Xəbər xətti

26 MAY

18:00 Fransada atışma: ölənlər var

17:52 National Geographic: “Azərbaycan təəccübləndirməyə qadirdir”

17:46 Gürcüstanda müstəqillik günü qeyd olunur

17:41 Ərdoğan: “Rusiya Türkiyəyə 1 milyard dollar təzminat ödəyəcək”

17:35 Yəməndə milli barışıq elan edilir

17:30 İsveçrə millisinin ilkin heyəti açıqlandı

17:24 “Prezident yeni xidməti məhz buna görə yaratdı”

17:19 “ABŞ bazalarına ilk zərbəni biz endirməyəcəyik”

17:13 İtaliyanın dövlət başçısından İlham Əliyevə təbrik

17:08 “Beşiktaş”dan ilk transfer

17:04 Suriyada nöbvəti terror: 2 ölü, 50 yaralı

17:00 1 gündə 21 borclu şəxs tutuldu

16:53 Dövlət Neft Fondu fəaliyyəti dövründən bəri gəlirlərini açıqladı

16:48 Şirvanda 62 yaşlı qadın itkin düşüb

16:42 Türkiyədə tələbələrin avtobusu yandı: 14 yaralı

16:38 Sosial şəbəkədə qadınları şantaj edən şəxs tutulub

16:34 Koreya liderləri yenidən görüşdü

16:30 Qusarda traktor kanala aşdı: 1 ölü

16:26 “Total” şirkəti “Şimal axını-2“ qaz kəməri layihəsində iştirakdan imtina etdi

16:23 Deputat: “Özümü 40 yaşında hiss edirəm”

16:17 Bu şəxslər cinayət məsuliyyətinə cəlb olunacaq

16:12 Qızqaçırma adam oğurluğudurmu?

16:08 “Aynur Dadaşova kiminləsə dava edəndə efirə çıxır”

16:05 Tütün və tütünün sənaye əvəzedicilərinin ixracını 20% artırıb

16:00 Göygöldə yük maşını aşıb: 2 ölü

15:56 Daxili işlər naziri Bərdədə vətəndaşları qəbul edib

15:52 Almeyda yığmadan kənarlaşdırıldı

15:47 Masallıda 16 yaşlı qız itkin düşüb

15:43 Sarkisyan Marqvelaşvilini İrəvana dəvət edib

15:38 Naxçıvanda 5 məhkum əfv olundu

15:35 Azərbaycanlı tələbə özünü öldürdü

15:31 Nazənin onu tənqid edənlərə cavab verdi

15:27 Sabahın hava proqnozu

15:23 Finlandiya prezidentindən təbrik

15:19 ASAN E-gov modeli Cənubi Koreyada təqdim olunub

15:15 Zəncirvari qəzada 19 nəfər öldü

15:12 Bakıda simsiz rabitənin əhatəsi genişləndirilir

15:09 Futbolçular və azarkeşlər hakimi döydülər

15:05 Astarada evdən 25 min oğurlanıb

15:00 Azərbaycanlı gənc təhsil haqqını kazinoda uduzdu və intihar etdi

14:54 Bakıda yol qəzası: ölən və yaralanan var

14:48 “Ədəbiyyat adamı” mükafatı təqdim olundu

14:42 Bakıda yenə nömrəsiz maşınlar şütüyür - Foto

14:36 Astarada polisi silahla hədələyən şəxs saxlanıldı

14:30 Mundialın açılış saatı açıqlandı

14:24 “Ona nə qədər xərc çəkdim” - Nazənin ölən qardaşı haqda

14:18 Kimsəyə sirr deyil, deputatdan başqa…

14:12 Masallıda 16 yaşlı qız itkin düşüb

14:06 83 yaşlı qadın intihara cəhd edib

14:00 Bu müəllimlərin maaşı artacaq

13:47 “Ağır şərtlər altında yoxdan dövlət quruldu” - Şahin Məmmədov

13:44 Nazir sərxoş halda qadınlarla tutuldu - Fotolar

13:38 ““Real Madrid“ güclüdür, amma...” - Klopp meydan oxudu

13:32 Bakıda qadınları rüsvayçılıqla şantaj edən şəxs tutuldu

13:26 Azərbaycanın “İnterpol”a verdiyi Burak Bilgili İstanbulda şirkət açıb

13:20 57 yaşlı aktyor ilk dəfə evləndi

13:14 Bakıya 350 kilo dopinq gətirildi

13:08 “Məcburi köçkünlərin 12 faizi yoxsuldur” - Dövlət Komitəsi

13:02 Azərbaycanda müəllimlərin diaqnostik qiymətləndirilməsinə başlanılıb

12:57 Qəzalı obyektlərdə yaşayan köçkünlərlə bağlı rəy - “Dərhal köçürülməli…”

12:51 AXCP rəhbərliyindən daha 3 nəfər həbs olunub

12:45 Ölən “bomj”un arxasınca son model “Audi”də gəliblər – Bakıda

12:39 Bakıda gecə klubunun qarşısında kütləvi dava olub

12:33 İmperator II Nikolayın varisi Krım körpüsündən keçəcək

12:27 Fransa xarici işlər nazirinin Azərbaycana səfərinin gündəliyi açıqlandı

12:21 63 yaşlı müğənnimiz efirə hamam xalatında çıxdı - Video

12:15 İsrail parlamentindəki saxta “soyqırım” müzakirələri Bakını da təhdid edir

12:09 Kustar oliqarxlar Azərbaycanda sənayenin strateji sahəsini dağıtdı

12:03 Ərdoğan Qüdsə “Müsəlman NATO-su” göndərmək istəyir

11:58 Bu dəfə o, təcavüzdə ittiham edilir

11:52 Sabiq MTN polkovnikinin şikayəti əsasında məhkəmə başlayıb

11:46 ““Liverpul”la şanslarımız bərabərdi” - Zidan

11:40 Putin dünya çempionatındakı favoritini açıqladı

11:34 Əməkdar artist İlhamə Quliyevanı parodiya etdi - Video

11:28 Ölkəmizdə elektron ticarətin inkişafı ləngiyir: çıxış yolu nədir?

11:22 Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında miqrasiya məsələləri müzakirə olunub

11:16 Bakıda 9 yaşlı uşağı maşın vurub öldürdü

11:12 Ərdoğan Qarabağ məsələsini Seçki Bəyannəməsinə daxil etdi

11:10 Ov mövsümü başladı - Nazirlik siyahını açıqladı

11:04 Neft ucuzlaşıb

10:59 “Şübhə var ki, bu gün-sabah Ukraynanı ora daxil edəcəklər” – Putin

10:53 Yeməyi gec bişirdiyinə görə benzini arvadının üstünə töküb yandırdı

10:50 Tramp Bakıdan donos yazan diplomata vəzifə verir

10:47 Tramp fikrini dəyişdi: 12 iyunda görüş baş tuta bilər

10:41 “Təhsilimizin ən ciddi problemlərindən biri də təhsildən yayınmadır” – Ekspert

10:35 Bakının iki küçəsində hərəkət məhdudlaşdırılacaq

10:29 Rüfət Aslanlının bir səlahiyyəti də əlindən alındı

10:23 Abidinin abinin, mister Tasderin həyat hekayəti

10:17 Yük maşını aşıb – İki nəfər ölüb

10:11 “Ərdoğan təzyiqlərə baxmayaraq güzəştə getməyəcək” - Putin

10:05 Cəbhədə son vəziyyət

10:00 Bu gün Çempionlar Liqasının final matçı keçiriləcək

0:40 Lənkəranda “Mercedes” aşdı - Sürücü yaralandı

0:16 55 yaşlı kişi quyuya düşdü - Lənkəranda

0:15 Adamı nəğməsindən tanımaq olmur

0:01 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

25 MAY

23:51 DİM 100-dən çox şagirdin imtahan nəticəsini dəyişdi

23:46 Naxçıvan Dövlət Baytarlıq Xidmətinin rəisi vəzifəsindən azad edildi

23:44 Türkiyə Silahlı Qüvvələri 49 terrorçu zərərsizləşdirib

23:35 Azərbaycan neftinin son qiyməti

23:24 “Azərbaycanda mümkün logistika və infrastruktur imkanlarına baxırıq”

23:11 Ramazanın 10-cu günü – İmsak və iftar vaxtı

22:59 Rüfət Aslanlı əsas səlahiyyətlərindən birini itirdi

22:44 Kəşfiyyatçılarımızın təlimi başa çatdı

22:30 “200 manatlıqlar inflyasiya gözləntilərini artıracaq” – Ekspert rəyləri

22:23 İsraildə fələstinlilərə atəş açmağa icazə verildi

22:10 Putin növbəti prezidentlik müddətinə dair sualı cavablandırıb

22:00 Rustavidə azərbaycanlı tələbənin meyiti tapıldı

21:51 Məhkəmə kosmetoloq Elnarə barədə qərar verdi

21:40 Gülüş stresslə bağlı hormonların səviyyəsini azaldır

21:34 Gədəbəy sakini bıçaqlanıb

21:20 Sürücülük hüquqları dəyişdirilir

21:07 Gədəbəydə avtomobil körpüdən aşıb, xəsarət alan var

20:59 Azərbaycan Ordusunun kəşfiyyat bölüyünün təlimi başa çatıb

20:51 İlqar Məmmədovla bağlı Avropa Məhkəməsinin qərarına nə vaxt baxılacaq?

20:40 Maliyyə Monitorinqi Xidməti yaradıldı – Fərman

20:33 Deputat: “Parlamentin səlahiyyətləri başqalarına verilə bilməz”

20:27 Nazir məşğulluq orqanlarının fəaliyyətini tənqid etdi

20:20 Ronaldo futboldan gedəcəyi vaxtı açıqladı

20:13 İstanbulda xüsusi əməliyyat



ANALİZ

...

İslahatçılar İranı bürümüş aksiyalara niyə qatılmadılar?

Tarix 09.01.18, 10:46

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

İranı nəhəng etirazlar dalğası bürüdü


Bu etiraz hərəkatları əyalətlərdə başladı və onun konkret liderləri olmadığına görə müəyyən mənada ərəb baharı üsyanlarını xatırlatdı. İran islahatçıları belə etirazların liderliyini tamamilə öz üzərinə götürə biləcək bir qrupdur. Amma hələlik onlar baş verənlərdən kənarda dayanmağa çalışırlar.

Bəzi ekspertlərin fikrinə görə, islahatçıların bu məsələlərə müdaxilə etməmək istəyi onların İranın Suriyanın taleyi ilə qarşılaşa biləcəyi qorxusu ilə izah olunur. Digər tərəfdən isə, etirazçıların aqressiv taktikası islahatçıların dinc metodlarına uyğun gəlmir.

Bu etirazlara nə üçün lider lazımdır?

Liderlərin olmaması qısamüddətli perspektivdə bu cür hərəkatlar üçün faydalı ola bilər. İndiki hərəkat heç bir konkret məqsəd irəli sürmür və belə olan halda rejim nəyə qarşı mübarizə aparacağını tam müəyyənləşdirə bilmir. Lakin uzunmüddətli perspektivdə liderlərin yoxluğu xeyli sayda problemlər yaradır. Çünki hərəkatın strategiyasının ardıcılları olmadığı üçün hakimiyyət qarşısında etirazçıların tələblərini irəli sürən və bu istiqamətdə hökumətlə danışıqlar aparacaq qüvvə də olmur.

İran islahatçıları 2009-cu ildə lider rolunda çıxış edirdilər. Onda yüz minlərlə insan seçkilərin saxtalaşdırılmasına etiraz əlaməti olaraq küçələrə axışmışdı. Həmin seçkilərdə Mahmud Əhmədinecad yenidən prezident seçilmişdi. 2009-cu ildə etiraz hərəkatı əsasən Tehranda cəmləşmişdi və demək olar ki, əyalətlərə yayılmamışdı. Yəni ən mühümü o idi ki, ölkənin fəhlə sinfi həmin etirazlardan kənarda qalmışdı. Aktivistlərin və ekspertlərin fikrinə görə, onların etirazının müəyyənləşdirici xüsusiyyəti “Yaşıl hərəkat”ın nümayəndələrinin orta sinifdən və Tehran əhalisindən ibarət olmasıydı. Bu isə onun uğursuzluğun başlıca səbəbi sayıla bilər.

İndiki etiraz dalğası Tehran ilə əyalət və həmçinin də cəmiyyətin aşağı təbəqəsi və orta sinif arasındakı boşluğun aradan qaldırlmasının mümkünlüyünü göstərir. Amma hələlik bu baş verməyib. Hal-hazırda islahatçılar bu etiraz dalğasından məsafə saxlayaraq, özləri ilə etirazçılar arasında dəqiq sərhəd xətti çəkiblər.

İslahatçıların tanınmış strateqi Həmid Rza Cəlaypur hesab edir ki, bu cür etirazlar İranı məhvə sürükləyib, onu Əfqanıstana döndərə bilər. O, bildirir ki, etirazçıların tələbləri mütləq dinlənilməlidir. Amma buna baxmayaraq, o, deyib: ”Biz xalqımıza deməliyik ki, ölkəmizin problemlərini küçə etirazları vasitəsi ilə həll etmək mümkün deyil”.

2009-cu ilin etirazlarından sonra bir neçə il həbsdə olmuş nüfuzlu islahatçı Mustafa Taczadə bildirib: “İslahatçıların borcu toqquşmaların və İranın Suriyaya çevrilməsinin qarşısının alınmasıdır”.

İslahatçıların digər görkəmli lideri Abbas Abdi etirazları plansız və irrasional adlandırıb.

Sosial şəbəkələrdə islahatçılar özlərinin islahatçılar anlayışını bölüşmək və indiki etiraz dalğasından nə üçün aralı durduqlarını izah etmək üçün “#BelieveinReforms” heşteqindən istifadə edirlər. Sosial şəbəkədəki islahatçılardan biri yazır ki, hələ heç bir ölkədə küçə yürüşləri vasitəsilə demokratiya qurmaq müyəssər olmayıb. Digərləri isə onu dəstəkləyərək bildirirlər ki, bu etirazlar yalnız represiyaların sərtləşdirilməsinə yol açacaq.

Bəs, islahatçılar nə üçün etirazçıların tərəfində durmadılar?

Hərçənd ki, bu əhval-ruhiyyə məlumdur. Çünki küçə yürüşlərinə qarşı münasibət öz kökləri ilə islahat hərəkatlarının formalaşması dövrünə gedib çıxır. 1990-cı illərin sonlarında islahatçılar rejimin içindəki fraksiya idilər və İranı daxildən demokratikləşdirməyə cəhd göstərirdilər. Hakimiyyətin icra və qanunverici şaxələrinin içindən yüksələn islahat hərakatı 1997-ci ildə intellektualların, tələbələrin və orta sinifin nümayəndələrinin kütləvi səfərbərliyi ilə üst-üstə düşmüşdü. Onlar demokratikləşmədə, insanlara sosial azadlıqlar verilməsində və qanunun diktaturasının bərqərar olmasında israr edirdilər.

İrandakı cəmiyyətin problemləri o qədər ciddi və dərindir ki, islahatçılar kütləvi səfərbərliyin radikalizmə və vətəndaş müharibəsinə gətirə biləcəyindən ehtiyatlanırlar.

Mühafizəkarlar hər dəfə islahatçıların üzərinə düşəndə və onların hökumət daxilindəki təşəbbüslərini əngəlləyəndə, islahatçıların liderləri və ziyalılar öz tərəfdarlarını sakit olmağa çağırırlar. Məsələn, nüfuzlu islahatçılardan birini həbs edən zaman, tərəfdaş qəzetlərdən biri yazmışdı: ”Bu emosiyaların coşmasının istənilməsi planının tərkib hissəsi ola bilər, ona görə də, biz represiyaların başlamasına heç bir bəhanə verməməliyik. İndiki halda istənilən etiraz aksiyası avtoritar hakimiyyətin maraqlarına xidmət edir”.

Hətta islahatçı təşkilatlardan biri bunu ifadə edə biləcək xüsusi termin düşünüb: ”Aktiv sakitlik”. Yəni burada məqsəd islahatçıların qarşıdurmaya getmədən öz tələblərində israr etməsindən və beləliklə də, mühafizəkarların etibarını qazanmaqdan ibarətdir. Digər tərəfdən isə, islahatçılar həmişə səsverməni dinc siyasi dəyişiklərə aparan əsas yol hesab edirlər. Bu isə kütləvi səfərbərliyə uyğun gəlmir.

Bəs onda islahatçılar nəyə görə 2009-cu ildə “Yaşıl hərəkat” zamanındakı kütləvi səfərbərlikdə iştirak ediblər?

Çünki 2009-cu ildəki çıxışlar, seçkilərin nəticələrinin elan olunmasından sonra baş verdi və seçkilərdən öncə baş vermiş küçə yürüşlərinin davamı idi. 12 iyun tarixində səsvermənin nəticələri elan ediləndən sonra qəzəblənmiş Tehran sakinlərinin etirazları başladı. Etirazçılar islahatçıların onları yürüşlərdə iştiraka dəvət etmələrini gözləmədilər.

İslahatçıların liderləri nümayiş keçirilməsi ilə bağlı Daxili İşlər Nazirliyinə müraciət etdilər, lakin rədd cavabı aldılar. Müxalifətin əsas namizədləri Mir Hüseyin Musavi və Mehdi Kərrubi həmin gün etiraz aksiyalarının keçirildiyi yerə getdilər. Onlar buraya insanları kütləvi səfərbərliyə çağırmaq üçün deyil, onlara hakimiyyətin yürüş keçirməyə icazə verməməsini bildirmək üçün getmişdilər. Yəni onlar etirazçıların qeyri-qanuni nümayişlərdə iştirak etdiyini demək istəyirdilər. Amma müxalifət namizədləri gördülər ki, etirazçılar üçün icazənin verilib-verilməməsinin heç bir əhəmiyyəti yoxdur.

Milyonlarla insan həmin aksiyalarda iştirak etdi. Bu aksiyalar 1979-cu-il islam inqilabından sonrakı ən iri nümayişlər idi və islahatçı liderlərin dəstəklənməsinə çağırışlar olunurdu. Amma etirazçılar həmin liderlərin fikri ilə maraqlanmadan küçələrə axışmışdılar.

“Yaşıl hərəkat” üsyanının dinamikası 2009-cu ildəki prezident seçkilərinin xüsusiyyətindən qaynaqlanırdı və islahatçıların liderləri etiraz hərəkatına rəhbərlik etmək üçün sadə insanların arzu və tələblərinin arxasınca getməliydi. Həmin hərəkat zamanı meydana gəlmiş həmrəylik hissi bəzi islahatçıları kütləvi səfərbərliyin müsbət tərəflərini görməyə yönəltdi. Lakin etiraz hərəkatının zəifləməsi və represiyaların başlaması, islahatçılarda aqressiv kollektiv fəaliyyətlərin siyasi dəyişiklərə gətirib çıxarmayacağına tam əminlik yaratdı.

İrandakı etirazların indiki dalğası artıq rejimın və cəmiyyətin siyasi landşaftını pozub. Bəzi gənc aktivistlər küçə yürüşləri vasitəsilə bu etiraz dalğasını islahatçı partiyaların tələbləri istiqamətinə çəkməyi təklif edirlər. Ancaq islahatçılar kənarda dayanmaqda davam edirlər. Əgər islahatçılar qrupu küçə yürüşləri ilə bağlı öz qorxularının öhdəsindən gələ bilməslər, onda uzunmüddətli perspektivdə onlar demokratik dəyişiklərin həyata keçilməsinin aparıcı qüvvəsi statusundan məhrum ola bilərlər.

(“The Washington Post”)

pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

Ölən “bomj”un arxasınca son model “Audi”də gəliblər – Bakıda

bitmap-img3

Rakurs

“Kontakt Home”da böyük fırıldaq – Oxuyun ki, aldanmayasınız

bitmap-img3

Seçmələr

Ekspert: “Yeni nazir quzunu qucağında tutmaqla ilk addım atıb?”

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru