Xəbər xətti

23 FEVRAL

0:40 Çində Yeni il şənlikləri 51 nəfəri “yandırdı”

0:29 İran hədələdi: “Nüvə razılaşmasını tərk edəcəyik”

0:15 “Boko Haram” 111 məktəbli qızı qaçırdı

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

22 FEVRAL

23:55 Mahmud Abbas ABŞ-da xəstəxanalıq oldu

23:47 Azərbaycanda 877 tələbə bir ali məktəbdən digərinə köçürüldü

23:41 Alişan əməliyyat olunacaq

23:30 Hollandiya “erməni soyqırımı”nı tanıdı

23:19 Beyləqanda ağır yol qəzası: 2 ölü, 3 yaralı

23:06 “Qarabağda erməni muxtariyyətinin yaradılması başlanğıc nöqtəsi oldu”

22:55 Putin müdafiə nazirləri ilə görüşdü

22:50 Türkmənistanda un və çörək böhranı…- Berdiməhəmmədov xalqı niyə çörəyə möhtac qoyub?

22:43 Bitkoinin qiyməti yenidən 10 min dollardan aşağı düşüb

22:43

22:35 “Nə etsələr də, biz dünyanın 10 ən böyük dövlətindən biri olacağıq”

22:21 Zaqatalada 3 otaqlı ev yanıb

22:06 Yuxarı Korqan kəndi azad edildi

21:57 İranın keçmiş prezidenti azad seçkilər tələb etdi

21:49 Bakı hava limanında təyyarələrdə mobil operatorların xidmətləri dayandırıldı

21:35 Bina tikintisi üçün tələblər dəyişdi

21:20 Abşeron və Ucarda yol qəzası 2 nəfərin həyatına son qoydu

21:08 Sankt Peterburqda terror aktının qarşısı alındı

21:00 Misir Prezidenti İlham Əliyevə seçkilərdə uğur arzuladı

20:53 İnstagram-da dəyişiklik edildi

20:46 Artur Rasi-zadə hökuməti topladı

20:30 Rusiya Marsa “parovoz”la insan göndərməyi düşünür

20:23 Rusiya bürünc medaldan məhrum edildi

20:10 Son 2 ayda Ermənistan ordusunun 9 hərbçisi Qarabağda ölüb

20:02 Sərdar Calaloğlunun sənədləri MSK-ya təqdim edildi

19:51 Azərbaycanda narkomanların sayı açıqlandı

19:42 DİM-dən müsahibəyə gəlməyənlərə xəbərdarlıq

19:30 “Qarabağ” ilk “onluq”da

19:23 MTN generallarına ağır cəza istənildi

19:16 Naxçıvanda Süni Mayalanma Mərkəzinin yaradılacaq

19:10 Nəsimi və Yasamala içməli suyun verilməsində məhdudiyyət olacaq

18:58 “Nar” “İlin mobil operatoru” mükafatına layiq görülüb

18:50 Türkiyə ordusu daha iki kəndi PYD-dən təmizlədi

18:45 Seçkiqabağı təşviqat üçün KİV-də ödənişsiz efir vaxtı və yer ayrılacaq

18:40 İmişlidə yulğun kollarını kəsən cəzalandırıldı

18:33 Böyükağa Hacıyevin vəziyyəti ağırlaşdı

18:28 Fəxri adlara görə aylıq təqaüd artırılıb

18:23 Prezident İlham Əliyev Bruney-Darüssalamın Sultanını təbrik edib

18:18 Dövlət hesabına göstərilən xidmət üçün vəkillərə ödəniş 3 dəfə artırılacaq

18:12 Prezident vəkilliyin inkişafı ilə bağlı sərəncam imzalayıb

17:55 “Google”dan yenilik

17:49 “Moody“s” Azərbaycan manatının məzənnəsi və inflyasiya haqda

17:43 Meneceri öldürən sürücüyə hökm oxundu

17:38 Azərbaycanda oynamış futbolçuya ömürlük cəza

17:33 İnstaqramda dəyişiklik edildi

17:28 Petek Dinçöz Bakıda biznes qurur

17:24 Sarkisyan Livan prezidentinə Qarabağdan danışdı

17:22 Suriyada 30 günlük atəşkəs qətnaməsi gəlir - Türkiyənin Afrinə hücumu əngəllənir?

17:17 “Britaniya ilə Azərbaycan arasında münasibətlər yüksək səviyyədədir”

17:17 ATƏT PA-nın Cənubi Qafqaz üzrə nümayəndəsi istefa verdi

17:12 Türk ordusu 3 kəndi azad etdi

17:09 Azərbaycanda 20 mindən çox alkoqolik var

17:06 “Xocalı şahidləri danışır” kitabının təqdimatı keçirildi

16:57 Əhmədinejad İranın ali rəhbərinə məktub yazdı

16:51 Çavuşoğlu: “Terrorçuların Afrində cəmləşməsinə imkan verməyəcəyik”

16:49 “Taliban” Əfqanıstanda buraxılış məntəqəsinə hücum etdi

16:44 Dağlıq Qarabağda daha bir erməni əsgəri ölüb

16:40 Azərbaycanlı biznesmen öldürüldü

16:35 DİN-in polkovniki azadlığa buraxıldı

16:29 Amerikalı xadim: “Selfi çəkmək günahdır!”

16:23 Metropolitendə harada siqaret çəkmək olar?

16:16 Birinci vitse-prezidentin təyinatından bir il ötdü – Yeni kontitusion institut gözləntiləri doğrultdumu?

16:12 Neftçilər Xəstəxanasının baş həkimi işdən çıxarılıb

16:08 Əhmədzadənin oğlu 30 hektar ərazini necə ələ keçirib?

16:07 “20 milyard büdcə ilə yaşayırlar, daha nə istəyirlər?!”

16:03 “Bakı Kollektor Şirkəti məndən nə istəyir?”

15:57 Biləsuvarda yol qəzası: 2 yaralı

15:52 Offşorlar və milyardlar: deputatlar hökuməti bütün sirləri açmağa çağırır

15:52 Offşorlar və milyardlar: deputatlar hökuməti bütün sirləri açmağa çağırır

15:47 Yunanıstanda türkləri öldürməyə çağırdılar

15:44 Azay Quliyevdən erməni deputata sərt cavab

15:38 Tanınmış sənətçinin konserti olacaq

15:34 Dünyanın ən ölümcül sərhədinin adı açıqlanıb

15:20 Bakıda müəllim şagirdinin açıq-saçıq görüntülərini yaydı

15:16 Təhsil Nazirliyi tələbə köçürülməsinin nəticələrini açıqladı

15:11 Türkiyədə tank əleyhinə sistem hazırlanıb

15:07 Merkel: “Bunu sona çatdırmalıyıq!”

15:02 Prezidentliyə 2 namizəd həbs edildi

14:56 Azərbaycanda evdə təhsil alan nə qədər əlil uşaq var?

14:51 UEFA Avropa Komissiyası ilə anlaşdı

14:47 “Rəsmi Moskva Qarabağ probleminə təsir edəcək başlıca güc olaraq qalır”

14:42 “Twitter” “bot”larla mübarizəyə başladı

14:38 Azercell Plus Musiqi xidməti ilə hər gün milyonlarla mahnılar smartfonunuzda

14:35 “Neftçi” klubunda yeni təyinat

14:31 Astana AB-ni Orta Asiyaya çağırdı

14:27 Sərnişin və yük daşıyanların nəzərinə

14:22 Azərbaycanda “plastik düyü” satılır?

14:19 XİN beynəlxalq təşkilatları Bakıya dəvət etdi

14:15 Səudiyyəli jurnalist: “Məscidlər dağıdılsın”

14:11 Ağ Ev Moskvanı 100 nəfərin ölümündə ittiham etdi

14:08 Əli Nağıyev: “Heç kim İlham Əliyevdən artıq iş görməyəcək”

14:04 Nemtsovun qatilinin cəzası ağırlaşdırıldı

14:00 Bugünkü valyuta hərracının nəticəsi açıqlanıb

13:55 “Dilənçilər emosional manipulyasiyadan istifadə edirlər” - Psixoloq

13:51 Azərbaycan-Misir iqtisadi əlaqələri genişlənir

13:47 Zakir Həsənov Belarusa səfərə gedib

13:42 Politoloq: “ATƏT-in fəaliyyətinin dondurulması tələb olunmalıdır”

13:39 Azərbaycanda 100 yaşlı sakini olmayan rayon və şəhərlər - Siyahı

13:36 Sabahın hava proqnozu

13:32 Suriya üzrə məxfi plan hazırlanır

13:28 “Xanımım “hə” desə, arxama dönmədən gedərəm”

13:21 İran azərbaycanlı naziri Bakıya niyə göndərdi?

13:16 “Neftlə zəngin Azərbaycanda hökumət daha çox iş görməlidir”

13:12 Afrin əməliyyatı: “Bu günə qədər 1829 terrorçu məhv edilib”

13:09 Rəsmi Moskvadan YPG-ni məyus edən bəyanat

13:05 ABŞ son 10 ildə dünya banklarını 243 mlrd. dollar cərimələyib

13:01 Millət vəkili: “Onlar tarix qarşısında cavab verəcək”

12:56 Azərbaycanda bu yol pullu olacaq

12:52 Günün matçlarını yayımlayacaq kanallar - Siyahı

12:49 “Ermənistanın Azərbaycana qarşı törətdiyi cinayətlərə beynəlxalq tribunalda baxılmalıdır”

12:44 “Sovetski”də 40 hektar ərazi boşaldılıb

12:40 “Xocalı soyqırımını törədənlər məhkum kimi cavab verəcəklər”

12:36 Suriyalı çempion kəmərini Ərdoğana bağışladı

12:33 Abşeron sakini intihar edib

12:27 Bakıda məktəbli qızın meyiti tapıldı

12:23 Gəncə yol polisinin rəisi işdən çıxarıldı



CƏMİYYƏT

...

Nərimanova necə yanaşaq:ölkəsinin gələcəyini Rusiyada görən xain, yoxsa qurucu dövlət xadimi?

Tarix 03.11.17, 9:22

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Bakının hündür yerində onun heykəli yüksəlir. Uzun illər ərzində şəhərin bütün tərəflərindən görünən iki heykəl vardı: biri Dağüstü parkda bolşevik Kirovun, digəri Nəriman Nərimanovun. Kirov sağ qolunu irəli uzadaraq xalqı kommunizmə səsləyirdisə, Nərimanov müdrikcəsinə başını aşağı salıb, susurdu…


Azərbaycan siyasi tarixi bu gün Nərimanovla bağlı nə edəcəyini bilmir. Onu arxa planda saxlayaraq haqqında danışmamağa, ya da ümumi sözlərlə üstündən keçməyə çalışırlar. Səbəblərisə aydındır. 1991-ci ildə qurulan müstəqil Azərbaycan yoldaş Nərimanın heç vaxt inanmadığı, perspektivini görmədiyi Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin varisliyi üzərində bərpa olunub. Nəriman Nərimanovun isə bu reallıqda yeri yoxdur. Ara-sıra onun siyasi xadim kimi təqdimatı ilə bağlı cəhdlər isə böyük mübahisələr doğurur.

Bu gün pərakəndə, ekzotik kommunist qruplarının onun heykəli qarşısına qoyduğu qırmızı qərənfillər sovet keçmişindən bixəbər böyümüş gənc nəsildə suallar doğurur, “bu adam kimdir?” sualına cavab tələb edir.

Nəriman Nərimanov kimdir? Çağdaş Azərbaycan siyasi tarixində onun yeri hardadır? Yoldaş Nəriman bolşevik ideologiyasını ölkəmizə gətirmiş bir xaindir, yoxsa dövlət xadimi?

Bütün bu suallar 27 ildir açıq qalıb.

20-ci əsrin əvvələrində, xüsusi ilə çar Rusiyasının dağılmasından sonra baş verən siyasi təlatümlər Azərbaycandan da yan keçməyib. Ölkənin ziyalı kəsimi “nə etməli?” sualı ilə çıxış yolu axtarmağa can atır, baş vermiş geopolitik zəlzələdən qurtulmağın yolunu tapmağa çalışırdı. Siyasi meydanda isə dəhşətli tablo var idi: dünya xəritəsini tar-mar edən 1-ci dünya savaşı… Bir yandan  dağılan 600 illik Osmanlı İmperiyası, o yandan gurultu ilə çökən 300 illik Romanov xanədanının hökm elədiyi çar Rusiyası… Üstəgəl, bu dağıntıların arasında dünya hökmranlığı üçün məqam əldə etməyə var qüvvə ilə çalışan Britaniya imperiyası və “Yeni Dünya”nın yeni qaydalarını gətirmək iddiasında olan ABŞ…

Bütün bu xaosu daha da mürəkkəbləşdirən ideoloji baxışların qanlı davası isə kiçik xalqların qəniminə çevrilərək, onu böyük siyasətin bir detalına çevirirdi.

Belə bir ağır dövürə Azərbaycan özünün azsaylı ziyalı dəstəsi ilə daxil olmuşdu. Bu qrupun bir hissəsinə Məhəmməd Əmin Rəsulzladə və onun ardıcılları, o birinə Nəriman Nərimanov rəhbərlik edirdi.

Əvvəl Məhəmməd Əmin qısamüddətli qələbə çaldı, sonra Nərimanovun inandığı ideologiyanın 70 illik paradı başladı. Sovet tarixi Rəsulzadəni və AXC-ni lənətləyirdi. Amma sovet Azərbaycanı özünün bütün hay-küyü və bəzəkli tarixi ərzində milli ideologiyanı unutdura bilmədi. Qəribədir ki, bu milli ideologiyanın bir bütü elə Nərimanov oldu. Ona qarşı olan münasibət Azərbaycanın milli kadrlarına və xalqına qarşı olan münasibətin bir barometrinə çevrilmişdi. “Nərimanovçuluq” 30-50-ci illərdə milli ideologiyanın bazisi idi, sanki… Bu qədər ziddiyyət nadir təzahür sayıla bilər.

Amma bu gün Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyasının məramnaməsini Azərbaycan dilinə çevirən, Leninin etibar elədiyi yoldaş Nərimana siyasi tariximizin qəhrəmanlıq hesab olunan səhifələrində yer yoxdur. O, Azərbaycan xalqının başına gətirilmiş mart soyqırımının müəlliflərindən olan Şaumyanın rəhbəri olduğu Bakı Sovetində işləmiş komissar, Azərbaycanı işğal etmiş 12-ci Qırmızı ordunun gəlişinə imza atmış siyasətçi kimi xatırlanır…

Doktorun təbliğ etdiyi siyasi ideologiya isə artıq 27 ildir ki, Azərbaycanda dəbdə deyil. 1918-ci ildə AXC-nin elan etmiş istiqlal fədailərimizin, müstəqlilik aktının müəlliflərinin fonunda Nərimanovun portreti çox bozdur.

Problem nədir?

Bu gün Nərimanovu siyasi xadim kimi təqdim etmək üçün ilk əvvəl Azərbaycanın sovet keçmişinə siyasi qiymət verilməlidir. 1920-1991-ci illərdə mövcud olmuş sovet Azərbaycanı və onu quranların bu günkü siyasi tariximizdə yeri hardadır? Onları birdəfəlik unudaqmı? Yoxsa layiq olduqları qiymətini verək? Bu suallar ağır mirası daşıyır və bu günə qədər açıq qalır.

Rəsulzadə və Nərimanov – hər ikisi müstəqil dövlət qurmaq arzusunda idi. Rəsulzadə bu ölkəni qurmaq üçün Vilson prinsiplərini əsas götürürdü, yoldaş Nəriman isə Azərbaycanın əbədi xoşbəxtliyini Rusiyada görürdü. Bir-birinə zidd ideoloji postulatlarla silahlanmış bu iki dünyagörüşü bir-birindən fərqləndirən mühüm detal vardı: Rəsulzadənin dövlət yaratmaq üçün söykəndiyi demokratik prinsipləri 1918-ci ilə qədər dünyada populyar olan və trendə çevrilməkdə olan ideyalara söykənirdi. Bu ideyalar isə öz kökünü 1789-cu ildəki Fransa burjua inqilabından götürürdü. Səngərin bu tərəfində isə insanlığın heç vaxt şahidi olmadığı tarixə onun heç bir dövründə məlum olmayan ideoloji baza dururdu: Kommunizm! “Bərabərlik, ictmai mülkiyyət, kommunizmin yeni insanı” şüarları utopik olduğu qədər cazibədar idi. Cəmi bir neçə ildən sonra Nərimanov bolşeviklərin bu ideyasının sabun köpüyü kimi partlamasının şahidi olacaqdı. Özünün “Leninə məktub”unda “Əziz İliç, axı biz belə danışmamışdıq…” deyə etiraz yazan Nərimanov bununla da öz siyasi intiharını gerçəkləşdirmiş olacaqdı.

Nəriman Nərimanovun siyasi peydestaldakı yeri müəyyən olunmalıdır. Bunu tarixin “sələflər və xələflər” zəncirinin qaydaları  tələb edir.

SSRİ-nin 70-ci illərində ona  həsr olunmuş “Ulduzlar sönmür” adlı filmində Nərimanovun və Fətəli xan Xoyskinin mübahisə etdiyi epizod var. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin “ dalaşmayın, Azərbaycanı düşünün” iradından sonra Xoyskinin “nəsillər bizi mühakimə etməyəcək, biz xalqa istiqlal bəxş etdik” sözləri Nərimanovun ironiyası ilə müşaiyət olunur. Əslində isə dünyanı sarsıtımış sosializm ideoligyasının məstedici vədlərinə inanan və sinfi cəmiyyəti labüd sayan Nərimanovla dünyanı məhvərindən çıxaran inqilablar zamanını milli dövlətin yaranması üçün fürsət sayan Rəsulzadə kimi işıqlı insanların “səngər”in müxtəlif yerlərində yer alması da ağrıdıcıdır.   

Qəribə bir detal da var: hər iki rəhbər- Rəsulzadə və Nərimanov – 1922-ci ildə bir məkanda – Moskvada çalışıblar. Bilmirəm, bu illər ərzində onlar bir dəfə də olsun oturub danışa biliblərmi?

Nərimanov bu gün Azərbaycanın siyasi tarixində saxlayan hələki yalnız maarifçi, ictimai xadim statusudur. Onun siyasi “dirilişi” isə Azərbaycanın mürəkkəb və təzadlı dövründə imza atdığı qərarların nəticələrinin dərin və qərəzsiz təhlilindən asılıdır.(Xaqani Səfəroğlu))

pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


CƏMİYYƏT

design-img

Vernisaj

Dövlət hesabına göstərilən xidmət üçün vəkillərə ödəniş 3 dəfə artırılacaq

bitmap-img3

Rakurs

Bir villanın izi ilə … “Kristal CF” şefi haqda şok məlumatlar

bitmap-img3

Seçmələr

Eldar Namazov: “Biz çox təhlükəli dövrə qədəm qoyuruq”

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru