Şənbə, 16 Fevral 2019
USD : 1.7
EUR : 1.996
Hava
+6 ° Baku
-0 ° Quba
-0 ° Qusar
+4 ° Gəncə
+5 ° Lənkəran
+3 ° Naxçıvan
+6 ° Salyan
+3 ° Şəki

NATO-dakı müttəfiqləri Türkiyə üçün ən böyük təhlükələrə çevrilir - Təhlil



Pyotr Akopov

"Vzqlyad", 07.02.2018


Türkiyə ABŞ-dan Rusiyaya sarı getdikcə daha güclü şəkildə dönüş edir. Önəmlidir ki, söhbət təkcə siyasi rəhbərliyin kursundan deyil, həm də bu ölkə əhalisinin əhvali-ruhiyyəsindən gedir və ictimai rəy sorğuları  bundan aydın şəkildə xəbər verir.

Bu prosesin, mübaliğəsiz, tarixi əhəmiyyəti var – özü də yalnız Moskva və Ankara üçün deyil.

Rusiya təyyarəçisi Roman Filipovun Suriyada qəhrəmancasına ölümü Türkiyəyə qarşı yeni iddialar dalğası doğurdu. Bəziləri hətta deyirlər ki, Bizim Su-25-i vurmuş SZRK-i İdlib əyalətində cihadçılara, az qala, türklər tədarük ediblər.

Bununla belə, gerçəklikdə Filipovun Rusiyaya göndərilmiş cəsədini silahlıların əlindən qurtarmağa türklər yardım ediblər. Amma Rusiya və Türkiyəni dalaşdırmaq istəyənlər çoxdur, bir də Rusiyada Türkiyə tərəfinə inamsızlıq hələ də böyükdür. Həm iki ildən artıq vaxtda Türkiyə səmasında bizim Su-25-in məhv edilməsindən sonra, həm də özünəxas şəkildə qavranılan “tarixi ənənələr” nəticəsində: guya, türklərlə həmişə vuruşmuşuq, onlara heç inanmaq olmaz.

Lakin son Rusiya-Türkiyə müharibəsindən artıq yüz il keçib. Və türklərlə əvvəlcə qarşılıqlı vuruşan müxtəlif qüvvələri dəstəklədiyimiz Suriya müharibəsində (yəni faktiki olaraq cəbhə xəttinin fərqli tərəflərindəydik) indi təkcə birgə fəaliyyətə deyil, həm də ümumi maraqların anlaşılmasına nail ola bilmişik. Rusiyanın Türkiyə ilə münasibətləri Suriya müharibəsinin sınağından keçərsə, onda bunun son dərəcə möhkəm xarakterindən danışmaq olar.  Və strateji tərəfdaşlığın hər iki ölkə üçün açdığı böyük perspektivlərdən.

Lakin iki ölkənin xalqları buna hazırdırmı? Bu, mənasız sual deyil – xüsusən də ona görə ki, Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin perspektivi haqda şəkkə köklənmiş analitiklər daim vurğulayırlar ki, iki ölkənin yaxınlaşması, hər şeydən əvvəl, iki prezidentin – Putin və Ərdoğanın geopolitik seçiminin nəticəsidir. Guya, münasibətlərin möhkəmlənməsinə istinad etmək onlara sərfəlidir – özü də, az qala, ona görə ki, bu qayda ilə Qərbdən güzəştlərə nail olunsun. Putinlə Ərdoğan olmayanda və ya onların Qərblə münasibətləri dəyişəndə isə bütün Rusiya-Türkiyə “hava qəsrləri” beləcə buxarlanacaq.

Bu cür “analiz” şüurlu ləkə yaxmağa  bərabərdir, lakin hər halda buna sadəcə etinasız yanaşmaq olmaz. Həqiqətən də, Türkiyə Rusiya HKQ-nin Suriya əməliyyatı başlanan zaman ikili oyun aparıb və nəticədə təyyarəçimizin həyatına və Rusiya-Türkiyə münasibətlərində doqquz aylıq fasiləyə başa gəlib. Lakin Ərdoğan o vaxtdan bəri öz yolunu keçib – təkcə Peşkovun ölümünə görə üzr istəməklə deyil, həm də dövlət çevrilişinə cəhdin gedişində hakimiyyətdə duruş gətirməklə. Ərdoğan öz seçimini edib və daha Rusiya-Amerika ziddiyyətləri ilə oynamayacaq. Onun ABŞ-a münasibətdə ritorikasının getdikcə sərtləşməsi təsadüfi deyil və çərşənbə axşamı Vaşinqtonu yenidən antitürkiyə əhvali-ruhiyyəsində məzəmmət edib: “Bizdən soruşurlar, Suriyadakı əməliyyatımızı nə vaxt qurtaracağıq? Bəs siz (ABŞ) artıq Əfqanıstandan, İraqdan gedibsiniz? Siz deyirsiniz ki, İŞİD daha yoxdur. Onda orada niyə qalırsınız? Deməli, sizin Türkiyəyə qarşı, İrana qarşı və ola bilsin, Rusiyaya qarşı hesablamanız var. Amma biz möhkəm duracağıq”.

İran və Rusiya ilə münasibətlər Türkiyə üçün geopolitik seçimə çevrilir – təkcə Suriyada deyil, həm də geniş, Yaxın Şərqdə və kürəsəl durumda. Hətta üç prezidentin görüşləri artıq müntəzəmləşib. Əslində, Rusiya-Türkiyə-İran üçbucağındakı münasibətlər bu ölkələrin liderlərinin istək və əhvali-ruhiyyəsi ilə deyil, dövlətlərimizin obyektiv maraqları ilə müəyyən olunur. Həm də Rusiya və Türkiyənin o qədər sayda qarşılıqlı sərfəli layihələri var – energetikadan başlamış geopolitik layihələrə qədər. İki ölkənin etibarlı strateji münasibətlər qurmaqdan imtinası, sadəcə, axmaqlıq olardı.

Türkiyənin NATO-ya mənsubluğu, Avropa Birliyinə daxil olmağa hədəflənməsi artıq əvvəlki rolu oynamır – həm Avrointeqrasiyaya ümidlərin xəyaliliyinin dərki, həm də NATO və ABŞ-dan asılılıqdan narazılıq yetişib. Hətta Suriyada müharibə və Rusiya S-400-lərinin tədarükü (yəni ABŞ-ın basqısına baxmayaraq, onu almaq qərarı) bölgə dövləti kimi Türkiyənin tam ehtiyacsızlığı haqda məsələ qoyur. Ərdoğanın böyük və ehtiyacsız Türkiyə qurmaq qərarı isə özlüyündə Ankaranı Rusiya ilə daha sıx əməkdaşlığa təhrik edir. Ölkəmizin çevrələnməsi üzrə Atlantika oyunlarına qatılmayan müstəqil və güclü Türkiyə Rusiyaya əl verir.

Bununla yanaşı, Türkiyənin özündə ölkəmizə münasibətdə xof və inamsızlıq elə hey qızışdırılır – həm Türkiyənin Atlantika əlaqələrinin zəifləməsi və qırılmasına yol vermək istəməyənlər, həm də Rusiyaya bütünlükdə müsəlmanların, xüsusən də türklərin tarixi düşməni kimi baxanlar tərəfindən. Türkiyə cəmiyyətindəki əhvali-ruhiyyədən xəbər verən ictimai rəy sorğularının nəticələri bununla maraqlıdır.

Deməli, Türkiyənin “Optimar” araşdırma şirkətinin keçirdiyi sorğunun nəticələrinə əsasən (bunu “Anadolu” agentliyi göstərir), sorğulananların 62%-i Türkiyənin Rusiya ilə yaxınlaşmasını müsbət hadisə adlandırıb. Cəmi 22% buna mənfi yanaşır, daha 15%-in müəyyən mövqeyi yoxdur. Bu sorğudaca türklərdən soruşublar: “Özünüzü ABŞ-ın əleyhdarı sayırsınızmı?” və 72% təsdiq cavabı verib. 23% də “qismən” deyib və yalnız 5,4% mənfi cavab verib.

Ştatlardan narazıların nəhəng rəqəmi amerikalıların təkcə kürdlərə dəstəyi ilə bağlı təzə durumu deyil, həm də Amerikanın Türkiyənin  işlərinə qarışmaqla bağlı getdikcə toplanan narazılığı ifadə edir. Yekunda ABŞ Türkiyə cəmiyyətindəki rəğbəti tamamilə itirib.

"AGS GLOBAL" araşdırma şirkəti, təxminən, dörd yüz türk iş adamı arasında sosioloji sorğu keçirib: onlardan 66%-i məlumat verib ki, ABŞ-a mənfi yanaşır, 13% müsbət münasibətdən danışıb və 21% dəyərləndirmədən çəkinib.

“Türkiyə xarici siyasətdə hansı ökələrlə birgə hərəkət etməlidir?” sualıyla başqa bir sorğuda 13,6% ABŞ-ın adını çəkib (2013-cü ildə belələri 23%, əvvəllər isə daha çox idi).

Kadir Has universitetinin keçən ay keçirdiyi sorğu üzrə ABŞ Türkiyə üçün təhdidlər arasında hətta İsraili də geridə qoyaraq birinci yerdə olub – 64%-dən çox adam Amerikanı “ən böyük təhlükə” adlandırıb. Üçüncü yerdə 50%-lə Böyük Britaniya olub və bu ölkə ABŞ kimi Türkiyənin NATO üzrə müttəfiqi ola-ola. Lakin burası da var ki, NATO üzrə qalan müttəfiqlər də yalnız Ermənistan və Suriya ilə İraqı (türklər burada Bağdadla Dəməşqdən deyil, oradakı kürdlərdən ehtiyat edirlər) qabağa buraxaraq siyahının sıradakı sətirlərində Fransa, Almaniya, Yunanıstan, NATO və AB-nin başqa ölkələri görünüb.

Türklər Azərbaycanı birmənalı şəkildə dost sayırlar, lakin əbədi rəqib İran və qardaş sünni Pakistan dost ölkələr kimi Qərbi qabaqlayıb. Amma  bunların hamısı islam ölkəsidir – bəlkə, məsələ islam dünyasına dönüşdədir? Xeyr, təkcə bu deyil – çünki həm Çin, həm də Rusiya türklər tərəfindən getdikcə daha çox dost dövlətlər kimi qəbul edilir.

Və buna görə də Türkiyənin zaman keçdikcə ŞƏT-ə daxil ola biləcəyi haqda söz-söhbət artıq boş fantaziya görünmür (Avrasiya Birliyi ilə ticarətdə özəl iqtisadi status əldə etmək istəyi kimi).

Tərcümə Strateq.az-ındır.


pia.az
Etiket:
loading...
-->