etdi - İtaliyada

11:23 Lazarevı qısqandığını etiraf etdi

11:18 Konte: ““Qarabağ”la oyun ən vacib qarşılaşmadır”

11:11 Cocuq Mərcanlıya çəkiləcək kanal ərazisi minalardan təmizlənir

11:07 Erməni diasporasının Trampa təsir gücü və Dağlıq Qarabağ

11:01 Parisdə Makrona qarşı aksiya keçirilib

10:56 Qaxda yanan meşə ərazisi deyil, otlaq sahəsidir - Yenilənib

10:51 Pekində yanğın nəticəsində 19 nəfər ölüb

10:45 Teymur Rəcəbov liderlər qrupunda

10:38 Türkiyədə ABŞ prokurorlarına qarşı cinayət işi başlandı

10:33 Son nəfəsində yanında ola bilmədim...

10:27 Üç milyon dollara nömrə aldı

10:21 “NATO-ya etibar ciddi suallar doğurur”

10:16 Bu gün Türkiyə, Rusiya və İran xarici işlər nazirlərinin görüşü keçiriləcək

10:10 Volqoqradda 30 nəfərin qalıqları aşkarlandı

10:05 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

10:00 Atəşkəs 135 dəfə pozulub

18 NOYABR

22:00 Dünyanın ən bahalı 10 yeməyi

21:51 Aİ üzvü olan ölkələrin vətəndaşlarının sosial hüquqlarına dair bəyannamə imzalanıb

21:44 Qobustanda yol qəzası baş verib, xəsarət alanlar var

21:30 Bir gündə iki dəfə cekpot qazandı

21:23 Rusiyanın bombardmançı təyyarələri İŞİD-in mövqelərinə zərbə endirib

21:15 Elif Şafak nüfuzlu mükafata layiq görülüb

21:03 “VAZ” radar dirəyinə çırpıldı - Ölən var

20:49 Ərdoğan NATO-nun üzrxahlığını qəbul etməyib

20:40 Bakıda yanğın: Sakinlər təxliyə edilib

20:27 Mütəxəssislər laboratoriya şəraitində kiçik beyin yetişdiriblər

20:20 KXDR-in raket hücumu əleyhinə plan hazırlanıb - ABŞ-da

20:08 Zimbabve prezidenti postunu tərk etmək niyyətində deyil

19:59 Dünyanın ən böyük hava gəmisi Britaniyada qəzaya uğrayıb

19:48 Azərbaycanda ayaqqabı istehsalı 35% azalıb

19:37 Rusiya yeni “İskəndər-M” raketini sınaqdan keçirib - Video

19:29 Abdolbari Goozal döyüldü, seyfindən 180 min dollar aparıldı...

19:21 Zakir Həsənov dəniz poliqonunda təlimləri izlədi - Video

19:05 Azərbaycanda pilotsuz uçan aparatlar elektron formada qeydiyyatdan keçiriləcək

18:53 Premyer Liqa klubu ən bahalı stadiona sahib olacaq

18:40 “Eurovision 2018”ə biletlərin satış tarixi açıqlandı

18:26 “Mehdiyev dedi, ağa mənəm, uzağı cibimdən 10 min verə bilərəm...”

18:10 Türkiyə, Rusiya və İran XİN başçılarının üçtərəfli görüşü keçiriləcək - Antalyada

18:08 Mətbuat Şurası “reket” KİV-lərlə bağlı hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət ünvanlayıb

18:00 “Kəpəz”in baş məşqçisi istefa verib

17:49 Aİ-nin Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Bakıya səfər edəcək

17:35 Evlərdən qızıl və pul oğurlayan şəxs saxlanıldı

17:28 Məşhur türkiyəli atlet Naim Süleymanoğlu vəfat edib

17:20 Telman İsmayılovu Daşkənddə görüblər

17:09 Azərbaycanda növbəti zəlzələ oldu

17:00 Bakıda 19 yaşlı qız itkin düşüb

16:52 Alla Puqaçova ilə Maksim Qalkinin toyu oldu - Fotolar

16:43 Braziliyanın futbol yığması dünyada ən bahalı heyətdir

16:30 Tovuzda 12 yaşlı uşaq ağacdan yıxıldı

16:23 “ABŞ ermənilərin 50 faizdən çoxuna viza verməkdən imtina edir”

16:16 DÇ-2018-in ən varlısı açıqlandı

16:10 İki nəfərə “Əməkdar jurnalist” fəxri adı verilib

16:05 Prezident Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edən şəxsləri təltif edib - Siyahı

15:55 Yeni ili keçirmək üçün ən çox arzulanan şəhərlər- Siyahıda Bakı da var

15:45 Avropa azərbaycanlılarının Qarabağ forumu keçiriləcək

15:40 Tovuzda 29 yaşlı gənc bıçaqlanıb

15:33 Rusiya millətçi vətənpərvərləri Qarabağ münaqişəsi barədə

15:20 “Elşad və Dəryaya görə bizi narkoman kimi tanıyırlar“ - Anar Nağılbaz

15:12 Zimbabvedə nümayişlər başladı - Muqabenin istefası tələb olunur


ƏDƏBİYYAT

...

Sabir əsərlərini niyə hecada yazmayıb?

Tarix 11.11.17, 11:48

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Kulis.az Xanəmir Telmanoğlunun “Sabir və şeirimizin səbri” yazısını təqdim edir:


Ey dili qafil fiul faili məchul fani f.....
 
ədəbiyyat tariximiz üçün ibrətamiz qarşılaşmalar, qarşıdurmalar əvəzedilməzdir.
 
mənə görə, sabir əslində yazılarını klassik vəzndə, əruzda deyil, qoşmada, gəraylıda, müxəmməsdə yazmalı, sözünü deməliydi. (sanki etnik xarakteri mizdəmək, məzəmmət eləmək milli dildə və yerli vəzndə təcəssüm tapması gərəkirdi) yəni həqiqət, sabirin ədəbi prinsipləri bunu tələb edir. sabir cəhalətlə, ictimai-siyasi, sosial geriçiliklə birgə, keçmişə, ədəbi keçmişə, qəbul olunmuş pozulmaz qanunlara da qarşıydı. sabir bu qarşıgəlmə savaşını yazılarının mövzusu, ideoloji yöntəmi baxımından sürdürə bilirdi. ancaq qəzəlini qoşmaya, hecaya çevirə bilmirdi, yaxud da çevirmirdi. ən azından, bu işlərin gerçəkdən bilincli şəkildə fərqində olan, olmağı bacaran ədəbi şəxsiyyətlərimiz içərisində axundovdan sonra, sabirin adını çəkməmək gülünc olardı. söylədiklərimə yaxından tanıqlıq etmək üçün, salman mümtazın sabirlə apardığı o tarixi müsahibədən bir-iki nöqtəyə toxunmağımız gərəkəcək.
 
salman mümtaz: “nə üçün şeirlərinizi hecada deyil, əruz bəhrində yazırsınız, şeirin əski forma və qəliblərini mühafizə edirsiniz?”- deyə sabirdən soruşduğu zaman, sabir cavabında: ”... məncə yeni fikirləri və yeni mövzuları mütləq əski formada və əruz bəhrlərində vermək, yazmaq lazımdır və həm də vacibdir...” dedikləri burda bitmir.“... sədinin, hafizin qəzəllərinin qarşısına ancaq qəzəllə çıxmaq olardı ki, füzuli bunu duymuş, çıxmış və onların nüfuzlarını qırmışdır.” - deyə davam edir. siz deyin, bu fikirlərin sahibi olan sabir adlı bir şair, elədiklərini bilincsiz şəkildə edə bilərdimi? əsla.
 
məsələnin əsas mahiyyətində nə gizlənib. İnkarçılıq, novatorluq, avanqardçılıq, zamana, dövrə görə yenilik və axtarışlar, yeni bir ədəbi ərəfəni hiss edib yaradıcılıq nümayiş elətdirmək kimi ədəbi-tarixi olaylar elə öz ədəbiyyatımızda az baş verməyib. burdakı əsl gizlinlik sabirin yaradıcılığında apardığı yeniliyi məzmunla, mahiyyətlə həm də ustalıqla aparmasıdır. sözsüz, sabir ədəbiyyata gələrkən oturub geniş-geniş, dərin–dərin düşünüb. elə füzuli nümunəsindən də görünür ki, Sabir bir şeyi, yükü dəf eləmək, məğlub eləmək, üstələmək istəyirsənsə, mütləq “düşmənlə” eyni yükə və çəkiyə, gücə sahib olmalısan. eyni yüklər, güclər bir-birini dəf edir. məncə də, Sabir qoşmada, ya hecada ədəbi savaşını sürdürmüş olsaydı, o qədər də effektə, bədii elementlərin zənginliyinə və poetik genişliyin vüsətinə ulaşa bilməyəcəkdi. təsəvvür edin, 13 əsrdən çoxdur əruzun poetik imkanları bir anda sabirə işləməyə başlayır. nəinki simvollar, poetik ifadə vasitələri, metaforalar, metamarfozalar, sintaktik tərkib, qrammatik imkan, epitet və təşbehlər də burda işə düşərək mirzə ələkbər sabirin yaradıcılığına dönüşməyə başlayır. onu da etiraf edək ki, əruzun ədəbi-bədii, poetik imkanları qoşmanın, hecanın imkanlarından daha çox və ədəbiyyat tarixi üçün daha təcrübəyə sahib idi.
 
sabirin qarşısında şair olmağına baxmayaraq axundov təcrübəsi vardı. sabirin seyid kimi müəllimi vardı. ən azından, “köpəyə ehsan” kimi bir şeirdən xəbəri vardı. sabirin qarşısında molla pənah vaqif, ən əsası isə qasım bəy zakir, məmmədağa salik kimi şairlər dayanmışdı. necə olur ki, bu təcrübə onu aldada bilmir? məni yırtan sual budur eyy. həm də şəxsin insiyativı dışında, ədəbi tarixin sürəci boyunca ədəbiyyat nümunələrimizin ümumi ədəbiyyat ərazisində bir-birinin davamını sağlaya bilməsi, tamamlama işlərinin sürdürülməsinin də ayrıca bir mövzu olduğunu bilməmiz lazım. axı hər şey bir az da, məsələn yazarların iradəsi dışında gerçəkləşir. yəni ədəbiyyatın özü-özünü yönləndirməyə başlayır. Həm də dövrün, zamanın toplumsal, etnos kültürünə dayalı energetikası özlüyündə bir tərəf, ağırlıq oluşdurmağa başlayır. bu qalsın burda. Biz Sabirin və şəxsin iştirakı, qatqıları sayəsində ədəbi oyaqlığın nizama düşməsindən danışaq.
 
fakt ondan ibarətdir ki, sabir ədəbiyyatımızda, özünə qədərki zamanda, ən azı bir 100 illik təcrübəyə aldanmır. hətta zakirin, vaqifin formasını götürsəydi belə, yenə də bu sabir kimi, sabir ruhlu bir şairin yaradıcılığının əskikliyi kimi üzə çıxmazdı. Heç bu xəttin özü belə kimisə də güdaza verməzdi məhz bu dönəm üçün. əsas olan odur ki, sabir yeniliyi şəxsi yaradıcılıq kimi, şəxsi fonda deyil, ümum ədəbi sürəc içərisində düşünə bildiyindən, oturuşmuş taktikaya, üsula əl atmaqla, daha geniş, qapsamlı zaman qazanır və bizlərə də qazandırır. ikinci oyaqlığı və ayıqlığı ondan ibarət olur ki, sabir qopardığı qiyaməti ədəbiyyatın içində saxlayır. ədəbiyyatın hasarlarına, dirəklərinə qorxu–hürkü, zədə gəlib toxundurmadan, yəni füzuli sağ olsaydı belə onu incitmədən, qırmadan işini görür (yəni görərdi). mətnlər arası keçiddə rahat və səssiz poetik marifçilik və inqlabi marifçilik işlərini həyata keçirir. buna həm də ədəbi-bədii, poetik inkivizitorçu da (dəyişkənlik edənlərə deyilən bir ad var-onu yaz) demək mümkün. ancaq eyni savaşı əruzla deyil, heca və qoşmayla aparsaydı, bu bir başa o dönəm üçün sabirə parlaqlıq gətirsəydi də, sonrakı dönəmlərdə unudulma, dincə qoyulma kimi bir ədəbi əhval-ruhiyyəni ehtiva edən ictima-siyası dönəmlərlə qarşılaşmağı da olacaqdı.(bu faktor ədəbi-nəzəri zaman baxımından reallaşa bilsə də, ictimai-siyasi-ideoloji zaman baxımından da reallaşa bilərdi. Bəzən ədəbi-nəzəri eviolusiya, dəyişim, zərurilik, ictimai-siyasi-ideoloji zəruriliyin qarşısına keçir, yaxud da ona, ikinciyə pərvəriş tapması, yenidən əbədiyyət adlı tarixi ad alması üçün şərait yaradır). sabirin mövzusu elə mövzudur ki, əsərlərini qoşma və hecada yazsaydı materialist düşüncə qatını “bişirmiş” olacaqdı. ancaq o əruzun imkanları sayəsində, əruzun dili ölçüsündə Azərbaycan xalqının bu dönəmlərdə ictimai-siyasi- ideoloji taleyində baş verən real, gerçək hadisələrin metafizikləşdirir, sufianəlik epidemiyasından qaçışdırmır. Bir növ yazdığı mətninin canlılığını təmin edir. həm zahiri( real hadisələr, faciəni satirayla), həm də metafizik boyutlara (nitqim tutulur hərzəvü-hədyanını görcək) mətninin taleyini bağlamaq baxımından misilsiz məsafələr qət eləyir.
 
Qeyd: Müəllifin üslubuna toxunulmayıb.

pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ƏDƏBİYYAT

design-img

Vernisaj

Almaniyada “ermənilərin soyqırımı” abidəsi açıldı

bitmap-img3

Rakurs

BDU-nun dosentindən nazirə və DİM sədrinə açıq məktub

bitmap-img3

Seçmələr

Dəhşətli zəlzələdə azərbaycanlı zəvvarlar zərər çəkibmi?

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru