Xəbər xətti

17 FEVRAL

21:55 Dünyada hər il 40 milyon insan qeyri-infeksion xəstəliklərdən vəfat edir

21:44 Melaniya xəyanəti bağışlamır: yenə Trampı pərt etdi - Video

21:36 “Suriyada amerikalıların qırdığı 300 rusiyalıya görə kim cavab verəcək?” – Təhlil

21:26 Meksika DİN rəhbərinin olduğu helikopter qəzaya uğrayıb, 13 nəfər ölüb

21:05 Gürcüstanda SOCAR-a məxsus benzin daşıyan maşın partlayıb

20:50 Moskvada həyatını itirən üç yaşlı Zəhranın ölüm səbəbi açıqlandı

20:33 Avropa İttifaqı viza ilə bağlı Türkiyəyə ağır şərt qoydu

20:23 Əsəd ordusu Afrinə girdi

20:05 MSK sədri: "İndiyədək 13 nəfər prezidentliyə namizədliyini irəli sürüb"

19:40 Ötən il Azərbaycan 54 milyon dollarlıq çay məhsulları idxal edib

19:33 Jirinovski “Vaqner”in həlak olan 300 üzvü haqda

19:16 Yol polisi Babək prospektindən "küsüb" … – Təmir aparılan yolda xaos

19:09 “Qəbələ”-“Zirə” oyunundan sonra kütləvi dava

19:05 Türkiyədə 3 milyonluq narkotik əməliyyatı: iki azərbaycanlı saxlanıldı

18:50 Rusiyada avtobus qatarla toqquşdu

18:37 GUAM ölkələrinin baş nazirlərinin sammiti keçiriləcək- Moldovada

18:25 Salyanda tövlə yandı

18:12 Daşıyıcı ana axtarışında olanların seçimi: Ukrayna

18:05 Ərdoğan: Qardaşlarımızın torpaqlarına qayıtmasını istəyirik

17:50 Ankara bundan yararlana biləcəkmi? - Təhlil

17:44 “Sinay 2018” antiterror əməliyyatı davam edir

17:38 KXCP də prezident seçkisini boykot etdi –Ali Məclis qərar verdi

17:32 “Suriyada terrorçular Rusiya və ABŞ istehsalı olan silahlardan istifadə edirlər“

17:20 MSK daha 7 nəfərin prezidentliyə namizədliyinin irəli sürülməsini təsdiq edib

16:55 Yevlaxda ağır yol qəzası- Br ailənin 3 üzvü xəsarət alıb

16:40 ABŞ dünya ölkələrini Şimali Koreya ilə əlaqələri kəsməyə çağırıb

16:30 "Avropa ölkələri enerji daşıyıcılarının tədarükü ilə bağlı mövqelərini özləri müəyyən etməlidir"

16:25 Ukrayna tezliklə dağıla bilər -Saakaşvilidən qorxunc proqnoz

16:13 “Ufak tefek cinayetler“dəki gizli eşq gerçək oldu?

16:07 Özünü DTX rəsmisi kimi təqdim edən şəxs saxlanılıb

15:53 Lənkəran sakini intihar edib

15:46 Məsum balanın əməliyyatına 6 min manat lazımdır - Yardım edək

15:40 Sabah hava necə olacaq?

15:32 Şahin Zəkizadənin ölümündən 1 il keçir

15:25 “Arsenal”dan 51 milyonluq təklif

15:13 İranda nəhəng günəş enerjisi stansiyasının inşasına başlanılır

15:05 Nazir: “Azərbaycan balına dünya bazarında tələbat 15-20 faizdir”

14:59 İcbari hicab əleyhinə dalğa: Qadınların etirazı İranı yeni inqilaba sürükləyəcəkmi?

14:52 Azərbaycanla Böyük Britaniya arasında hərbi əməkdaşlıq planı imzalandı

14:46 Türkiyə Ordusu Afrində 1595 terrorçunu məhv edib

14:40 Əli Əhmədov Macarıstanın Baş naziri ilə görüşdü

14:33 İsrailin müdafiə naziri erməni deputatları pərt etdi - Azərbaycanın tərəfindəyik!

14:26 Oqtay Şirəliyevin diqqətinə: Doğum Evində açıq bazar - Video

14:20 Kənd təsərrüfatı naziri soğanın bahalaşmasına münasibət bildirib

14:15 Binəqədidə sakinlər etiraza qalxdı - Video, Fotolar

13:46 “Gülməlisiz” - Röya əsəbiləşdi

13:41 Gəncədə silsilə oğurluq edən şəxs saxlanıldı

13:36 Ötən il Azərbaycanın idxal etdiyi taxılın həcmi açıqlanıb

13:30 “Bir addım qalıb” - Rövnəq Abdullayev

13:25 Müğənnilərə bahalı maşınlarını nümayiş etdirmək, çarpayıda uzanıb oxumaq qadağan edildi

13:20 Sarkisyan Almaniyaya getdi

13:08 Yanvarda Azərbaycan xarici ticarət əməliyyatlarından 350 mln. dollar müsbət saldo əldə edib

13:03 “Hazırkı mərhələdə TAP layihəsində hər hansı bir dəyişiklik etmək mümkün deyil”

12:58 Bakıda zəncirvari qəza nəticəsində iki nəfər ölüb

12:53 Ombudsmanla bağlı qanun dəyişdirilir

12:45 Maliyyə Nazirliyi Azərbaycanın xarici dövlət borcunun artmasının səbəbini açıqlayıb

12:40 “Əgər ərəb cihad eləmirsə deməli başı “avtoşluğa” qarışıb...”

12:33 Moskvada uşaq bağçasında 4 yaşlı azərbaycanlı qız şaxtadan donaraq ölüb

12:26 Kofe intihara meyilliliyə təsir göstərir

12:21 Türkiyədə PKK-nın 8 mərtəbəli, hovuzlu sığınacağı - Foto

12:16 Güzəştli kredit daha çox hansı sahibkarlara verilir...

12:11 Rusiya analitiki:“İran Avrasiya Birliyinə Ermənistansız da girə bilər”

12:05 DİN Bakının mərkəzində baş verən dəhşətli qəza ilə bağlı məlumat yaydı

11:58 Qızıl 1 dollara yaxın bahalaşıb

11:53 Çempionlar Liqasında həftənin ən yaxşı futbolçusu bəlli olub

11:46 Nigeriyada terrorçuların bazara hücumu nəticəsində 15 nəfər ölüb

11:40 Yaponiyalı fiqurlu konkisürən ikiqat olimpiya çempionu oldu

11:33 Meksika daxili işlər nazirinin olduğu helikopter qəzaya uğrayıb

11:26 Xocalı soyqırımının ildönümü ilə əlaqədar Azərbaycan Ordusunda tədbirlər keçiriləcək

11:21 Lənkəranda motosikletlə yük maşını toqquşub - Xəsarət alan var

11:15 Lavrov: “Rusiya ABŞ-dakı prezident seçkilərinə müdaxilə etməyib”

10:59 “Məni milyonçu hesab edirlər” - Vasif

10:53 Tramp: “Rusiya ilə heç bir sövdələşmə olmayıb”

10:47 “Lotu Quli”ni qəbul etməyən “Gəncəli Firdovsi”yə “oğru” adı verilib? - Video

10:41 Rusiya bayrağı bütün dünyada qadağan olunsun - Poroşenko

10:36 Neft bahalaşıb

10:30 Dünən polis tərəfindən 36 nəfər saxlanılıb

10:25 Tramp İsrailin baş nazirini Ağ Evdə qəbul edəcək

10:20 Bakıda qısqanc ər arvadını bıçaqlayıb

10:14 Sosial müavinət və təqaüdlərin təyin olunmasında dəyişiklik edildi

10:10 Meksikada güclü zəlzələdən sonra 122 təkrar yeraltı təkan qeydə alınıb

10:05 Xüsusi prokuror Müller Aslanova qarşı rəsmi ittiham irəli sürdü

10:05 Bakıda zibil qutusunda doğranmış halda meyiti tapılan qadını öldürən şəxs tutulub

10:00 Atəşkəs 125 dəfə pozulub

0:44 Azərbaycanda ən aşağı maaş harada verilir? –Rəqəmlər

0:33 “Layiqsiz insan türkə, kürdə, talışa, ləzgiyə baxmır ki...”

0:22 Qaradağlı qətliamından 26 il ötür

0:01 Bugün bürcünüz nələr vəd edir?

16 FEVRAL

23:55 Seda sevənlərini qorxutdu - foto

23:40 “Xəzər dənizindən təbii qazın Avropaya nəql olunmasına bir addım qalıb”

23:33 ABŞ Ədliyyə nazirliyi “Rusiya işi” üzrə 13 nəfərə qarşı ittiham irəli sürüb

23:12 “Azərbaycanda uşaqlar arasında şəkərli diabetə tez-tez rast gəlinir”

22:55 “BTR-82A“ zirehli transportyorları Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun silahlanmasına daxil edilib

22:50 Yaponiyada vətəndaşlar 70 yaşda da pensiyaya çıxa biləcək

22:33 ABŞ-da kollecdə silahlı insident baş verib

22:05 Elmar Məmmədyarov Münhendə İtaliyanın XIN rəhbəri ilə görüşüb

21:55 Bakıda doğranmış qadın cinayətinin bəzi təfərrüatları

21:40 Türkiyə və ABŞ Suriyanın bütövlüyünə sadiqlik ifadə etdi - Birgə bəyanatla…

21:33 İranın qərbində 4,0 bal gücündə zəlzələ olub

21:05 Uşaq bağçasında 3 yaşlı Zəhra niyə öldü..?

20:44 Məşhur cütlük tətilə çıxdı

20:37 Əhalinin banklarda əmanəti 7.5 milyard manatı keçib

20:20 “Erkən seçki prezidentə Qarabağ münaqişəsinə son qoymaq üçün mandat verə bilər”

20:13 “WhatsApp” bunu da etdi

20:05 “Suriyada öldürülənlər bizimkilərdir, 300 ailə başsız qaldı”

19:55 Ermənistan-Rusiya birləşmiş qoşununa komandan təyin olunub

19:40 “Müraciətlərin azlığı təəccüb doğurur” – Məleykə Abbaszadə

19:33 “2018-ci ildə Rusiyada inqilab qaçılmaz olacaq” – Müsahibə

19:25 Daha 2 məhkumun ölüm xəbəri gəldi

19:20 Nazirlikdən iki şöbə birləşdirildi– Yeni təyinat

19:05 CAR prezidentinin 10 illik iqtidarına necə son qoydular?

18:55 “Rusiya ilə “soyuq müharibə” istəmirik”

18:42 “O səhnələrə baxanda gözlərim dolur” - “Karadeniz”in aktrisası

18:37 Daha bir rayonunda icbari tibbi sığorta tətbiq olunacaq

18:32 Prezident Trampın sabiq baş strateqi dindirilib

18:16 “Niyə bir qadının üç əri olmaz?”

18:12 Hindistanın Səlahiyyətli səfiri сənab Sancay Rana Biləsuvar rayonuna səfər edib

18:00 Almaniya sosial-demokratlarının reytinqi anti-rekordu təzələyib

17:54 Niderland parlamenti qondarma erməni soyqırımını tanıdı

17:48 Aktyorun evini soyan oğru hələ də tapılmayıb



ƏDƏBİYYAT

...

Polyak heykəltəraşın düzəltdiyi Nəsimi heykəli

Tarix 08.01.18, 17:57

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, "Sənətşünaslığın təbliği" ictimai birliyinin sədri Ziyadxan Əliyevin “Nəsimiyə polyak sevgisinin plastik ifadəsi” yazısını təqdim edirik


Doğma yurdumuzun bütün mənalarda cəlbedici olmasının nəticəsidir ki, çox qədim zamanlardan bura uzaq-yaxın ölkələrdə yaşayanların ziyarətgahına çevrilmişdir. Onların arasında səyyah, diplomat və tacirlərlə yanaşı, söz və sənət adamlarının olması da bunu təsdiqləyir. Azərbaycana ayaq basanların arasında gördüklərini rəng və cizgilərlə ifadə edənlər də az olmayıb. Tarixin yaddaşı belə yaradıcıların sırasında alman Adam Olearinin, rus Vasili Vereşaginin və Anna Ostroumova-Lebedevanın, irland Edvard Tvohiqin, amerikalı Şeyk Quffoq və Ceykob Martinin, litvalı Kristina İnçuraytenin, macar İştvan Kişin, danimarkalı Herluf Bidstrupun, polşalı Qustav Zemla və başqalarının adını yaşatmaqdadır.

Məşhur Polşa heykəltəraşı Qustav Zemlanın (1931) Azərbaycan sevgisi əslində onun memar həmyerlilərinin XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Bakıda daşlarda ifadə olunan rəğbətlərinin davamı olmuşdur, desək, yanılmarıq. Belə ki, o vaxt yeni və gözəl tikililərlə zənginləşən şəhərin özünəməxsus görkəm almasında polşalı memar İosif Ploşko, Kazimir Skureviç, İosif Qoslavski, Yevgeni Skibinski və Konstantin Borisoqlebckinin duyulası rolu olmuşdu. Polşalı tişə ustası 1974-cü ildə Bakıya gələndə artıq bu həqiqətlərdən – soydaşlarının neft paytaxtında gördükləri işlərdən xəbərdar idi...

Məlumat üçün bildirək ki, onun Bakıya gəlişi burada fərdi sərgisinin təşkili ilə bağlı olmuşdur. 1974-cü ildə Polşa Xalq Respublikası yaradılmasının 30 illiyi münasibətilə Qustav Zemlanın yaradıcılıq hesabatı Moskva və Kiyevlə yanaşı, Bakıda da təşkil olunmuşdu. Yəqin ki, tədbirin təşkilatçıları bu seçimi edərkən Azərbaycan-Polşa mədəni əlaqələrinin tarixçəsini də nəzərə almışdılar. Odur ki, sərgi günlərində Azərbaycanda olan məşhur heykəltəraşa ilk növbədə bu günə kimi paytaxtımızı bəzəməkdə olan həmin binaları göstərdilər, onların buradakı fəaliyyətlərinin maraqlı tarixçəsindən söz açdılar...

Qustav Zemla Bakıda olarkən ona Azərbaycanın qədim tarixi və çoxəsrlik zəngin mədəniyyəti barəsində də məlumat verilmiş, onlarla əyani tanış olmağa şərait yaradılmışdı. Onun Qobustan qaya rəsmləri, xalq sənətkarlığı nümunələri, qədim və müasir memarlıq tikililəri, Azərbaycan ədəbiyyatı və musiqisi yaxından tanışlığı onda zəngin təəssürat yaratmışdı.

Sərgidən sonra Varşavaya qayıdan heykəltəraşın çox qısa müddətdən sonra görkəmli Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsiminin portretini yaratmasını da çox səmərəli keçən həmin günlərin əyani nəticəsi saymaq olar. Bu həm də onun Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Milli Ədəbiyyat Muzeyinin ekspozisiyası ilə tanışlıq zamanı Nəsimi haqqında eşitdiklərinə bədii münasibətin ifadəsi idi. Deyilənə görə bələdçinin dilə gətirdiyi yığcam “Nəsimi nağılı”ndan doymayan heykəltəraş Bakıdan gedənə kimi aldığı təəssüratı başqalarından topladığı məlumatlarla da zənginləşdirməyə çalışıbmış. Bu da ona gələcəkdə yaradacağı obrazın səciyyəvi cizgilərini müəyyənləşdirməyə imkan verib...

Bu yerdə deyək ki, əsər 1974-cü ildə yaradılsa da Azərbaycan ictimaiyyəti uzun müddət onun mövcudluğundan xəbərsiz olub. Yalnız bu sətirlərin müəllifinin 1980-ci ildə Macarıstana yaradıcılıq ezamiyyətində olması bu məsələnin üzərinə işıq salmağa imkan vermişdir. O vaxtlar İ.Y.Repin adına Sankt-Peterburq Rəngkarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunda diplom işi yazmağımla əlaqədar Budapeştə getmişdim. Yaradıcılığı barəsində araşdırmalar apardığım macarıstanlı məşhur tişə ustası İştvan Kiş söhbət əsnasında soruşdu ki, sənin Polşa heykəltəraşı Qustav Zemlanın Azərbaycan şairi Nəsiminin portretini hazırlaması barəsində məlumatın varmı? Məndən “Yox” cavabını eşidən heykəltəraş böyük həvəslə həmin əsər barəsində danışmağa başladı. Bir heykəltəraş kimi əsərin bədii xüsusiyyətlərinin çox yüksək olduğunu vurğuladı. Əlavə etdi ki, Bakıda olarkən (1976-cı ildə İ.Kişin də paytaxtımızda fərdi sərgisi keçirilmişdir) Nəsimi barəsində bakılı dostlardan məlumat almışdım və onun əqidəsi uğrunda dönməzliyi məni heyrətə gətirmişdi. Mənim də fikrimdən bu obraza müraciət etmək keçirdi, amma Qustav mənə qabaqladı. Qənaətimcə, onun “Nəsimi”si şair taleyinə tutula biləcək ən təsirli “bədii güzgü” sayılmağa layiqdir. Odur ki, ondan sonra bu mövzuya qayıtmağa hələ ki, özümü hazır hesab etmirəm. Mənim xahişimlə o, mənə polşalı heykəltəraşın ünvanın verdi...

Bakıya qayıtdıqdan sonra Varşavaya bir-neçə dəfə məktub yazdım, ancaq Qustav Zemladan cavab almadım. Ümidsizliyə qapıldığım anlarda – bir-neçə müddətdən sonra Polşadan bir bağlama aldım. Orada Qustav Zemlanın mənə yazdığı məktub, Nəsiminin portretinin foto şəkilləri və heykəltəraşın fərdi sərgisinin kataloqu vardı. O, məktubda əvvəlcə xəstə, sonra isə tez-tez xarici səfərlərdə olduğuna, həm də Nəsiminin portretinin hazır fotosunun olmadığına görə ( o vaxt portret Fransada sərgidə nümayiş olunurmuş) gec cavab yazdığını qeyd edirdi. Eyni zamanda 1974-cü ildə Azərbaycanda qayğı və məhəbbətlə qarşılandığından, indi də gəzib-gördüyü yerləri xoş xatirələrlə yad etdiyindən söz açırdı. Məhz xalqlarımız arasında dostluğun rəmzi kimi səslənə biləcək əsər yaratmaq arzusundan, bunun üçün bilavasitə şair Nəsiminin – dahi mütəfəkkirin, humanist və böyük insanın obrazını seçdiyini qeyd edirdi: “Onun həyatı və yaradıcılığı ilə qısa tanışlıqdan sonra əmin oldum ki, YUNESKO kimi mötəbər bir təşkilat əbəs yerə 1973-cü ildə onun 600 illik yubileyini keçirməyibmiş”. O, eyni zamanda əgər tale imkan verərsə bir də Bakıya gəlmək, şairin portretini Azərbaycan xalqına hədiyyə vermək arzusunda olduğunu bildirirdi...

Duyulası maraqla çoxdan görmək arzusunda olduğum portretin fotosunu əlimə aldım. Dərhal da İştvan Kişin Budapeştdə əsər barəsində dediklərini xatırladım. Doğrudan da “cahana sığışmayan” bir adamla üz-üzə, göz-gözə qaldığımı hiss etdim. Etiraf edim ki, müasir heykəltəraşlıqda insan yaşantılarının bu dərəcədə fəciliyə bələnməsini ilk dəfə idi ki, görürdüm...

Şair çöhrəsinin mənalı tutumundakı gərgin dramatizmin zənginliyini qabarıq əks etdirən portretdə plastikanın məna-məzmundan “şirələnməsi” kifayət qədər duyulurdu. Əsərin şaquli ritmə, daxili hərəkətə əsaslanması, xarakterin dəqiq cizgilərlə, ifadəli siluetlə ifadə olunması, həcmlərin bütövlüyü və reallığı şaşırdıcı biçimdə idi. Hurufi şairin xarakterinin açılmasını onun gözlərinin ifadəliliyinə etibar edən müəllif, bununla da baxışlarını tamaşaçıdan “gizləyən” söz xiridarının suallı olmasını şərtləndirmişdi. Nəsimi nə xəyala dalmış, nə də baxışlarını dəqiq bir nöqtədə cəmləşdirmişdir. Onun nəzərləri sirli bir aləmə - öz düşüncə və ümidlərini apardığı gələcəyə yönəlmişdir. Şairin varlığını təşkil edən iradə və dəyanət ifadələri sözün əsl mənasında bu baxışlarda toplanmışdır, desək, həqiqəti söyləmiş olarıq...

Şairin vüqarlı baxışı daxili dinamik gərginlik üçün səciyyəvidir. Heykəltəraşın forma-kompozisiya axtarışları burada özünü başqa cəhətdən də göstərmişdir. Şairin üzünün forma həllini zənginləşdirən qrafik cizgi və batıqlar xarakterin, ümumiyyətlə, sənətkar taleyinin dəhşətli sonluğunun gözəl plastik ifadəsi kimi güclü təsir bağışlayır. Kəskin cizgilər bu mərd, ölməz şairdə misilsiz bir daxili mənəvi müqavimət qüvvəsinin olduğuna işarə kimi qəbul olunur. İnsana yüksək dəyər verən, onu yaranmışların ən ləyaqətlisi və ən nəhayət, yaradana bərabər tutan şairin bütün varlığı bu portretdə təsirli formada öz əksini tapmışdır. Qələbə kimi səslənən dəyanət, hətta faciəli qətlin gücü ilə də məhv olmayan, ideyasından və əqidəsindən dönməyən şair yenilməzliyinin təsviri əsərin uzun müddət unudulmayan əsas xəttini təşkil edir...

Sonda tanışlıq üçün bildirim ki, Qustav Zemla Polşanın şan-şöhrətli sənətkarlarındandır. Hazırda 86 yaşı vardır. Varşava Rəssamlıq Akademiyasında professor L.Niçedən və F.Strınkeviçdən dərs almış, 1958-ci ildə Akademiyanı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. İrili-xırdalı əsərləri uzun illərdir ki, həm Polşada, həm də neçə-neçə xarici ölkədə təşkil olunan sərgilərdə müvəffəqiyyətlə nümayiş etdirilir. Q.Zemla dəfələrlə müxtəlif müsabiqələrin qalibi olmuş, Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

Monumental abidələrlə yanaşı, onun yaradıcılığında portret janrı da xüsusi yer tutur. Sənətkar heç vaxt modelin zahiri oxşarlığını əldə etməyin “əsiri” olmamış, məhz bu səbəbdən də həyatına müraciət etdiyi adamların yaddaqalan, özünəməxsus cizgiləri ilə diqqəti cəlb edən obrazlarını yaratmağa nail olmuşdur. İndi Qustav Zemlanın yaratdığı portretlər qalereyasında dahi Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsiminin portreti də özünəməxsus yer tutur. Heykəltəraşın davamlı olaraq təşkil olunan sərgilərində bu portret böyük müvəffəqiyyətlə nümayiş etdirilməkdədir...

Mənbə: "525-ci qəzet"

pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ƏDƏBİYYAT

design-img

Vernisaj

Nazir: “Azərbaycan balına dünya bazarında tələbat 15-20 faizdir”

bitmap-img3

Rakurs

Neftçala Su Nəqliyyat idarəsində balıq bazarı açılıb?

bitmap-img3

Seçmələr

Mikayıl Cabbarov iki nəfəri işdən qovdu: Rüşvət alarkən tutulublar

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru