Xəbər xətti

24 FEVRAL

20:17 İrandan Azərbaycana narkotik vasitə keçirilməsinin qarşısı alınıb

20:10 Azərbaycanın valyuta ehtiyatına nə almaq olar?

20:02 Zaur müğənniləri biabır etdi: “Pul verib xaricdən səslər alırlar”

19:58 Bakıda Xocalı soyqırımının qurbanlarını yad edirlər

19:52 Çin öz rekordunu təzələdi: ən uzun körpü - Video

19:46 DİN Xoşqədəmin verilişində baş verənləri ifşa etdi

19:39 Bakı-Quba yolunda ağır qəza – Ölən və yaralananlar var

19:33 İlham Əliyev Küveytin əmiri və hökumət başçısına təbrik məktubu ünvanlayıb

19:27 Rusiya regiona daha iki Su-57 göndərdi - Səbəb

19:20 3 ay əvvəl Qusarda itkin düşmüş 29 yaşlı qadın Xırdalanda tapıldı

19:13 Ali məktəb tələbələri üçün prezident təqaüdü artırıldı

19:06 Prezidentdən təhsillə bağlı - Sərəncam

19:02 Doktorantların, tələbə və şagirdlərin təqaüdləri artırıldı

19:00 “Ehtiyac ucbatından oxuyuram” - Mənzurə

18:54 “Amazon”dan satıcısız, kassasız mağaza

18:47 Beyl “Real”dan ayrılır? - Zidan açıqladı

18:40 MSK qərar verdi, yekun protokollar hazırlanacaq

18:33 Azərbaycan cüdoçusu erməni idmançıya qalib gəlib

18:26 Hindistanlı cərrahlar dünyada ən böyük beyin şişini çıxarıblar

18:19 Ağdamda saxlanılan maşından elə bir şey tapıldı ki... - Foto

18:11 ABŞ İsraildəki səfirliyini 2018-ci ilin may ayında Qüdsə köçürməyi planlaşdırır

18:04 Stiv Cobsun işə qəbul ərizəsi hərraca çıxarılıb

17:57 Bakıda 52 yaşlı kişi evdə ölü tapıldı

17:50 Azərbaycanda 27 yaşayış yerinin adı dəyişdirilə bilər

17:43 Seçkiləri izləmək üçün 51 müşahidəçi qeydiyyatdan keçib

17:36 “Toyunda qapıya bağladığımız qırmızı lentin rəngi hələ solmayıb” – Şəhid ömrü

17:29 “Real Madrid” və “Barselona” üçün asan rəqiblər

17:21 “Qarabağda vəziyyət elə gərgindir ki, hansısa artilleriya yaylım atəşi açılsa...”

17:14 Prezidentliyə namizədlərin sayı 15-ə çatdı

17:06 Birinci siniflərə qəbul üzrə 30 mindən çox sorğu daxil olub

16:59 Yeganə boşanma xəbərindən danışdı: “Qanuni ərimdir”

16:52 Yaxın 20 ildə Rusiya enerji ixracında lider qalacaq

16:45 Bakı məktəblərində “açıq dərslər”ə başlanılıb

16:38 “Zeytun budağı”: 1931 terrorçu məhv edilib

16:33 Azərbaycan XİN və Baş Prokurorluq: Xocalı soyqırımına görə Ermənistan məsuliyyət daşıyır

16:30 Ağdamda ər-arvad qazdan zəhərlənib

16:23 “Neftçi”nin sabiq hücumçusu məşqçiliyə başladı

16:15 Şövkət Mirziyayev Özbəkistanda Xruşşovsayağı “inqilab” edir

16:07 Özbəkistanın keçmiş baş prokuroru həbs olundu

15:57 Putinin daha iki ən yeni qırıcısı Hmeymimə endi

15:53 Azərbaycanlı müğənnilər Bodrumda restoran açdı

15:47 Siyavuş Novruzov: “Azərbaycanı indi idman ölkəsi kimi tanıyırlar”

15:41 Kadırov Stalini lənətlədi

15:36 ABŞ-ın qərarına Fələstindən cavab

15:30 Cüdo üzrə Azərbaycan birinciliyi başa çatıb

15:21 Rusiyaya finalda Almaniya rəqib oldu

15:16 Ata və oğulun söhbəti

15:11 Smartfonlar üçün yeni çip yaradılıb

15:05 Somalidə partlayış: azı 20 ölü

14:56 Mirzəyevin bacısı və yeznəsi niyə öldürüldü?

14:48 Məzahir Pənahov: “Bu, anlaşılmaz yanaşmadır”

14:44 Bakıda gənc oğlan bıçaqlanıb

14:39 Azərbaycan nefti bahalaşdı

14:31 Türkiyə ordusu 1931 terrorçunu məhv edib

14:26 Xızıda sürücünü öz maşını ilə 200 metr sürüdülər

14:22 Elman Fəttahın qardaşı qəzada vəfat etdi

14:17 Türkiyə Afrində daha iki kəndi terrorçulardan təmizlədi

14:12 Qusarda itkin düşmüş qadın tapıldı

14:06 Əfv üçün müraciət edənlər ən çox bu cinayətləri törədib

14:01 Müğənni Damlanın “YouTube” kanalı silindi

13:55 Sabahın hava proqnozu

13:50 Ermənistan hakim koalisiyası prezidentliyə namizədini irəli sürdü

13:46 ABŞ səfirliyinin Qüdsə köçürüləcəyi tarix açıqlanıb

13:42 “Qarabağ” Türkiyədə ilin komandası seçilə bilər

13:35 Kabildə kamikadze özünü partlatdı: 1 ölü, 6 yaralı

13:32 Nərimanovda Xocalı soyqırımı qurbanlarının ailələri ilə görüş keçirilib

13:31 Hindistan ballistik raketi sınaqdan keçirtdi

13:19 Deputat Sona Əliyeva yaranmış problemə son qoydu

13:15 650 minlik avtomobil hansı məmurundur?

13:12 Azərbaycan deputatları Ərdoğanla görüşəcək

13:09 Bəxtiyar Hacıyev Şimali Koreya səfərindən danışdı

13:05 Ali Sunalın azərbaycanlı nişanlısı ilə toy tarixi bəlli oldu

12:56 Ağlamağa dərd axtarmaq adəti

12:49 Deputat: “Separatçıların “seçki şoularını” tanımırıq”

12:42 Bakıda ağacları kəsən adam saxlanıldı

12:38 Füzuli Məmmədovun (Frenk Elkapone) yalanı və ayıbı

12:38 Böyük Britaniyadan İŞİD xəbərdarlığı

12:33 Millət vəkili: “Bizdə benzin niyə bahadır?”

12:27 Çingiz Abdullayev: “O, yaddaşlarda əbədi qalacaq”

12:24 Neft bahalaşıb

12:18 Sumqayıtda yaşıllıqları məhv edənin kimliyi məlum oldu – Əli Həsənovun nəvəsiymiş…

12:13 Bakı aeroportunda İsrail vətəndaşı olan qadın saxlanıldı

12:08 Birdəfəlik kağız batareya təbiəti qoruyacaq

12:04 BMT-də Suriya ilə bağlı səsvermə keçiriləcək

12:01 Əhəd Abıyev Gültəkin Hacıbəylini döyüb?

12:00 Lazer smartfonları enerji ilə dolduracaq

11:58 Səhləbad kəndində səyyar qəbul-görüş keçirilib

11:55 Polis maşını qəzaya düşdü: xəsarət alanlar var

11:52 Dünən axtarışda olan 60 nəfər saxlanılıb

11:48 Dəccal

11:47 Süni intellekt xəstəlik riskini proqnozlaşdırır

11:42 Tramp ABŞ-a gələn miqrantları növbəti dəfə aşağıladı

11:41 “Bakı İrana körpü tikir, 500 milyon kredit verirsə...”

11:36 Ekspert: “ABŞ Rusiya və Türkiyəyə mane ola bilməyəcək”

11:30 Başbuğ Ərdoğana qarşı iki partiyanı birləşdirir – İddia

11:25 Tovuzda yanğın: 2 ölü

11:21 Erməni diasporu Fətullayevi məhkəməyə verir

11:16 Bill Geyts məşhur serialda rol alacaq

11:12 Sabahdan seçicilərə səsvermə vəsiqəsinin verilməsinə başlanılır

11:07 Məzahir Pənahova ağır itki

11:03 Məşhur aktrisa 97 yaşında vəfat etdi

10:59 “Azərbaycanı Moskvada nazirin müavininin təmsil eləməsi siyasi məna daşımır”

10:55 Azərbaycan xaricə satdığı məhsulu, həm də xaricdən alır

10:51 Beyləqan və Ağcabədidə oğurluq edən çoban tutuldu

10:47 Azərbaycan çempionatında növbəti oyunlar başlayır

10:42 Stiv Cobsun işə qəbul ərizəsi hərraca çıxarılır

10:39 Dövlət qulluqçusu olmaq istəyənlərə müraciət

10:34 “Qarın yağmamasına səbəb ekoloji silahlardan istifadədir”

10:30 Mingəçevirdə idmançı qollarını doğradı

10:25 Bakıda keçmiş məhkumlar intihara cəhd göstəriblər

10:20 Vasif Talıbov gənclərin təqaüdünü artırıb

10:16 Atəşkəs 120 dəfə pozulub

10:12 “Avropa Məhkəməsi Xocalı soyqırımını qəbul edənə qədər əl çəkməməliyik”

10:09 Alpinistlərin itkin düşməsindən 2 ay ötdü

10:05 Təqaüdlərin artırılması jurnalistlərə də şamil ediləcək

10:00 Qarabağda yeni müharibə anonsu

0:50 Putin özünü partladan pilotu təltif etdi

0:21 Vasif Talıbov yeni agentliyə rəhbər təyin etdi

0:09 “ABŞ səfirliyinin Qüdsə köçürülməsi tarixi təxribatdır”

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?



ANALİZ

...

İslahatçılar İranı bürümüş aksiyalara niyə qatılmadılar?

Tarix 09.01.18, 10:46

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

İranı nəhəng etirazlar dalğası bürüdü


Bu etiraz hərəkatları əyalətlərdə başladı və onun konkret liderləri olmadığına görə müəyyən mənada ərəb baharı üsyanlarını xatırlatdı. İran islahatçıları belə etirazların liderliyini tamamilə öz üzərinə götürə biləcək bir qrupdur. Amma hələlik onlar baş verənlərdən kənarda dayanmağa çalışırlar.

Bəzi ekspertlərin fikrinə görə, islahatçıların bu məsələlərə müdaxilə etməmək istəyi onların İranın Suriyanın taleyi ilə qarşılaşa biləcəyi qorxusu ilə izah olunur. Digər tərəfdən isə, etirazçıların aqressiv taktikası islahatçıların dinc metodlarına uyğun gəlmir.

Bu etirazlara nə üçün lider lazımdır?

Liderlərin olmaması qısamüddətli perspektivdə bu cür hərəkatlar üçün faydalı ola bilər. İndiki hərəkat heç bir konkret məqsəd irəli sürmür və belə olan halda rejim nəyə qarşı mübarizə aparacağını tam müəyyənləşdirə bilmir. Lakin uzunmüddətli perspektivdə liderlərin yoxluğu xeyli sayda problemlər yaradır. Çünki hərəkatın strategiyasının ardıcılları olmadığı üçün hakimiyyət qarşısında etirazçıların tələblərini irəli sürən və bu istiqamətdə hökumətlə danışıqlar aparacaq qüvvə də olmur.

İran islahatçıları 2009-cu ildə lider rolunda çıxış edirdilər. Onda yüz minlərlə insan seçkilərin saxtalaşdırılmasına etiraz əlaməti olaraq küçələrə axışmışdı. Həmin seçkilərdə Mahmud Əhmədinecad yenidən prezident seçilmişdi. 2009-cu ildə etiraz hərəkatı əsasən Tehranda cəmləşmişdi və demək olar ki, əyalətlərə yayılmamışdı. Yəni ən mühümü o idi ki, ölkənin fəhlə sinfi həmin etirazlardan kənarda qalmışdı. Aktivistlərin və ekspertlərin fikrinə görə, onların etirazının müəyyənləşdirici xüsusiyyəti “Yaşıl hərəkat”ın nümayəndələrinin orta sinifdən və Tehran əhalisindən ibarət olmasıydı. Bu isə onun uğursuzluğun başlıca səbəbi sayıla bilər.

İndiki etiraz dalğası Tehran ilə əyalət və həmçinin də cəmiyyətin aşağı təbəqəsi və orta sinif arasındakı boşluğun aradan qaldırlmasının mümkünlüyünü göstərir. Amma hələlik bu baş verməyib. Hal-hazırda islahatçılar bu etiraz dalğasından məsafə saxlayaraq, özləri ilə etirazçılar arasında dəqiq sərhəd xətti çəkiblər.

İslahatçıların tanınmış strateqi Həmid Rza Cəlaypur hesab edir ki, bu cür etirazlar İranı məhvə sürükləyib, onu Əfqanıstana döndərə bilər. O, bildirir ki, etirazçıların tələbləri mütləq dinlənilməlidir. Amma buna baxmayaraq, o, deyib: ”Biz xalqımıza deməliyik ki, ölkəmizin problemlərini küçə etirazları vasitəsi ilə həll etmək mümkün deyil”.

2009-cu ilin etirazlarından sonra bir neçə il həbsdə olmuş nüfuzlu islahatçı Mustafa Taczadə bildirib: “İslahatçıların borcu toqquşmaların və İranın Suriyaya çevrilməsinin qarşısının alınmasıdır”.

İslahatçıların digər görkəmli lideri Abbas Abdi etirazları plansız və irrasional adlandırıb.

Sosial şəbəkələrdə islahatçılar özlərinin islahatçılar anlayışını bölüşmək və indiki etiraz dalğasından nə üçün aralı durduqlarını izah etmək üçün “#BelieveinReforms” heşteqindən istifadə edirlər. Sosial şəbəkədəki islahatçılardan biri yazır ki, hələ heç bir ölkədə küçə yürüşləri vasitəsilə demokratiya qurmaq müyəssər olmayıb. Digərləri isə onu dəstəkləyərək bildirirlər ki, bu etirazlar yalnız represiyaların sərtləşdirilməsinə yol açacaq.

Bəs, islahatçılar nə üçün etirazçıların tərəfində durmadılar?

Hərçənd ki, bu əhval-ruhiyyə məlumdur. Çünki küçə yürüşlərinə qarşı münasibət öz kökləri ilə islahat hərəkatlarının formalaşması dövrünə gedib çıxır. 1990-cı illərin sonlarında islahatçılar rejimin içindəki fraksiya idilər və İranı daxildən demokratikləşdirməyə cəhd göstərirdilər. Hakimiyyətin icra və qanunverici şaxələrinin içindən yüksələn islahat hərakatı 1997-ci ildə intellektualların, tələbələrin və orta sinifin nümayəndələrinin kütləvi səfərbərliyi ilə üst-üstə düşmüşdü. Onlar demokratikləşmədə, insanlara sosial azadlıqlar verilməsində və qanunun diktaturasının bərqərar olmasında israr edirdilər.

İrandakı cəmiyyətin problemləri o qədər ciddi və dərindir ki, islahatçılar kütləvi səfərbərliyin radikalizmə və vətəndaş müharibəsinə gətirə biləcəyindən ehtiyatlanırlar.

Mühafizəkarlar hər dəfə islahatçıların üzərinə düşəndə və onların hökumət daxilindəki təşəbbüslərini əngəlləyəndə, islahatçıların liderləri və ziyalılar öz tərəfdarlarını sakit olmağa çağırırlar. Məsələn, nüfuzlu islahatçılardan birini həbs edən zaman, tərəfdaş qəzetlərdən biri yazmışdı: ”Bu emosiyaların coşmasının istənilməsi planının tərkib hissəsi ola bilər, ona görə də, biz represiyaların başlamasına heç bir bəhanə verməməliyik. İndiki halda istənilən etiraz aksiyası avtoritar hakimiyyətin maraqlarına xidmət edir”.

Hətta islahatçı təşkilatlardan biri bunu ifadə edə biləcək xüsusi termin düşünüb: ”Aktiv sakitlik”. Yəni burada məqsəd islahatçıların qarşıdurmaya getmədən öz tələblərində israr etməsindən və beləliklə də, mühafizəkarların etibarını qazanmaqdan ibarətdir. Digər tərəfdən isə, islahatçılar həmişə səsverməni dinc siyasi dəyişiklərə aparan əsas yol hesab edirlər. Bu isə kütləvi səfərbərliyə uyğun gəlmir.

Bəs onda islahatçılar nəyə görə 2009-cu ildə “Yaşıl hərəkat” zamanındakı kütləvi səfərbərlikdə iştirak ediblər?

Çünki 2009-cu ildəki çıxışlar, seçkilərin nəticələrinin elan olunmasından sonra baş verdi və seçkilərdən öncə baş vermiş küçə yürüşlərinin davamı idi. 12 iyun tarixində səsvermənin nəticələri elan ediləndən sonra qəzəblənmiş Tehran sakinlərinin etirazları başladı. Etirazçılar islahatçıların onları yürüşlərdə iştiraka dəvət etmələrini gözləmədilər.

İslahatçıların liderləri nümayiş keçirilməsi ilə bağlı Daxili İşlər Nazirliyinə müraciət etdilər, lakin rədd cavabı aldılar. Müxalifətin əsas namizədləri Mir Hüseyin Musavi və Mehdi Kərrubi həmin gün etiraz aksiyalarının keçirildiyi yerə getdilər. Onlar buraya insanları kütləvi səfərbərliyə çağırmaq üçün deyil, onlara hakimiyyətin yürüş keçirməyə icazə verməməsini bildirmək üçün getmişdilər. Yəni onlar etirazçıların qeyri-qanuni nümayişlərdə iştirak etdiyini demək istəyirdilər. Amma müxalifət namizədləri gördülər ki, etirazçılar üçün icazənin verilib-verilməməsinin heç bir əhəmiyyəti yoxdur.

Milyonlarla insan həmin aksiyalarda iştirak etdi. Bu aksiyalar 1979-cu-il islam inqilabından sonrakı ən iri nümayişlər idi və islahatçı liderlərin dəstəklənməsinə çağırışlar olunurdu. Amma etirazçılar həmin liderlərin fikri ilə maraqlanmadan küçələrə axışmışdılar.

“Yaşıl hərəkat” üsyanının dinamikası 2009-cu ildəki prezident seçkilərinin xüsusiyyətindən qaynaqlanırdı və islahatçıların liderləri etiraz hərəkatına rəhbərlik etmək üçün sadə insanların arzu və tələblərinin arxasınca getməliydi. Həmin hərəkat zamanı meydana gəlmiş həmrəylik hissi bəzi islahatçıları kütləvi səfərbərliyin müsbət tərəflərini görməyə yönəltdi. Lakin etiraz hərəkatının zəifləməsi və represiyaların başlaması, islahatçılarda aqressiv kollektiv fəaliyyətlərin siyasi dəyişiklərə gətirib çıxarmayacağına tam əminlik yaratdı.

İrandakı etirazların indiki dalğası artıq rejimın və cəmiyyətin siyasi landşaftını pozub. Bəzi gənc aktivistlər küçə yürüşləri vasitəsilə bu etiraz dalğasını islahatçı partiyaların tələbləri istiqamətinə çəkməyi təklif edirlər. Ancaq islahatçılar kənarda dayanmaqda davam edirlər. Əgər islahatçılar qrupu küçə yürüşləri ilə bağlı öz qorxularının öhdəsindən gələ bilməslər, onda uzunmüddətli perspektivdə onlar demokratik dəyişiklərin həyata keçilməsinin aparıcı qüvvəsi statusundan məhrum ola bilərlər.

(“The Washington Post”)

pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

Məzahir Pənahov: “Bu, anlaşılmaz yanaşmadır”

bitmap-img3

Rakurs

Bir villanın izi ilə … “Kristal CF” şefi haqda şok məlumatlar

bitmap-img3

Seçmələr

Azərbaycan məmurları xaricdəki milyardlarını itirə bilərlər - “ABLV Bank” qalmaqalı

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru