Xəbər xətti

26 MAY

0:40 Lənkəranda “Mercedes” aşdı - Sürücü yaralandı

0:16 55 yaşlı kişi quyuya düşdü - Lənkəranda

0:15 Adamı nəğməsindən tanımaq olmur

0:01 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

25 MAY

23:51 DİM 100-dən çox şagirdin imtahan nəticəsini dəyişdi

23:46 Naxçıvan Dövlət Baytarlıq Xidmətinin rəisi vəzifəsindən azad edildi

23:44 Türkiyə Silahlı Qüvvələri 49 terrorçu zərərsizləşdirib

23:35 Azərbaycan neftinin son qiyməti

23:24 “Azərbaycanda mümkün logistika və infrastruktur imkanlarına baxırıq”

23:11 Ramazanın 10-cu günü – İmsak və iftar vaxtı

22:59 Rüfət Aslanlı əsas səlahiyyətlərindən birini itirdi

22:44 Kəşfiyyatçılarımızın təlimi başa çatdı

22:30 “200 manatlıqlar inflyasiya gözləntilərini artıracaq” – Ekspert rəyləri

22:23 İsraildə fələstinlilərə atəş açmağa icazə verildi

22:10 Putin növbəti prezidentlik müddətinə dair sualı cavablandırıb

22:00 Rustavidə azərbaycanlı tələbənin meyiti tapıldı

21:51 Məhkəmə kosmetoloq Elnarə barədə qərar verdi

21:40 Gülüş stresslə bağlı hormonların səviyyəsini azaldır

21:34 Gədəbəy sakini bıçaqlanıb

21:20 Sürücülük hüquqları dəyişdirilir

21:07 Gədəbəydə avtomobil körpüdən aşıb, xəsarət alan var

20:59 Azərbaycan Ordusunun kəşfiyyat bölüyünün təlimi başa çatıb

20:51 İlqar Məmmədovla bağlı Avropa Məhkəməsinin qərarına nə vaxt baxılacaq?

20:40 Maliyyə Monitorinqi Xidməti yaradıldı – Fərman

20:33 Deputat: “Parlamentin səlahiyyətləri başqalarına verilə bilməz”

20:27 Nazir məşğulluq orqanlarının fəaliyyətini tənqid etdi

20:20 Ronaldo futboldan gedəcəyi vaxtı açıqladı

20:13 İstanbulda xüsusi əməliyyat

20:06 Dünyada 25 milyon insan kölə kimi yaşayır

19:59 ATƏT-in daimi nümayəndələri Cənubi Qafqaza səfər edəcək

19:53 “Bakı Dairəvi-1” yolunda nəqliyyatın hərəkətində dəyişikliklər edilib

19:50 Məşhur aparıcı-aktrisa keçmiş əri ilə tətilə yollanır

19:47 Pakistan Türkiyədən 30 hərbi vertolyot alacaq

19:44 Makron: “ABŞ səfirliyinin Yerusəlimə köçürülməsi düzgün qərar deyildi”

19:40 Çin-ABŞ ticarət savaşı bitdi: Asiya nəhəngi qalib gəldi

19:35 İmişlidə 25 yaşlı oğlan bədbəxt hadisə nəticəsində ölüb

19:30 ABŞ İranın mülki aviaşirkətlərinə sanksiya tətbiq etdi

19:18 Ermənistan prezidenti Gürcüstana getdi

19:05 Bakı çimərliklərində yoxlamalar başladı

19:00 Şamaxıda M.Ə.Sabirə həsr olunmuş bədii qiraət müsabiqəsinə yekun vurulub

18:53 Akif Çovdarov məhkəmədən bəraət istəyib – “MTN işi”

18:45 “Mançester Yunayted” hücumunu gücləndirir

18:33 Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarını təbrik edib

18:26 Deputata “Xalq yazıçısı” adı verilib

18:21 “ASAN xidmət” və “ASAN Kommunal” 1 gün işləməyəcək

18:16 Binəqədidə avtomobil yollunun yenidən qurulmasına 1,9 milyon manat ayrılıb

18:10 “Bəşəriyyət hələ qarşılaşmadığı yeni böhranla üzləşə bilər”

18:05 “Nar” “Respublika günü” münasibətilə abunəçilərinə internet hədiyyə edir

18:00 Bakı çimərliklərində yoxlamalar başladı

17:56 İstanbulda 51 terrorçu saxlanıldı

17:52 Maşın qaçıran keçmiş məhkum tutulub

17:47 Nazir məşğulluq orqanlarının fəaliyyətini tənqid edib

17:44 Dolların 4 günlük məzənnəsi

17:41 “1000 bərəkət, halal nemət” məhsulları halal deyilmiş

17:35 Azərbaycan Xocalı aeroportunu vura bilərmi?

17:30 Məşhur model intihar etdi

17:26 “Arif Alışanovu öldürmək üçün mənə 600 min manat təklif etdilər”

17:22 Bakı-Sumqayıt yolunda tıxac azalacaq

17:19 “Çoxdandır bu cür təklif gözləyirdim”

17:15 “Vurulmuş təyyarəyə görə Rusiya məsuliyyət daşıyır”

17:11 Fəxrəddin Manafov İbrahimbəyovun ittifaqından getdi

17:03 Vahid Ələkbərov: “Neftin hazırkı bazar dəyəri spekulyativ qiymətdir”

16:58 Polşada qatarlar 250 km/saat sürətlə hərəkət edəcək

16:55 İranlı parlamentar: “Tramp və Pompeo diplomatik qaydaları bilmir”

16:49 107 şagirdin 153 tapşırıq üzrə qiymətində dəyişiklik edilib

16:44 “Tramp-Kim Çen In görüşü ləğv edilməyib, təxirə salınıb”

16:38 Rəqsanə: “O, mənə atalıq etməyib”

16:33 NATO və Avropa Rusiyaya qarşı birləşdi

16:27 Rusiyada alkoqol məhsulları onlayn satılacaq

16:23 Facebook-da yalan məlumatların paylaşılması məsuliyyət yaradırmı?

16:18 Lavrov: “Bunu onların vicdanına buraxıram”

16:12 “Səbail” klubunun yeni baş məşqçisi müəyyənləşib

16:07 “OPEC hasilatın azaldılması siyasətini dəyişdirə bilər”

16:00 İrana görə Avropa ilə üz-üzə gələn ABŞ-ın “sanksiya silahı” öz təsir gücünü itirə bilər? – Müsahibə

15:57 “Azərbaycanla hərbi əməkdaşlığın daha da güclənməsində qərarlıyıq”

15:53 “Məşğulluq sahəsində görülən işlər öz nəticəsini verir”

15:49 “Neqativ hallara qarşı sərt mübarizə fəaliyyətimizin əsasını təşkil edəcək”

15:45 Jurnalist öz evində qətlə yetirildi

15:41 Dünyada 25 milyon insan kölə kimi yaşayır

15:38 “Tezliklə Qüdsdə böyük hadisələr olacaq”

15:32 “Ana-bacı söyüşü işlətdi, mən də ürəyindən vurdum”

15:27 Şoyqunun artan şöhrəti Putini qorxudur

15:23 28 may günü “ASAN xidmət” işləməyəcək

15:18 Vergilər naziri Şamaxıda vətəndaşları qəbul edəcək

15:15 Dünyada yeni ölümcül virus yayıldı

15:11 Kremldən Trampın qərarına reaksiya

15:07 ABŞ Türkmənistan pambığının tədarükünə qadağa qoydu

15:03 Rasim Balayev: “Məni kriminal avtoritet kimi görəcəksiniz”

15:03 “Azərbaycanda energetika sektorunda islahatlar planlaşdırılır”

14:59 Dünya liderlərinin maraqlı idman hobbiləri

14:55 Oqtay Əsədov Gürcüstana gedir

14:51 Tereza Mey: “Rusiyaya qarşı təzyiqi davam etdirəcəyik”

14:47 Bu il 41 nəfər dəm qazından zəhərlənib

14:44 Əfv sərəncamının icrası başa çatıb

14:40 İmperatordan İlham Əliyevə təbrik

14:35 “Kontakt Home” alıcılara bu yolla fırıldaq gəlir

14:30 Türkiyə AXC-nin 100 illiyi şərəfinə pul nişanı hazırladı

14:26 “İdmançılara ayrılan vəsaitlərdə böyük fərqlər olmamalıdır”

14:22 Qarabağ qazisi telekanalları qınadı

14:17 Sabahın hava proqnozu

14:13 Ermənistanın yeni Baş Qərargah rəisi kimdir?

14:10 ABŞ Türkiyəyə F-35 qırıcıları satmayacaq

14:06 Kolumbiya prezidentini seçir

14:02 Əmək haqqına vahid vergi yükü tətbiq ediləcək

13:58 Türkiyənin müdafiə nazirinin müavini Gəncəyə gəlir

13:55 İbrahimbəyova qarşı cəza tədbirləri həyata keçirilməlidir

13:51 ABŞ dövlət katibi: “Tramp İranda rejimi dəyişmək niyyətində deyil”

13:47 Azərbaycanda yeni medal təsis olunur

13:44 Ronaldinyodan 2 qizla evlənəcəyi xəbərlərinə reaksiya

13:40 Dünyanın ən zəif orduları

13:36 İran və beş ölkənin diplomatları Vyanada görüşəcək

13:32 Lars Fon Trier: “Yeni filmlərə baxmıram”

13:27 Keçmiş əri Mənzurəni oğurluqda ittiham edir

13:09 Əsəd Cahangir postinsanı düzgün anlamayıb

13:05 Nərimanovda narkomaniyaya qarşı növbəti təlim keçirilib

12:57 Bahar Muradova: “Heç kimə belə sonluq arzulamazdım”

12:53 Qız üstündə dava salan şair

12:48 Sabiq nazirin VEMTAS “islahatı”: Müslümovun “islahatçı əli” olan Elnur Məcidovun işi araşdırılır

12:48 “Qarabağ” klubunun Çempionlar Liqasına hazırlıq planı müəyyənləşib

12:45 Ağır vəziyyətdə olan məhkumlar da azadlığa çıxır



ANALİZ

...

Obama Putin görüşməsi – Böyük Geosiyasi Savaş yeni başlayır

Tarix 29.09.15, 14:31

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Əslində dünən baş tutan görüşdə Putin özünü və Rusiyanı təcriddən qurtarmaq üçün son şansını dəyərləndirdi


Vəziyyətin nə qədər çıxılmaz olduğunu anlayan Rusiya diplomatları iki aydan çox idi ki, BMT-nin fəaliyyətə başlamasının 70 illiyi münasibətilə Baş Assambleyanın iclasında iştirak etdiyi ərəfədə Putinin Obama ilə görüşünü təşkil etmək üçün dəridən-qabıqdan çıxırdılar. 

Hələ ay yarım əvvəl Rusiya Xarici İşlər Nazirliyindən verilən açıqlamada bildirilirdi ki, Rusiya tərəfinin təşəbbüsünə baxmayaraq, Ağ Ev prezidentlərin görüşünü məqbul hesab etmir. Bir neçə gün əvvəl isə istər Ağ Ev, istərsə də Kreml prezidentlərinin BMT-də bir saatlıq görüş keçirəcəyini bəyan etdilər. Ağ Evdən verilən açıqlamada görüşün Putinin israrları üzərində baş tutacağını və əsas müzakirə mövzusunun Ukrayna olacağını, Kremldən gələn açıqlamada isə görüşdə Suriya məsələsinin əsas müzakirə olunacağını və görüş üçün Putinin israrçı olmadığı bildirildi. 

Kremldən verilən açıqlama hər nə olursa olsun, artıq özü özündən aydındır ki, Putin Obama ilə görüşə belini əymiş şəkildə getdi və istisna deyil ki, Rusiya prezidenti bir aydan sonra Avropa Birliyinə qarşı dizlərini yerə qoysun.

Hazırda Putin üçün Rusiyanı xilas etməyin tək yolu özünü və ölkəsini təcriddən xilas etməkdir. Eyni zamanda Suriyada Əsəd rejimini qoruyub saxlamaqla beynəlxalq imicini qoruyub saxlamalıdır. Həmçinin Ukrayna ilə də gərginlik nisbətən aradan qaldırılmalı, iki dövlət arasında etimad körpüləri yaradılmalıdır. Bütün bunlar olmazsa, Rusiyanın vəziyyəti bir neçə ildən sonra kəskin şəkildə dəyişər, Rusiyada siyasi, iqtisadi böhran son həddə çatar və Rusiya geosiyasi güc olmaqdan çıxaraq məhəlli dövlətə çevrilər.  

Bütün bunların olmaması üçün hər şeydən əvvəl Rusiya Avropanın bir hissəsi olmalı, amma bununla da yetinməməli, ABŞ-ın belə onunla hər an hesablaşacağı bir Avrasiya supergücünə çevrilməlidir. Etiraf etməliyik ki, hər nə qədər Rusiyanın imperalist maraqları bunu tələb etsə də, bu artıq Rusiyanın imkanları xaricindədir. 



Əslində dünən baş tutan görüşdə Putin özünü və Rusiyanı təcriddən qurtarmaq üçün son şansını dəyərləndirdi və açıq demək lazımdır ki, görüşdən sonra Obamanın jurnalistlər qarşısına çıxmaması və Putinin sualları tək cavablandırması, iki tərəf arasında heç bir məsələdə yaxınlıq əldə olunmamasının göstəricisi oldu.  

Bu görüşün sonucu yaxın zamanda Böyük Geosiyasi Savaşın inkişaf ssenarisini müəyyənləşdirdi və Obamanın Putinlə birlikdə jurnalistlərin qarşısına çıxmaması əslində soyuq savaşın bütün aspektləri ilə başlamasına işarə idi. Bu Fransa prezidenti Ollandın Əsədlə bağlı verdiyi bəyanatda da açıqca göründü. Hər zaman Rusiyaya qarşı loyal münasibəti ilə seçilən Fransanın kəskin bəyanatı əslində Rusiyaya qarşı yeni koalisiyanın yaranmasına və bu koalisiyanın Putinin iddialarına qarşı daha sərt mövqe nümayiş etdirəcəyinə açıq işarə idi. 



Görünən odur ki, isti savaş Suriya və Ukraynada davam edəcəyi halda, (hibrid savaşın Qarabağa sıçramasını istisna etmək olmaz), soyuq savaş Moskvanın, Vaşinqtonun, Ottavanın, Brüsselin, Londonun, Berlin və Parisin, Tokionun dövlət iqamətgahlarının divarları arasında, həmçinin Təl-Əvivdə və ərəb şeyxlərinin saraylarında, o cümlədən Tehran və Ankarada bütün amansızlığı ilə aparılacaq. 

Əvvəlcədən onu deyək ki, Putinin yeni antiterror koalisiyası sabun köpüyündən başqa bir şey deyil. Çünki koalisiyaya yeni daxil olan İraq höküməti demək olar iflic vəziyyətdədir və Rusiya ilə koalisiyada ancaq bir neçə İraq generalı birləşir. ABŞ-ın İraqa təsir etmək imkanlarını nəzərə alsaq, İraqın bu koalisiyada rolu sadəcə özünün hava məkanını müəyyən zaman çərçivəsində Rusiya üçün açıq saxlamaqdan ibarət olacaq. Hətta ABŞ-ın qəti təzyiqləri nəticəsində bu koridor belə, Rusiya üçün bağlana bilər.   

Suriyaya gəlincə, Bəşər Əsəd yalnız ona görə hələ də ölkənin 15 faizini idarə edə bilir ki, Rusiya və İran ona hərbi dəstək verirlər. Ona görə də Əsədin koalisiyaya verə biləcəyi heç bir dividend yoxdur, əksinə beynəlxalq aləmdə Putinə əsas maneələrdən biridir. 

İrana gəlincə, İran hər zaman Rusiya ilə öz arasında məsafə saxlayıb və saxlamaqda davam edəcək. Yəni İran heç bir zaman bölgədə Rusiyanın maraqlarına xidmət edəcək addımlar atmayacaq. Ancaq öz maraqları çərçivəsində Rusiya ilə Suriyada və İraqda müəyyən əməkdaşlığa gedəcək. Lakin bu əməkdaşlıq heç bir zaman strateji müttəfiqliyə çevrilməyəcək.

Putinin İordaniya və Türkiyəni bu koalisiyada yer alacağı barədə dedikləri isə heç inandırıcı görünmür. Çünki hər iki ölkə artıq İŞİD-ə qarşı Qərb koalisiyasında yer alacaq. Digər tərəfdən, hər iki ölkədə Rusiyaya qarşı tarixi inamsızlıq hissləri mövcuddur. Bu psixoloji baryerin aşılması isə qısa müddətdə mümkün deyil.



Putinin ikinci qaynar cəbhəsi olan Ukraynada da vəziyyət heç də Rusiya üçün ürəkaçıcı deyil. Bu Poroşenkonun dünən Putin BMT-də çıxış edərkən Baş Assambleyanı üsyankar şəkildə tərk etməsində də açıqca hiss olundu. Poroşenko bu addımı ilə həmçinin Putinlə şəxsi təmasda belə olmaq istəməməsini nümayiş etdirdi ki, Putində Obama ilə mətbuat konfransından sonra Ukrayna prezidentindən şəxsi münasibətləri hər zaman qoruyub saxlamağı məsləhət görməyə məcbur oldu. Buna baxmayaraq, Ukrayna rəsmiləri son zamanlar Rusiyaya qarşı açıq aqressiya ilə çıxış edirlər və bu da Putini doğrudan çətin vəziyyətə salır. Çünki Ukrayna ilə birbaşa problemlərini həll edə bilməyən rəsmi Moskvanın artıq Donbasda işğalçı kimi çıxış etməkdən başqa yolu görünmür. Ukrayna tərəfi Rusiya ilə masaya əyləşməməklə və barışmaz iradə nümayiş etdirməklə, həmçinin bu iradəni hər gün daha da gücləndirməklə əslində Putin üçün çox böyük diplomatik problem yaradır. Yəni artıq Ukrayna Rusiyanın evi deyil və Putin orada qayda yarada bilmir. Açığı deyək ki, bu Putinin avtoritetinə ağır zərbədir.



Ukraynadakı vəziyyət ona görə Putin üçün acınacaqlıdır ki, bütün gözləntilərin əksinə olaraq, Putin işğal etdiyi rayonlardan başqa Rusiyaya açıq dəstək ala bilmədi. Krım istisna olmaqla, Donetsk və Luqanskda Rusiyaya olan dəstək avtomatlar vasitəsilə alınır. 

Hazırda Ukraynada Putin seytnont vəziyyətdədir. Ya Donetsk və Luqanskda yerli seçkiləri keçirdərək faktiki olaraq, Minsk sazişinin üstündən xətt çəkəcək, ya da Ukraynanın şərqini Minsk sazişinə əsasən Kiyevə qaytaracaq. Müharibə başlanacağı şəraitdə Rusiyanın iqtisadiyyatı tamamilə çökməklə yanaşı, rəsmi Moskva bütün dünyadan təcrid olunacaq. Bu Obamanın da çıxışında açıq şəkildə hiss olundu. Obama Minsk sazişinin iki ay müddətində reallaşa biləcəyini dilə gətirdi və bu zaman sazişin reallaşmamasına görə bütün məsuliyyəti Rusiyanın üzərinə qoydu.



Putinin BMT-nin Baş Assambleyasında çıxışı zamanı göstərmək istədiyi iradə isə açığı beynəlxalq aləmdə ona qarşı işləyəcək. Çünki Putin öz çıxışında qarşılıqlı anlama üçün demək olar ki, açıq qapı buraxmadı. Və bu zaman unutdu ki, bu gün dünyada sülhün əsas problemlərinə çevrilən Suriya və Ukrayna məsələsində Rusiyanın birbaşa rolu var. Hər halda Bəşər Əsəd Rusiya tərəfindən bu qədər inadla müdafiə olunmasaydı, Suriyada problem bu qədər dərinləşməz, İŞİD kimi hibrid bir hərəkat da orada möhkəmlənə bilməzdi. Krımın işğalı baş verməsəydi, Ukraynada indiki vəziyyət də yaranmazdı.

Məhz Rusiya son 25 ildə dondurulmuş münaqişələr vasitəsilə özünün geosiyasi maraqlarını təmin etməyə cəhd edir. Əgər Rusiya öz ambisiyalarından əl çəkib istər siyasi, istər geosiyasi və istər iqtisadi cəhətdən Qərbin bir hissəsi olmaq istəsəydi, o zaman həm postsovet məkanında, həm də bütün Avropada tamam başqa mənzərənin şahidi olardıq. 

O zaman 21-ci əsrin Böyük Geosiyasi Savaşının başlanmasını tətikləyən "Ərəb baharı" bəlkə də baş verməz, baş versəydi belə, Yaxın və Orta Şərqdə, həmçinin Ukrayna və Qafqazda qarşıdurma bu qədər qlobal səviyyəyə çıxmaz və böyük ehtimalla İŞİD kimi qlobal terror hərəkatlarının yaranmasına da sosial səbəblər olmazdı.

Doğurdanmı Rusiya Putinin dönəmində dizlərini yerdən qaldırdı?

Əslində Qərb Rusiyanın iddialarının öz boyundan həddən artıq böyük olmasını 2008-ci ildə rus qoşunları Gürsüstana girərkən gördü. "Ərəb baharı"ndan sonra isə Avrasiyanın geosiyasi mənzərəsində ciddi, hətta zələzələ effektli dəyişikliklər baş verdi, bu dəyişikliklər təbii ki, Azərbaycana da ciddi təsir etdi. 

Hələ 2013-cü ildə Azərbaycanda prezident seçkilərindən əvvəl Putin Azərbaycana qarşı yumruq silkələməyə başladı. Faktiki olaraq, həmin dönəmdə ikinci dəfə hakimiyyətə gələn Putin hətta bir qədər kobud şəkildə rəsmi Bakıya qarşı soyuq qəzəbini nümayiş etdirirdi. Putin bu soyuq qəzəbi ilə Azərbaycandan kimin yanında yer almasını müəyyənləşdirməyi tələb edir və bu zaman Azərbaycan hakimiyyətini "Milyarderlər İttifaqı" ilə şantaj etməkdən belə çəkinmirdi. Bir qədər sonra Azərbaycanda keçiriləcək prezident seçkilərinə çox az qalmış Putin Bakıya səfər etdi və bu səfər əslində rəsmi Bakının öz tərəfini müəyyənləşdirməsinin açıq gösətəricisi idi. Yəni faktiki olaraq, Putin rəsmi Bakıya seçim şansı tanımayaraq Azərbaycan dövlətinin uğurlu balanslaşdırılmış xarici siysətini darmadağın etdi. 

2013-cü ildə Putin Qərbə qarşı geosiyasi savaş elan etdi və 2014-cü ildə bu savaş Ukraynada hibrid müharibəyə çevrildi. İndi isə Putin hibrid savaşın coğrafiyasını daha da genişləndirərək rus ordusunu Suriyaya qədər yollayıb və artıq geosiyasi savaşda son "kozur"larını masaya sunmaqdadır. 

Hazırda Qərblə Rusiya arasında gedən Böyük Geosiyasi Savaşın pik nöqtəsində Azərbaycanın ABŞ və Avropa Birliyindən Rusiya qədər aralanması isə hürküdücü görünür. Çünki Azərbaycan özü də istəmədən savaşan tərəflərdən birinin yanında, Rusiyanın yanında yer almaqdadır.

 Açığı demək lazımdır ki, biz istəmədən belə tərəf tutsaq da, məhz savaşı uduzacaq tərəfdə yer almışıq. Artıq məlumdur ki, bu savaşı qazanmaq üçün Rusiyanın siyasi, iqtisadi, hətta geosiyasi və hərbi resursları yetərli deyil. Rusiya savaşa elə ona girib ki, onun geosiyasi resursları sürətlə tükənir və Qərb artıq demək olar ki, onun sərhədləri içində özünün geosiyasi maraqlarını ifadə etməkdədir. 



Rusiyanın 15 il əvvəl Qərbin bir hissəsi olaraq söz sahibi olmaq imkanı vardı. Lakin Putin və Rusiya Hərbi Sənaye Kompleksi bir mənalı olaraq bu ideyanı rədd etdi. Nəticədə Rusiya hamının gözü qarşısında Türkiyə, İran, Hindistan və Pakistan kimi regional dövlətə çevrilməkdədir. 

Əslində 15 il əvvəldə Putinin qarşısında duran məsələ elə bu idi. Rusiya 15 il əvvəl Avropanın tərkibində regional dövlət olmaqdan vaz keçdi. İndi isə onu Asiyanın regional dövlətlərindən biri olmaq taleyi gözləməkdədir. Bu isə təbii ki, Putini özündən çıxarır. 

Rusiya prezidenti idarə etdiyi dövləti dünyanın ikinci qütbü olan və bütün Avrasiyanın hegemon dövləti olmaqla yanaşı, dünyanın hər yerində ABŞ kimi milli maraqlara sahib olan bir hegemon dövlətə çevrilmək xəyallarını hələ də itirməyib. Putin hələ də hesab edir ki, dünyanı yönəldən dövlətlərdən biri olmaq Rusiyanın missiyasıdır. 

Amma unudur ki, Rusiya bu missiya üçün gərəkli olan resursları 100 il əvvəl, məhz bolşeviklərin həyata keçirdiyi böyük terror nəticəsində itirib. Böyük terror Rusiyanın əhalisini 500 faiz azaltdığı kimi, (1913-cü ildə Birinci Dünya Savaşı öncəsində Rusiya İmperiyasının əhalisi 170 milyon idi. İndi isə Rusiya Federasiyasının əhalisi 140 milyondur. Normal artım şərtləri altında hazırda Rusiyanın əhalisi hardasa 600-700 milyon arasında olmalıydı.), elmi və mədəni resurslarını da məhv edib. SSRİ dönəmini də sovet höküməti əsasən elmi potensialı hərbi texnologiyanın inkişafına  yönləndirdiyindən demək olar ki, ABŞ, Yaponiya və Avropa ilə müqayisədə Rusiya texnoloji inkişaf sahəsində 19-cu əsrdə qalıb. Əslində SSRİ iqtisadiyyatı daha çox tank və raket istehsal etmək üzərində formalaşmışdı və faktiki olaraq, bütün digər sahələrdə misilsiz inkişaf beşillik planların göstəricilərində, yəni kağız üzərində var idi. SSRİ dağıldıqdan sonra isə Rusiyadan bir çox beyinlər Qərb dövlətlərinə köç etdilər. Hazırda isə total korrupsiya şəraitində Rusiyanın elmi potensialı Qərblə müqayisədə həqiqətən acınacaqlı vəziyyətdədir. Rusiyanın elmi-texnoloji inkişafının Anatoli Çubays kimi korrupsiya generalına tapşırılması vəziyyəti daha da acınacaqlı edir. 

İqtisadiyyata gəlincə isə, hazırda ötən əsrin 80-90-cı illərindən sonra Rusiya iqtisadiyyatı ən böyük böhranını yaşamaqdadır. 90-cı illərdə dəmir pərdə ortadan qalxdıqdan sonra bir daha təcrid edilən Rusiya iqtisadiyyatının vəziyyəti yaxşı heç bir şey vəd etmir. Artıq Kremldə də yaxşı başa düşürlər ki, hazırkı təcrid ortadan qalxmasa və geosiyasi savaşda sülh əldə olunmazsa, bir neçə ildən sonra Rusiya iqtisadiyyatı xarababazara çevriləcək. 

Putin yaxşı başa düşür ki, millitarist siyasətini davam etdirəcəyi təqdirdə Rusiyanın sosial və humanitar fəlakət yaşanması ehtimalı var və bu baş verdiyi təqdirdə Rusiyanın böyük  dövlət kimi varlığına son verilə bilər və bu da Avrasiyanın xəritəsini tamamilə dəyişdirə bilər. 

Hazırda Putinin qarşısında həll olunası iki həyati məsələ var.

1. Geosiyasi savaşı şərəfli sülhlə bitirmək
2. Rusiyanı dağılmaqdan xilas etmək. 

Yəni nə qədər güclü görünsə də, faktiki olaraq, Rusiyanın taleyi nazik bir ipin ucundan asılıdır və çox təəssüf ki, Rusiyanı bu vəziyyətə məhz Putinin millitarist siyasəti gətirib çıxarıb.
 
2008-ci ildə bütün beynəlxalq dəyərlərə tüpürüb rus tanklarını Qori qapılarına qədər sürdürəndə Putin özünü çox rahat hiss edirdi. Avropanı qaz iynəsinə təslim edən Kreml 120 dollara olan neft satışından özünü çox varlı və məğlubedilməz hiss edirdi. 

2014-cü ildə yenə də beynəlxalq qanunlarla Krımı işğal etdiyi zaman da hər şey qaydasında görünürdü. Amma nə oldusa, Krımın işğalından sonra oldu. Bir ilin içində neftin qiymətinin iki dəfədən artıq aşağı düşməsi səbəbindən Rusiya iqtisadiyyatı çökdü və çökməkdə davam edir. Təkcə onu demək kifayətdir ki, statistikaya əsasən Rusiyada ÜDM-nin 89%-i məhz neft və qaz satışından gələn gəlirlərlə formlaşır. Yəni proqnozlaşdırıldığı kimi neftin qiyməti 20 dollara qədər enərsə və bu qiymət bir il bazarda qalarsa, Rusiya iqtisadiyyatı özü-özündən yox ola bilər. Daha doğrusu bu iqtisadiyyat geriləməkdə davam etməklə Rusiya dünyanın ən kasıb ölkələrindən birinə çevrilə bilər. Üstəlik Qərbin sanksiyaları Rusiya iqtisadiyyatının inkişafını sıfırlamaqdadır. 

Lakin sanksiyaların qalxması belə Rusiyanın superdövlətə çevrilməsi üçün heç bir əlavə dividend yaratmır. Bu günlərdə Ağ Evin təmsilçisinin dediyi kimi, «Rusiya regional dövlətdir, onun ÜDM-si İspaniyanın ÜDM-sindən belə kiçikdir».



Faktiki olaraq bir il əvvəl Krım ihlaq olunduğu zaman Putin və bütün Rusiya patriotları Rusiyanın artıq dizləri üzərindən qalxdığını və bir daha diz çökməyəcəyini bəyan edirdilər. Məhz bu ritorika fonunda Putinin reytinqi doğurdan bütün dünya liderlərinin həsəd edə biləcəyi səviyyəyə qalxdı. Bir ildən sonra isə vəziyyət kökündən dəyişib. 

Görünən odur ki, Krımı ihlaq etməsinə, Donbası qan gölünə çevirməsinə, Suriyada əzələ nümayiş etdirməsinə baxmayaraq, Rusiya bir il əvvəlkindən daha çox diz üstə çöküb və bir daha ayaqları üstündə dura bilməməsi belə mümkündür. Əslində bir il əvvəl Putin Rusiyanın dizləri üstündən qalxdığını bəyan edəndə sadəcə bunu xəyal edirdi və indi Rusiya prezidentinin və onun ətrafının xəyalqırıqlığı doğrudan bir faciə-məzhəkə effekti yaradır.

Azər Qaramanlı
pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


Müəllifin digər yazıları

design-img

Vernisaj

ATƏT-in daimi nümayəndələri Cənubi Qafqaza səfər edəcək

bitmap-img3

Rakurs

“Kontakt Home”da böyük fırıldaq – Oxuyun ki, aldanmayasınız

bitmap-img3

Seçmələr

Ekspert: “Yeni nazir quzunu qucağında tutmaqla ilk addım atıb?”

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru