Xəbər xətti

19 APREL

19:22 Cəlilabadda 16 yaşlı məktəbli qız intihar edib

19:16 XİN: Rusiya və Azərbaycanı strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bağlayır

19:10 Stepan Danielyan: “Məmurlar da Sərkisyana inamını itirib”

19:04 Raket və artilleriya bölmələrinin taktiki təlimləri keçirilib - Video

18:59 Hakim generalla polkovnikə güzəşt etmədi

18:57 “Media Klub” yaradılıb

18:53 Üç əsrin insanı öldü: heç bir qohumu həyatda deyil

18:47 Prezident İlham Əliyev ilk rəsmi səfərini Türkiyəyə edəcək

18:41 Ermənistanda polis xalq tərəfə keçir

18:35 400 minlik toy edən lift müdirinin qızı məhkəmədə dindiriləcək

18:29 NATO generalların Bakı görüşü barədə məlumat yayıb

18:23 Qonşusunun evini talayan şəxs tutuldu

18:17 Prezident Bakı Nəqliyyat Agentliyinin İdarə Heyətinə sədr təyin edib

18:11 “Prezidentin fərmanı 8800 ailəyə şamil ediləcək” - Nazir

18:05 General oğlunun məhkəməsində şahid 200 manat cərimələnib

18:00 AZAL Səudiyyə və Monteneqro istiqamətində yeni reyslər açır

17:55 Daha 18 qanun dəyişəcək – Siyahı

17:49 Bakı və Abşeronda tozun miqdarı nisbətən aşağı düşüb

17:44 Nazim məhkəmənin qərarına etiraz etdi

17:38 Leyla Əliyevanın kitabı Tehranda nəşr olunub

17:33 Günəş sistemindən kənar planetlərin axtarışı üçün fəzaya teleskop göndərildi

17:29 “Həbsim qurama idi…” – Gülər Əhmədova keçmişin sirrini açır

17:24 Dollar sabah neçəyə olacaq?

17:20 Polşa prezidenti İlham Əliyevə təbrik məktubu göndərib

17:15 Azərbaycanın AÇG və Şahdəniz üzrə gəlirləri açıqlanıb

17:10 “İndi də məmurların “saxladıqları” qadınlar özbaşınalıq edir” - Deputat

17:05 İsrail səfirliyində Eynulla Fətullayevlə təhlükəsizlik əməkdaşları arasında qarşıdurma

17:00 “Mənzil bazarındakı qiymətlər aztəminatlı ailələrin imkanlarına uyğun deyil”

16:55 “Əsgərə məktub” layihəsi Tərtərdə

16:50 Gerasimovla Skaparotti Bakıda görüşdü

16:43 Yunanıstan və Türkiyə müharibəyə doğru gedir

16:35 Şamaxı rayonunda hesabat yığıncağı keçirilib

16:30 “Çelsi”nin futbolçusuna sərt cəza

16:25 Türkiyədə sorğu keçirilib: Ərdoğan 55.6 faizlə liderdir… – AKP açıqladı

16:20 “Aliment fondunun yaradılması qaçılmaz zərurətdir”

16:15 Respublika Narkoloji Mərkəzin direktoru vəzifəsindən azad edildi

16:10 Bakıda 3 azyaşlı yanğından xilas edildi - Yenilənib

16:05 Tovuz sakini özünü asıb

16:00 “Sosial şəbəkələrdən istifadənin hüquqi tənzimlənməsinə ehtiyac var”

15:56 Gülüstan Əliyeva əsəbiləşdi

15:52 İsrail ABŞ-ın Suriyada müharibəyə cəlb olunmasında niyə maraqlıdır?

15:47 Rusiya ABŞ-a qarşı hərəkətə keçdi – Kompensasiya tələbi qaldırıldı

15:44 “Apple” iki SİM-kartlı “iPhone” buraxacaq

15:41 Ermənistanda kütləvi həbslər davam edir – Daha 100 nəfər saxlanıldı

15:30 Əfqanıstandakı sülhməramlılarımızın bir qrupu vətənə qayıdıb

15:25 “Koroğlu” stansiyasının giriş-çıxışlarından biri müvəqqəti bağlanacaq

15:20 DİM Azərbaycan dili fənnindən test imtahanı keçirəcək

15:07 Hollivud ulduzu İlham Əliyevi təbrik etdi

15:03 Prezident İlham Əliyev Corc Buşa başsağlığı verib

14:57 Ağ evdə müzakirə: Suriyadan çəkilməli, yoxsa qalmalı?

14:53 “İqtidar komandasında yeniliklər olacaq” – Deputat

14:46 “Suriyada 1 ay öncə ruslarla çox amansız döyüşümüz oldu” – Tramp

14:40 Salyanda 5 kiloqram narkotiklə tutulan narkobaron necə azad olunub?

14:35 Ötən il Azərbaycanda 37 618 abort icra edilib

14:30 Bakıda yaşayış binası yanır

14:25 Yerevanda etirazçılar ABŞ səfirliyinə doğru hərəkət edir

14:20 Azərbaycan” Nəşriyyatı “Azərsu” ASC-ni məhkəməyə verdi

14:18 Səhiyyə Nazirliyi bu il baş vermiş ana ölümlərinin sayını açıqlayıb

14:13 “Prezidentin milli birlik mesajı bütün xalqları birləşdirir” - Niyaz Niftiyev

14:08 “Hüquq müdafiəçisi üç polis əməkdaşına xəsarət yetirib” - DİN

14:04 Prezident NATO-nun Avropada Müttəfiq Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı ilə görüşüb

13:32 “Faytonçu Nazim” məhkəməni uduzdu

13:27 Şəmkir-Gədəbəy yolunda ağır qəza: Yaralılar var

13:25 “Erkən nikah milli ailə dəyərlərimizə ziddir!”

13:23 Bu gün və sabah Bakının əsas yollarında hərəkət məhdudlaşdırılacaq

13:19 Duyğularını təmizlə...

13:15 Bakıda oğurluqla məşğul olanlar tutuldu

13:11 Kəmaləddin Heydərov Atom Enerjisi Agentliyinin rəhbəri ilə görüşüb

13:07 Rusiya və ABŞ generalları yenidən Bakıdadır

13:03 Ermənistanda aksiya zamanı jurnalist döyüldü

12:58 “Aygün Kazımovaya oxşamaq istəmişik” - Pişik Günel

12:54 Qurban Qurbanov: “Futbol həmişə sürprizlərlə doludur”

12:49 Qırğızıstan hökuməti istefaya göndərildi

12:45 “Rahat” marketlər şəbəkəsi: “Yazılanlar doğru deyil”

12:41 Sərkisyan İrəvana xüsusi dəstə yeritdi – Video

12:37 Yağış yağacaq, temperatur 4-8 dərəcə enəcək - Xəbərdarlıq

12:33 ETSN: Bakı və Abşeron yarımadasında tozun miqdarı normadan 37 faiz yuxarıdır

12:28 Rusiyalı hərbi ekspertdən müharibə anonsu

12:24 DİM: Ali məktəblərə qəbulla bağlı hazırlıq kursları təşkil etmirik

12:19 Elçin Şıxlı: “Arada bir neçə nəfərin başı gedəcək”

12:15 “İran Suriyadan çıxmasa, onunla müharibə qaçılmaz olacaq” – İsrailli general

12:11 Azərbaycanda dələduzluq edən şəxs İnterpol xətti ilə axtarılır

12:07 Azərbaycanda din xadimlərinə maddi dəstək veriləcək

12:03 “Forbes”: Vahid Ələkbərov 16,4 mlrd. dollarlıq sərvətlə Rusiyanın 4-cü ən varlı iş adamıdır

11:59 Bakı sakinindən 5 kq narkotik götürülüb

11:55 Amaliya Pənahovanın yeni görünüşü təəccübləndirdi – Foto

11:51 Ombudsmanın hesabatı aprelin 24-də Milli Məclisdə müzakirəyə çıxarılacaq

11:47 Qardaşını və oğlunu şəhid verən yeganə Xalq yazıçımız

11:43 Hacıqabulda yük maşını aşdı, 30 ton sement yola dağıldı

11:39 Təhlükəli selfi: Məktəblini cərəyan vurdu

11:35 Yerevanda onlarla müxalifətçi saxlanıldı

11:31 Azərbaycan Gürcüstandan avtomobil idxalını 6 dəfəyə yaxın artırıb

11:27 Məmur olmaq istəyən yaşlı namizədlərin heç biri imtahanda uğur qazana bilməyib

11:23 İranda güclü zəlzələ oldu – 5,9 bal gücündə

11:17 Toy edənlərə xəbərdarlıq

11:13 Merkel Trampa: “Rusiyaya sanksiya dayansın”

11:08 Türk-İran yaxınlaşmasına ərəb baxışı

11:04 Bu gün Şəmkirdə Şəhriyar Məmmədyarov dünya çempionu ilə qarşılaşacaq

11:00 Hindistanda fırtına 18 nəfərin ölümünə səbəb olub

10:54 Moskvada “Quli”yə qarşı müharibə hazırlığı: “Beyləqanski” dəstə yığır

10:49 Orxan Pamuk haqda 6 kitab çıxdı

10:44 Həlak olan və itkin düşən hərbi qulluqçuların ailələrinə 11 min manat ödəniləcək

10:39 Millimiz “Qarabağ” a uduzdu

10:35 Şamaxı və Ağdaşda 10 yaşlı iki məktəblini avtomobil vurub

10:31 Tanınmış türk şairi vəfat etdi

10:27 Dövlət qulluğu imtahanlarında keçid balını toplayanların sayı açıqlanıb

10:22 Aprelin 23-dən rayon qeydiyyatlı avtomobillərin Bakıya girişi məhdudlaşdırılacaq

10:18 ATƏT-in sabiq həmsədri vəfat edib

10:14 30 yaşlı qadını əri bıçaqladı

10:10 İrəvanda etirazların yeni dalğası başladı

10:07 Saatlıda ər arvadını bıçaqlayıb

10:04 “BP-Azərbaycan” ətrafında qalmaqal böyüyür

10:00 Minsk qrupunun fransalı sabiq həmsədri vəfat etdi

9:57 Mövqelərimiz snayper və minaatanlardan atəşə tutulub

9:54 Tramp və Kim Çen Inın görüşü İsveçrədə baş tuta bilər

9:50 Naxçıvana 3 ayda 100 minə yaxın turist gəlib

9:47 Bakıda tozun miqdarı 30 faiz artdı

9:43 Neft bahalaşdı

9:40 Məsud Aşina: “Biz hələ xalq olaraq tarixdə hər şeyi etməmişik”

9:37 Azərbaycan dünyanın yüzdən çox ölkəsi arasında olimpiadaya qatılacaq



ƏDƏBİYYAT

...

Sabir əsərlərini niyə hecada yazmayıb?

Tarix 11.11.17, 11:48

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Kulis.az Xanəmir Telmanoğlunun “Sabir və şeirimizin səbri” yazısını təqdim edir:


Ey dili qafil fiul faili məchul fani f.....
 
ədəbiyyat tariximiz üçün ibrətamiz qarşılaşmalar, qarşıdurmalar əvəzedilməzdir.
 
mənə görə, sabir əslində yazılarını klassik vəzndə, əruzda deyil, qoşmada, gəraylıda, müxəmməsdə yazmalı, sözünü deməliydi. (sanki etnik xarakteri mizdəmək, məzəmmət eləmək milli dildə və yerli vəzndə təcəssüm tapması gərəkirdi) yəni həqiqət, sabirin ədəbi prinsipləri bunu tələb edir. sabir cəhalətlə, ictimai-siyasi, sosial geriçiliklə birgə, keçmişə, ədəbi keçmişə, qəbul olunmuş pozulmaz qanunlara da qarşıydı. sabir bu qarşıgəlmə savaşını yazılarının mövzusu, ideoloji yöntəmi baxımından sürdürə bilirdi. ancaq qəzəlini qoşmaya, hecaya çevirə bilmirdi, yaxud da çevirmirdi. ən azından, bu işlərin gerçəkdən bilincli şəkildə fərqində olan, olmağı bacaran ədəbi şəxsiyyətlərimiz içərisində axundovdan sonra, sabirin adını çəkməmək gülünc olardı. söylədiklərimə yaxından tanıqlıq etmək üçün, salman mümtazın sabirlə apardığı o tarixi müsahibədən bir-iki nöqtəyə toxunmağımız gərəkəcək.
 
salman mümtaz: “nə üçün şeirlərinizi hecada deyil, əruz bəhrində yazırsınız, şeirin əski forma və qəliblərini mühafizə edirsiniz?”- deyə sabirdən soruşduğu zaman, sabir cavabında: ”... məncə yeni fikirləri və yeni mövzuları mütləq əski formada və əruz bəhrlərində vermək, yazmaq lazımdır və həm də vacibdir...” dedikləri burda bitmir.“... sədinin, hafizin qəzəllərinin qarşısına ancaq qəzəllə çıxmaq olardı ki, füzuli bunu duymuş, çıxmış və onların nüfuzlarını qırmışdır.” - deyə davam edir. siz deyin, bu fikirlərin sahibi olan sabir adlı bir şair, elədiklərini bilincsiz şəkildə edə bilərdimi? əsla.
 
məsələnin əsas mahiyyətində nə gizlənib. İnkarçılıq, novatorluq, avanqardçılıq, zamana, dövrə görə yenilik və axtarışlar, yeni bir ədəbi ərəfəni hiss edib yaradıcılıq nümayiş elətdirmək kimi ədəbi-tarixi olaylar elə öz ədəbiyyatımızda az baş verməyib. burdakı əsl gizlinlik sabirin yaradıcılığında apardığı yeniliyi məzmunla, mahiyyətlə həm də ustalıqla aparmasıdır. sözsüz, sabir ədəbiyyata gələrkən oturub geniş-geniş, dərin–dərin düşünüb. elə füzuli nümunəsindən də görünür ki, Sabir bir şeyi, yükü dəf eləmək, məğlub eləmək, üstələmək istəyirsənsə, mütləq “düşmənlə” eyni yükə və çəkiyə, gücə sahib olmalısan. eyni yüklər, güclər bir-birini dəf edir. məncə də, Sabir qoşmada, ya hecada ədəbi savaşını sürdürmüş olsaydı, o qədər də effektə, bədii elementlərin zənginliyinə və poetik genişliyin vüsətinə ulaşa bilməyəcəkdi. təsəvvür edin, 13 əsrdən çoxdur əruzun poetik imkanları bir anda sabirə işləməyə başlayır. nəinki simvollar, poetik ifadə vasitələri, metaforalar, metamarfozalar, sintaktik tərkib, qrammatik imkan, epitet və təşbehlər də burda işə düşərək mirzə ələkbər sabirin yaradıcılığına dönüşməyə başlayır. onu da etiraf edək ki, əruzun ədəbi-bədii, poetik imkanları qoşmanın, hecanın imkanlarından daha çox və ədəbiyyat tarixi üçün daha təcrübəyə sahib idi.
 
sabirin qarşısında şair olmağına baxmayaraq axundov təcrübəsi vardı. sabirin seyid kimi müəllimi vardı. ən azından, “köpəyə ehsan” kimi bir şeirdən xəbəri vardı. sabirin qarşısında molla pənah vaqif, ən əsası isə qasım bəy zakir, məmmədağa salik kimi şairlər dayanmışdı. necə olur ki, bu təcrübə onu aldada bilmir? məni yırtan sual budur eyy. həm də şəxsin insiyativı dışında, ədəbi tarixin sürəci boyunca ədəbiyyat nümunələrimizin ümumi ədəbiyyat ərazisində bir-birinin davamını sağlaya bilməsi, tamamlama işlərinin sürdürülməsinin də ayrıca bir mövzu olduğunu bilməmiz lazım. axı hər şey bir az da, məsələn yazarların iradəsi dışında gerçəkləşir. yəni ədəbiyyatın özü-özünü yönləndirməyə başlayır. Həm də dövrün, zamanın toplumsal, etnos kültürünə dayalı energetikası özlüyündə bir tərəf, ağırlıq oluşdurmağa başlayır. bu qalsın burda. Biz Sabirin və şəxsin iştirakı, qatqıları sayəsində ədəbi oyaqlığın nizama düşməsindən danışaq.
 
fakt ondan ibarətdir ki, sabir ədəbiyyatımızda, özünə qədərki zamanda, ən azı bir 100 illik təcrübəyə aldanmır. hətta zakirin, vaqifin formasını götürsəydi belə, yenə də bu sabir kimi, sabir ruhlu bir şairin yaradıcılığının əskikliyi kimi üzə çıxmazdı. Heç bu xəttin özü belə kimisə də güdaza verməzdi məhz bu dönəm üçün. əsas olan odur ki, sabir yeniliyi şəxsi yaradıcılıq kimi, şəxsi fonda deyil, ümum ədəbi sürəc içərisində düşünə bildiyindən, oturuşmuş taktikaya, üsula əl atmaqla, daha geniş, qapsamlı zaman qazanır və bizlərə də qazandırır. ikinci oyaqlığı və ayıqlığı ondan ibarət olur ki, sabir qopardığı qiyaməti ədəbiyyatın içində saxlayır. ədəbiyyatın hasarlarına, dirəklərinə qorxu–hürkü, zədə gəlib toxundurmadan, yəni füzuli sağ olsaydı belə onu incitmədən, qırmadan işini görür (yəni görərdi). mətnlər arası keçiddə rahat və səssiz poetik marifçilik və inqlabi marifçilik işlərini həyata keçirir. buna həm də ədəbi-bədii, poetik inkivizitorçu da (dəyişkənlik edənlərə deyilən bir ad var-onu yaz) demək mümkün. ancaq eyni savaşı əruzla deyil, heca və qoşmayla aparsaydı, bu bir başa o dönəm üçün sabirə parlaqlıq gətirsəydi də, sonrakı dönəmlərdə unudulma, dincə qoyulma kimi bir ədəbi əhval-ruhiyyəni ehtiva edən ictima-siyası dönəmlərlə qarşılaşmağı da olacaqdı.(bu faktor ədəbi-nəzəri zaman baxımından reallaşa bilsə də, ictimai-siyasi-ideoloji zaman baxımından da reallaşa bilərdi. Bəzən ədəbi-nəzəri eviolusiya, dəyişim, zərurilik, ictimai-siyasi-ideoloji zəruriliyin qarşısına keçir, yaxud da ona, ikinciyə pərvəriş tapması, yenidən əbədiyyət adlı tarixi ad alması üçün şərait yaradır). sabirin mövzusu elə mövzudur ki, əsərlərini qoşma və hecada yazsaydı materialist düşüncə qatını “bişirmiş” olacaqdı. ancaq o əruzun imkanları sayəsində, əruzun dili ölçüsündə Azərbaycan xalqının bu dönəmlərdə ictimai-siyasi- ideoloji taleyində baş verən real, gerçək hadisələrin metafizikləşdirir, sufianəlik epidemiyasından qaçışdırmır. Bir növ yazdığı mətninin canlılığını təmin edir. həm zahiri( real hadisələr, faciəni satirayla), həm də metafizik boyutlara (nitqim tutulur hərzəvü-hədyanını görcək) mətninin taleyini bağlamaq baxımından misilsiz məsafələr qət eləyir.
 
Qeyd: Müəllifin üslubuna toxunulmayıb.

pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ƏDƏBİYYAT

design-img

Vernisaj

Polşa prezidenti İlham Əliyevə təbrik məktubu göndərib

bitmap-img3

Rakurs

“Lider” şirkətindən mal əti salosu fırıldağı - Foto

bitmap-img3

Seçmələr

Ramiz Mehdiyev kadr siyasətindən yazdı

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru