Xəbər xətti

21 NOYABR

10:05 Mülki geyimli gömrükçülər rejissora və onun azyaşlı uşaqlarına zülm verdilər

9:59 29 yaşlı oğlan özünü asdı

9:55 Dünyanın ən çox qazanan müğənnisi o oldu

9:51 Ayaz Mütəllibovdan ilginc vertolyot qəzası açıqlaması

9:47 Rusiya 18 ton pomidoru Azərbaycana qaytarıb

9:42 Milli Məclisdə büdcə müzakirələri başlayır

9:38 Cəbhədə Atəşkəs rejimi 131 dəfə pozulub

9:34 “Biz Dağlıq Qarabağ münaqişəsini diqqətlə izləyirik”

9:30 Bakının Nizami rayonunun qaz təchizatı məhdudlaşdırılır

9:26 Vladimir Putin və Bəşər Əsəd görüşüblər

9:22 Azərbaycan neftinin qiyməti qalxdı –0,72 dollar/barel

9:17 Yəməndə 2,5 milyon insan içməli sudan məhrum olub

9:13 Çempionlar Liqasında V tura start verilir

9:09 “Biz hələ də diplomatiyaya üstünlük veririk”

9:05 "Niyyətləri tabe olmayanları məhv etməkdir"

0:33 İŞİD-çilərlə evli olan çox sayda azərbaycanlı qadın deportasiya edilir

0:19 İranı və əsədi qorxutmaq cəhdi

0:08 Rusiyanın Suriyadakı səfirliyi atəşə tutulub

0:00 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

20 NOYABR

23:55 Keçmiş nişanlısının paltarlarını kimsəsizlərə payladı

23:44 İranda daha bir zəlzələ - 5,1 bal

23:35 Xırdalanda doğuş zamanı komaya düşmüş 22 yaşlı ana dünyasını dəyişib

23:23 Bakıda zəncirvari qəza: 3 maşın toqquşdu

23:15 ABŞ Şimali Koreyanı terrorizmi dəstəkləyən dövlətlər siyahısına əlavə edib

23:04 ABŞ-da fabrikdə partlayış olub, 75 nəfər xəsarət alıb

22:55 Rusiyada azərbaycanlı tələbə vəhşicəsinə döyülüb

22:43 Elmira Axundovanın oğlu ittihamlara cavab verdi

22:30 UEFA “Əsrin komandası”nı açıqladı

22:19 Gürcüstanın Azərbaycana borcu dəyişməz qalıb

22:11 Rusiyada seyf oğurlayan azərbaycanlı axtarılır

22:00 “Onun köməyinə ehtiyacım yoxdur” - Rasim Balayev

21:53 Balakəndə oğurluqla məşğul olanlar tutuldu

21:45 Saakaşvili Ukrayna prezidentini hədələdi: “Məni ekstradisiya etsən...”

21:29 Prezident: “Futbol Azərbaycanda prioritet sahələrdən biridir”

21:21 Zimbabve parlamentində Muqabenin impiçment proseduruna başlanılacaq

21:10 “Soçidə Ərdoğan Putinlə Qarabağ münaqişəsini yalnız təkbətək görüşdə müzakirə edib”

20:58 Bu il Azərbaycanda ət istehsalı artıb

20:50 Siyasətçi aktrisanın başını gətirənə 1,5 milyon dollar söz verdi

20:37 İran prezidenti Rusiyaya səfər edəcək

20:31 Astara sakini intihar etdi

20:23 Almaniyada son 70 ilin ən dərin hakimiyyət böhranı yaşanır

20:10 Sabah Bakının bu rayonunda qaz olmayacaq

19:59 “Aygünü xəstəxanada təkcə mən ziyarət etdim”

19:53 Bakıda zavoddakı partlayışla bağlı rəsmi məlumat

19:40 Futbolda görünməmiş hesab – 26:1

19:33 Ev telefonlarına görə müqaviləni yeniləməyə ehtiyac qalmadı

19:25 Avtomobil yarışında kütləvi qəza - Video

19:13 Lənkəran sakini dəm qazından boğularaq ölüb

19:06 Azərbaycanın tanınmış alimi vəfat etdi

18:59 Azərbaycan OPEC-in iclasına dəvət olunub

18:51 Samuxda zəlzələ olub

18:43 Xəzəryanı ölkələrin XİN başçılarının Moskva görüşünün vaxtı açıqlanıb

18:38 İtaliyada gözlənilən istefa - Rəsmi

18:33 Dövlət başçısı FIFA-nın prezidentini və baş katibini qəbul edib

18:27 Test imtahanından keçən şəxslərin nəzərinə: Qeydiyyat başladı

18:21 Metro “Qarabağ”a görə gücləndirilmiş rejimə keçir

18:15 Güllə atıcılığı üzrə məktəblilərin VII ənənəvi rayon birinciliyi keçirilib - Bərdədə

18:10 İmtahanda aşağı bal toplayan gənc intihar etdi

18:00 Dolların sabaha olan məzənnəsi

17:55 AIBA prezidenti istefa verdi

17:51 Türkiyə NATO-da üzvülüyünü davam etdirəcək

17:47 Əli Həsənovun nəvəsi məhkəmə qarşısına çıxarılır

17:43 ABŞ Zərrabı Türkiyə əleyhinə danışmağa məcbur edir

17:39 “Azərbaycandan neft, qaz almaq istəyirik” – Polşalı rəsmi

17:35 Fikrət Qocanın oğlunun ölümünə görə tutulan iki şəxsə bəraət istənildi

17:31 Dağ uçdu, qaya parçaları yeni çəkilən yolu bağladı - Video

17:27 Ermənistan polisi panikada - Silahlı hücum gözlənilir

17:23 Sürücülərə vacib xəbər – Video

17:19 Məşhur tennisçi vəfat edib

17:15 Kreml Suriya ilə bağlı Rusiya-Türkiyə-İran görüşü haqda

17:11 Hərbi hissədə əsgərin ölümündə təqsirləndirilən gizir azadlığa buraxıldı

17:07 Əfqan Muxtarlının məhkəməsinin başlayacağı tarix açıqlanıb

17:03 Lavrov xilaskar Salam Nağıyevin medalını atasına verdi

16:59 Merkeli istefaya çağırdılar

16:55 UEFA 6 klubumuza pul ayırdı

16:51 130 qonağa 250 araq: toydakı qətlin təfərrüatları...

16:45 Rusiyalıların 57%-i banka borcludur

16:41 Benzinin qiyməti maşınların satışını azaltdı

16:37 Azərbaycanda qısamüddətli toz dumanı olacaq

16:33 “Zığ qəsəbəsindəki uçqun hadisəsi sürüşmə ilə əlaqəli deyil” – Nazirlik

16:29 Kazanda Azərbaycan diaspor rəhbərinə qarşı polis zorakılığı baş verib

16:25 Azərbaycan 1.2, Gürcüstan 1.7 milyard dollarlıq mal ixrac edib

16:21 Ağdamda 15 yaşlı Qığılcımın intiharının səbəbi bilindi

16:17 Doğuşdan sonra komaya düşən qadının vəziyyəti ağırdır - Rəsmi

16:13 “Nüşabə Ələsgərlinin evinin 4 milyon qiyməti var” - Prodüser

16:09 Masallıda həmkəndlisinin evindən pul və qızıl oğurlayan şəxslər saxlanılıb

16:05 Gürcüstan tezliklə Ermənistanı Rusiyaya birləşdirən dəmir yolunu açır

16:01 Hazırda BP-də 2 min 739 azərbaycanlı işləyir

15:58 Fuad Poladov:“Artıq iynə-dərman da kömək etmir”

15:54 “Qarabağ – Çelsi” oyununa bütün biletlər satılıb

15:50 Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində “NATO günləri” keçirilir

15:46 “Rasim Balayev 1300 manat təqaüd alır...” - İttifaqdan açıqlama

15:42 “Qarabağ”la oyunda bizə qələbə lazımdır” – Qari Keyhill

15:38 “Azərbaycan ərazilərinin azad edilməsi ilə bağlı...” – Lavrov

15:34 Oksana döyülməsi xəbərindən danışdı - Video

15:30 Məmmədyarov: “Münaqişənin həlli üçün səylər üçqat artırılmalıdır”

15:26 Atambayev Nazarbayevə qarşı Putindən kömək istədi

15:22 Məmmədyarov - Lavrov görüşünün detalları

15:20 “Azərbaycan-Çin Azad İqtisadi Sənaye Şəhərciyi” yaradılır - Qaradağda

15:18 “Qarabağ”ın oyununun hakimləri bilindi - Adlar

15:14 Akif Çovdarov apellyasiya şikayəti verdi

15:10 “Qarabağ danışıqlarına inam qalmamışdı...” - Bahar Muradova

15:06 Bu il Bakıda xəstəxanalardan kənarda 83 körpə dünyaya gəlib

15:02 Rza Zərrabın Ebru Gündeşlə evlənmə səbəbi bu imiş - İddia

14:58 Mənzillərin içinə beton dirəklər quraşdırılır – Bakıda 40 ailə qorxu içində

14:55 “Xəyanət olmayıb” - Rəvan

14:51 Generallarla görüş: Prezident şərtlə istefa verdi

14:47 “Qarabağ” – “Çelsi” oyununu FİFA prezidenti də izləyəcək

14:43 “BMT, ATƏT və AŞ ikili standartlardan əl çəkməlidir” - Əli Həsənov

14:41 Barama Lissabon veb-sammitində

14:39 Azərbaycanda 180 min müxtəlif qüsurlu uşaq var

14:35 Çempion Reyhan Məmmədovanı öldürən sürücüyə 7 il 6 ay həbs

14:31 “İrəli” sədri: “Azərbaycanda gənclərin çoxu fürsətcildir”

14:27 Hacı Qalib Salahzadənin oğlunun müdafiəsinə yeni vəkil qoşulub

14:23 Diktatorlar atəş altında: Muqabedən sonra növbə kimindir?

14:19 “Facebook” istifadəçiləri yazdıqları statusları niyə silə bilmir?

14:15 “Mövcud vəziyyəti heç kəs qəbul etmir” - Məmmədyarov

14:12 Rusiya çökəcək?

14:11 “Münaqişənin həlli ilə bağlı menyu masa üzərindədir” - Lavrov

14:08 Türkiyə artıq ABŞ və NATO-ya lazım deyil?


CƏMİYYƏT

...

Nərimanova necə yanaşaq:ölkəsinin gələcəyini Rusiyada görən xain, yoxsa qurucu dövlət xadimi?

Tarix 03.11.17, 9:22

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Bakının hündür yerində onun heykəli yüksəlir. Uzun illər ərzində şəhərin bütün tərəflərindən görünən iki heykəl vardı: biri Dağüstü parkda bolşevik Kirovun, digəri Nəriman Nərimanovun. Kirov sağ qolunu irəli uzadaraq xalqı kommunizmə səsləyirdisə, Nərimanov müdrikcəsinə başını aşağı salıb, susurdu…


Azərbaycan siyasi tarixi bu gün Nərimanovla bağlı nə edəcəyini bilmir. Onu arxa planda saxlayaraq haqqında danışmamağa, ya da ümumi sözlərlə üstündən keçməyə çalışırlar. Səbəblərisə aydındır. 1991-ci ildə qurulan müstəqil Azərbaycan yoldaş Nərimanın heç vaxt inanmadığı, perspektivini görmədiyi Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin varisliyi üzərində bərpa olunub. Nəriman Nərimanovun isə bu reallıqda yeri yoxdur. Ara-sıra onun siyasi xadim kimi təqdimatı ilə bağlı cəhdlər isə böyük mübahisələr doğurur.

Bu gün pərakəndə, ekzotik kommunist qruplarının onun heykəli qarşısına qoyduğu qırmızı qərənfillər sovet keçmişindən bixəbər böyümüş gənc nəsildə suallar doğurur, “bu adam kimdir?” sualına cavab tələb edir.

Nəriman Nərimanov kimdir? Çağdaş Azərbaycan siyasi tarixində onun yeri hardadır? Yoldaş Nəriman bolşevik ideologiyasını ölkəmizə gətirmiş bir xaindir, yoxsa dövlət xadimi?

Bütün bu suallar 27 ildir açıq qalıb.

20-ci əsrin əvvələrində, xüsusi ilə çar Rusiyasının dağılmasından sonra baş verən siyasi təlatümlər Azərbaycandan da yan keçməyib. Ölkənin ziyalı kəsimi “nə etməli?” sualı ilə çıxış yolu axtarmağa can atır, baş vermiş geopolitik zəlzələdən qurtulmağın yolunu tapmağa çalışırdı. Siyasi meydanda isə dəhşətli tablo var idi: dünya xəritəsini tar-mar edən 1-ci dünya savaşı… Bir yandan  dağılan 600 illik Osmanlı İmperiyası, o yandan gurultu ilə çökən 300 illik Romanov xanədanının hökm elədiyi çar Rusiyası… Üstəgəl, bu dağıntıların arasında dünya hökmranlığı üçün məqam əldə etməyə var qüvvə ilə çalışan Britaniya imperiyası və “Yeni Dünya”nın yeni qaydalarını gətirmək iddiasında olan ABŞ…

Bütün bu xaosu daha da mürəkkəbləşdirən ideoloji baxışların qanlı davası isə kiçik xalqların qəniminə çevrilərək, onu böyük siyasətin bir detalına çevirirdi.

Belə bir ağır dövürə Azərbaycan özünün azsaylı ziyalı dəstəsi ilə daxil olmuşdu. Bu qrupun bir hissəsinə Məhəmməd Əmin Rəsulzladə və onun ardıcılları, o birinə Nəriman Nərimanov rəhbərlik edirdi.

Əvvəl Məhəmməd Əmin qısamüddətli qələbə çaldı, sonra Nərimanovun inandığı ideologiyanın 70 illik paradı başladı. Sovet tarixi Rəsulzadəni və AXC-ni lənətləyirdi. Amma sovet Azərbaycanı özünün bütün hay-küyü və bəzəkli tarixi ərzində milli ideologiyanı unutdura bilmədi. Qəribədir ki, bu milli ideologiyanın bir bütü elə Nərimanov oldu. Ona qarşı olan münasibət Azərbaycanın milli kadrlarına və xalqına qarşı olan münasibətin bir barometrinə çevrilmişdi. “Nərimanovçuluq” 30-50-ci illərdə milli ideologiyanın bazisi idi, sanki… Bu qədər ziddiyyət nadir təzahür sayıla bilər.

Amma bu gün Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyasının məramnaməsini Azərbaycan dilinə çevirən, Leninin etibar elədiyi yoldaş Nərimana siyasi tariximizin qəhrəmanlıq hesab olunan səhifələrində yer yoxdur. O, Azərbaycan xalqının başına gətirilmiş mart soyqırımının müəlliflərindən olan Şaumyanın rəhbəri olduğu Bakı Sovetində işləmiş komissar, Azərbaycanı işğal etmiş 12-ci Qırmızı ordunun gəlişinə imza atmış siyasətçi kimi xatırlanır…

Doktorun təbliğ etdiyi siyasi ideologiya isə artıq 27 ildir ki, Azərbaycanda dəbdə deyil. 1918-ci ildə AXC-nin elan etmiş istiqlal fədailərimizin, müstəqlilik aktının müəlliflərinin fonunda Nərimanovun portreti çox bozdur.

Problem nədir?

Bu gün Nərimanovu siyasi xadim kimi təqdim etmək üçün ilk əvvəl Azərbaycanın sovet keçmişinə siyasi qiymət verilməlidir. 1920-1991-ci illərdə mövcud olmuş sovet Azərbaycanı və onu quranların bu günkü siyasi tariximizdə yeri hardadır? Onları birdəfəlik unudaqmı? Yoxsa layiq olduqları qiymətini verək? Bu suallar ağır mirası daşıyır və bu günə qədər açıq qalır.

Rəsulzadə və Nərimanov – hər ikisi müstəqil dövlət qurmaq arzusunda idi. Rəsulzadə bu ölkəni qurmaq üçün Vilson prinsiplərini əsas götürürdü, yoldaş Nəriman isə Azərbaycanın əbədi xoşbəxtliyini Rusiyada görürdü. Bir-birinə zidd ideoloji postulatlarla silahlanmış bu iki dünyagörüşü bir-birindən fərqləndirən mühüm detal vardı: Rəsulzadənin dövlət yaratmaq üçün söykəndiyi demokratik prinsipləri 1918-ci ilə qədər dünyada populyar olan və trendə çevrilməkdə olan ideyalara söykənirdi. Bu ideyalar isə öz kökünü 1789-cu ildəki Fransa burjua inqilabından götürürdü. Səngərin bu tərəfində isə insanlığın heç vaxt şahidi olmadığı tarixə onun heç bir dövründə məlum olmayan ideoloji baza dururdu: Kommunizm! “Bərabərlik, ictmai mülkiyyət, kommunizmin yeni insanı” şüarları utopik olduğu qədər cazibədar idi. Cəmi bir neçə ildən sonra Nərimanov bolşeviklərin bu ideyasının sabun köpüyü kimi partlamasının şahidi olacaqdı. Özünün “Leninə məktub”unda “Əziz İliç, axı biz belə danışmamışdıq…” deyə etiraz yazan Nərimanov bununla da öz siyasi intiharını gerçəkləşdirmiş olacaqdı.

Nəriman Nərimanovun siyasi peydestaldakı yeri müəyyən olunmalıdır. Bunu tarixin “sələflər və xələflər” zəncirinin qaydaları  tələb edir.

SSRİ-nin 70-ci illərində ona  həsr olunmuş “Ulduzlar sönmür” adlı filmində Nərimanovun və Fətəli xan Xoyskinin mübahisə etdiyi epizod var. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin “ dalaşmayın, Azərbaycanı düşünün” iradından sonra Xoyskinin “nəsillər bizi mühakimə etməyəcək, biz xalqa istiqlal bəxş etdik” sözləri Nərimanovun ironiyası ilə müşaiyət olunur. Əslində isə dünyanı sarsıtımış sosializm ideoligyasının məstedici vədlərinə inanan və sinfi cəmiyyəti labüd sayan Nərimanovla dünyanı məhvərindən çıxaran inqilablar zamanını milli dövlətin yaranması üçün fürsət sayan Rəsulzadə kimi işıqlı insanların “səngər”in müxtəlif yerlərində yer alması da ağrıdıcıdır.   

Qəribə bir detal da var: hər iki rəhbər- Rəsulzadə və Nərimanov – 1922-ci ildə bir məkanda – Moskvada çalışıblar. Bilmirəm, bu illər ərzində onlar bir dəfə də olsun oturub danışa biliblərmi?

Nərimanov bu gün Azərbaycanın siyasi tarixində saxlayan hələki yalnız maarifçi, ictimai xadim statusudur. Onun siyasi “dirilişi” isə Azərbaycanın mürəkkəb və təzadlı dövründə imza atdığı qərarların nəticələrinin dərin və qərəzsiz təhlilindən asılıdır.(Xaqani Səfəroğlu))

pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


CƏMİYYƏT

design-img

Vernisaj

Elmira Axundovanın oğlu ittihamlara cavab verdi

bitmap-img3

Rakurs

Eldar Yunusovun Bakı meriyasından başlanan macəraları: MTN-dən İsrailədək….

bitmap-img3

Seçmələr

Sumqayıtda avtobus atəşə tutulub? - Rəsmi açıqlama

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru