rezonans

Xəbər xətti

17 İYUL

17:34 Hacıqabulda “Yay məktəbi” - Fotolar

17:26 FETÖ-çu generalın həbsi PKK-nı məhv etdi

17:22 “Niyə kiməsə görə məclisdən gedim?“

17:17 Kremlə mühüm təklif: “Şimal axını -2-ni dayandırın, əvəzində...“

17:13 “Bu ilin ilk beş ayında Rusiya ilə Azərbaycan arasında ticarət dövriyyəsi 21 faiz artıb"

17:09 İsrail Qəzza sektoruna qaz və yanacaq tədarükünü dayandırdı

17:05 Türk ordusu PKK-nı yenə vurub –8 terrorçu məhv edilib

16:57 Bolqarıstanın Bakıdakı konsulluq şöbəsi 15 gün işləməyəcək

16:52 “Bilmirəm ki, İtaliya niyə bu vacib layihəyə bəzən maneə törədir”

16:48 Ceceliyə daha bir şok – Arvadının intim görüntüsü yayılmışdı

16:40 “Rusiya ABŞ-a İranın güncə sıxılmasına kömək edə bilər“

16:36 Bakının baş planının hazırlanması prosesinə başlanır

16:32 Xəzərin sahilində selfi çəkdrimək istəyən 19 yaşlı oğlan suya düşərək boğulub

16:29 “İran və xalqına dəstək olduğumuzu onlara göstərəcəyik”

16:25 2020-ci ildən Azərbaycanda tam üzən məzənnə rejimi tətbiq olunacaq

16:21 “iPhone” və “iPad”da daha 70 yeni emodzi olacaq

16:15 “ABŞ prezidenti Helsinkidə xəyanətkarcasına davrandı”

16:10 Rusiya təyyarələri Estoniya hava məkanını 2 dəfə pozdu

16:04 Nazirlik: Günvurma ilə əlaqədar 60 nəfər hospitalizasiya olunub

15:57 Ziya Məmmədovun oğlundan alınan bazar batır – Foto

15:51 Rusiyada ət məhsullarından kütləvi zəhərlənmə

15:46 Bakıda mənzildə 76 yaşlı qadının meyiti tapılıb

15:40 Paşinyan Ermənistanın ilk prezidenti ilə görüşüb

15:35 “Neftçi” macarlarla cavab oyunu ərəfəsində azarkeşlərə müraciət etdi

15:27 Bakı şəhərinin baş planının hazırlanmasına başlanılıb

15:20 Hansı istirahət mərkəzləri Xəzəri çirkləndirir?

15:15 Tərtərdə ikigünlük seminar-müşavirə öz işinə başlayıb

15:10 Ermənistanın müdafiə naziri də oğlunu Qarabağa göndərdi

15:05 “Qadın kimi xoşbəxt ola bilməmişəm”

14:59 Gəncə hadisələri ilə bağlı daha dörd nəfər həbs olundu - Foto

14:53 “Asan İmza” bahalaşdı – Abunə haqqı 2.50 manat təyin edilib

14:48 Su kanalında tapılan 56 pasporta görə vəzifəli şəxs cəzalandırılıb

14:41 Allahşükür Paşazadə Gəncədə bəyanat verdi

14:35 Yeni səfir: “Rusiya-Azərbaycan münasibətləri yüksəlişdədir”

14:30 Ermənilər Ağdamın Çıraqlı kəndini atəşə tutub

14:25 “Min manat maaş alır, 150 minlik maşın sürür” - Tolik

14:20 Partiya sədri 50-yə yaxın partiyanın ləğvini tələb edir

13:27 Neft Fondu gəlir və xərclərini açıqladı

13:23 Sabah hava necə olacaq?

13:19 Bakıda dəhşətli intihar: Qadın özünü binadan atdı – Video

13:09 Xorvatiya millisinin futbolçusu bütün kəndlilərinin kredit borcunu bağlayıb

13:04 Bu sürücülər 50 manat cərimə ediləcək

13:00 Valyuta hərracının nəticəsi açıqlandı

12:55 Tarif Şurasının səlahiyyətləri artırıldı

12:51 Məşhur braziliyalı futbolçunun anası oğurlandı

12:47 Söyərək stress atanlar

12:43 Yaponiyada isti havaya görə 14 nəfər ölüb

12:38 Spirtli içki və siqaret idxalına tətbiq olunan vergi güzəşti azaldılacaq

12:34 Yol Polisi əlilin oğlunu döyüb?

12:29 Tramp Putinlə görüşdə bütün planları pozub

12:24 Bir gündən sonra barışdılar

12:20 ABŞ-da Rusiya agenti tutuldu, ittihamnamə mətbuata ötürüldü

12:16 Bu gündən “prava”lar üçün rüsum qalxdı

12:12 Dünyada ən çox pul qazanan məşhurların adı açıqlandı - Siyahı

12:08 “Zirzəmidə yaşayan 270 məcburi köçkün ailəsi köçürüləcək” - “Qaçqınkom”

12:04 Yeni nəsil şəxsiyyət vəsiqələri sentyabrdan veriləcək

12:00 Leriklilər icra başçısının müavinini ifşa etdilər

11:56 Nardaran sakininin maşınından xəncər çıxdı

11:52 Xəzəryanı ölkələrin sammitinin vaxtı açıqlanıb

11:48 Azərbaycana gələn turistlərin sayı 10%-dən çox artıb

11:44 “New York Times” Rusiya prezidentini quldur adlandırdı

11:39 Eldar Əzizov kollektivə təqdim olundu

11:35 Azərbaycan prezidentinin Rusiyaya səfərinin vaxtında dəyişiklik olub

10:37 FİFA reytinq siyahısını yeni metodla açıqlayacaq

10:33 Yevlaxda intihar – 36 yaşlı kişi özünü öldürüb

10:29 Barak Obamanı lağa qoyan kitab çıxdı

10:25 İran İraqa elektrik enerjisi vermədi

10:21 Ziya Bünyadov prospektində avtomobil tunelində hərəkət məhdudlaşdırılacaq

10:17 “Liverpul” “Yuventus”a rəqib olur

10:13 Avtomobil camışa çırpıldı: 56 yaşlı qadın öldü

10:08 Tramp: “İranla nüvə sazişinin qorunması ABŞ-ı qane etmir”

10:04 Bu yollarda diqqətli olun

10:00 Tanınmış telejurnalist: “Hamı yaza bilmədiyi kimi, hamı da oxuya bilmir”

9:56 Qızıl 2 dollara yaxın bahalaşdı

9:52 İranda zəlzələ olub

9:48 DİM: Dövlət qulluğuna qəbul üzrə test imtahanında 489 nəfər uğur əldə edib

9:44 Yeni prezident öz maaşını azaltdı

9:39 “Twitter”də böyük təmizlik: Saxta hesablar silinir

9:35 Atəşkəs 103 dəfə pozulub

9:30 Gədəbəydə 17 yaşlı oğlanı bacısı qətlə yetirib

0:59 “YouTube” yeni funksiya istifadəyə verdi

0:47 “Çelsi” Azar üçün 226 milyon istədi

0:34 “WhatsApp”da mesajlar üçün yeni nişan tətbiq ediləcək

0:21 Xorvatiya prezidenti Luka Modriçdən daha populyar olub

0:11 Muradın keçmiş sevgilisi özündən 7 yaş kiçik aktyorla - Foto

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

16 İYUL

23:59 Qaradərili olduğu üçün edam edilmişdi – İllər sonra dəhşətli fakt ortaya çıxdı

23:54 ABŞ-da rusiyalı qadın casus tutuldu

23:48 Özbəkistanda nüvə stansiyası tikiləcək - 13 milyardlıq layihə

23:43 Dənizdə batan 2 nəfər xilas olunub

23:37 Tramp Putinə nə hədiyyə edib?

23:30 Qadın naməlum şəraitdə yıxılıb

23:24 Putin və Tramp danışıqların yekunları üzrə birgə bəyanat vermədi

23:18 Amaliya Pənahova yenə görünüşü ilə gündəmdə - Fotolar

23:12 Ölkənin qızıl-gümüş bazarında qiymətlər

23:06 İndoneziyada qəzəbli kütlə 300 timsahı öldürdü

23:00 Tramp: Bu cür dialoqa çoxdan başlamaq lazım idi

22:55 “Düşmənin yeni təxribatları gözlənilir” - Polkovnik

22:49 İtaliya prezidenti Azərbaycana rəsmi səfər edəcək

22:42 Bakıda sərnişin avtobusu yandı – Fotolar

22:35 Bahalaşan və ucuzlaşan məhsulların siyahısı

22:29 Azərbaycan Mətbuat Şurasının İdarə Heyəti Gəncə olaylarını müzakirə etdi

22:23 Sahib Məmmədov: “Terrora çağırış edənlərə qarşı cinayət işi açılmalıdır”

22:17 İşğal altında olan “Sərsəng“ su anbarı nəzarətə götürülməlidir!

22:10 Balıqçını “tok” vurub öldürdü

22:04 Fransa yığmasını Parisdə minlərlə insan qarşılayıb

21:57 Görüşdüyü qadını pula görə amansızlıqla öldürdü - Sumqayıtda

21:51 Putin və Trampın mətbuat konfransında insident olub - Foto

21:45 Mbappe dünya çempionatındakı bütün qazancından imtina etdi

21:39 Azərbaycanda heyvanlar arasında təhlükəli manqo xəstəliyi aşkarlanıb?

21:33 Maradonadan gözlənilməz açıqlama - “Mən fələstinliyəm”

21:26 Putin Trampa top hədiyyə etdi

21:20 Dənizdə ölən yeniyetmələrin axtarışı və ölüm səbəbi - Araşdırma

21:14 Tramp: “Bu görüş iki ölkə arasındakı münasibətlərdə dönüş nöqtəsi oldu”

21:08 Putin: “Mən də kəşfiyatçı olmuşam və dosyelərin necə hazırlandığını bilirəm”

21:01 Dövlət Neft Fondunun gəlir və xərcləri açıqlandı

20:56 Emin Ağalarovun arvadının gəlinliyinin qiyməti məlum oldu

20:50 Yerevanda bina uçdu: ölən və yaralananlar var

20:44 Dövlət Mineral Xammal Ehtiyatlarından İstifadə Agentliyi yaradıldı

20:38 Tramp: “İrana imkan verməyəcəyik ki...”



ANALİZ

...

İranın “Köpük iqtisadiyyatı”

Tarix 26.06.18, 16:25

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Bijən Xacepur

“Əl-Monitor”


Son bir neçə ayda İranın valyuta və qızıl bazarlarında baş verən dəyişikliklər və hökumətin yüksələn qiymətlərin yüyənini çəkə bilməməsi ucbatından bəzi iqtisadçılar “köpük iqtisadiyyatı” terminindən istifadə edir.

Ölkənin iqtisadiyyatı daxilində müxtəlif bazarlar arasında qarşılıqlı əlaqə artıq açıqlanıb. Lakin iqtisadi oyunçuların davranışlarının əsas səbəbləri və mürəkkəbliklərinə diqqət yetirəcəyik. Bu hərəkətlərin iqtisadi, psixoloji və ya siyasi faktorlardan qaynaqlandığına baxmayaraq, bütövlükdə onlar iqtisadiyyata zərər verir və iqtisadiyyatın idarə olunmasında hökumətin çətinliklərini birləşdirir.

Eyni zamanda, mövcud şəraitin davamı, görünməmiş sosial və siyasi nəticələrlə, iqtisadi böhranı artıracağı aydındır. Tacirlər və digər iqtisadi iştirakçıların keçirdiyi tətillər və nümayişlərin hazırkı dalğası, əgər hakimiyyət müvafiq cavablar vermirsə, problemin necə artacağına nümunədir.

Sirr deyil ki, son bir neçə çərəkdə ölkə iqtisadiyyatı pis idarəetmə, korrupsiya, sanksiya, müharibə təhlükəsi və regional təhlükəsizlik kimi xarici qeyri-müəyyənliklər, habelə daxili amillərlə, davamlı şəkildə pozulub. Bununla yanaşı, son hadisələrin intensivliyi 2012-ci ildə İran rialının çökməsinə səbəb olub. Belə ki, Mahmud Əhmədinejad administrasiyası dövründə daxili və xarici problemlər, o cümlədən nüvə danışıqlarının iflası və müharibə təhlükəsi oxşar şəkildə birləşib.

Qiymət artımlarını izah etməyə çalışarkən, iranlı səlahiyyətlilər də “köpüklər” barədə danışır və qiymət artımının iqtisadi əsaslarla izah edilə bilməyəcəyini ifadə edirlər.

Mülkiyyət, qızıl, neft, və s. kimi xüsusi malların gələcək dəyərinə dair nikbinlik yaranırsa, bu, iqtisadi köpükdür. Bununla belə, İran iqtisadiyyatında müxtəlif köpüklərin hərəkətverici qüvvəsinə inflyasiyanın gözlənilməsi, davamlı maliyyələşdirmə təcrübələri və yanlış hökumət siyasəti daxildir.

Mövcud vəziyyətin ən yaxşı tərifi – iqtisadiyyatın əlverişsiz vəziyyətdə olmasıdır. Bəziləri hətta bütün ölkənin 2012-ci ildəkindən daha çox bir vəziyyətdə olduğunu iddia edə bilərlər. Bu çox zərərlidir, cəmiyyəti, xüsusilə də iqtisadi oyunçuların beynini çox qarışdırır. Həmin mənada İran Mərkəzi Bankının (İMB) son hərəkətləri əsas tərəfdaşların İMB və digər müvafiq orqanlara güvənməməsinin ən yaxşı göstəricisidir.

Mart və apreldə açıq bazarda rialın devalvasiyasına cavab olaraq, İMB valyuta dəyişmə məntəqələrinə – sərraflara valyuta məzənnələrinin birləşdiyini açıqlayıb, lakin bazarı lazımi qədər sabit valyuta ilə təmin etməyib. Bu arada prosesin əvvəlki ikitərəfli sistemin birləşdirilməsi yolu olaraq başlandığını nəzərə alaraq, üçqat səviyyəli valyuta məzənnə sistemi ortaya çıxır – utancverici nəticə.

İqtisadi təhlillər həmişə sabit valyuta, qızıl və ya fond birjası kimi görünən bazarlara diqqət yetirərkən, İran iqtisadiyyatında əsas çatışmazlıqlar müvafiq kapital bazarının yoxluğudur. Bu, iqtisadi oyunçuları bütövlükdə iqtisadiyyata zərər verən maliyyələşdirmə yanaşmalarının istifadəsinə məcbur edir. Məsələn, mülkiyyət inşaatçıları öz yaşayış obyektlərini əvvəldən satırlar və gözlənilən inflyasiya satış qiymətinə daxil olur. Eyni yanaşma avtomobil bazarında şirkətlərin likvidliyi qeyri-bank mənbələri hesabına təmin etməsinə gətirib çıxarır.

Bununla yanaşı, daxili ticarətin maliyyələşdirilməsinin müəyyən edilmiş üsulu bank çekləri ilə gecikdirilir, yəni inflyasiya ilə bağlı 10-12 ay təxirə salınır. Bu maliyyələşmə boşluqları daha sonra sabit valyuta və qızıl bazarlarında möhtəkirliklə üzləşir. Bununla yanaşı, bankların likvidliyi digər bazarlara investisiya qoymaqla, qiymətləri artırır.

Başqa sözlə, yüksək səviyyədə dəyişkənliyin baş verdiyi təqdirdə, iqtisadi böhrana düşə biləcək oyunçuların arasında pis strukturlu qarşılıqlı zəncir var.

İqtisadi ekspert Albert Baqzyanın fikrincə, bazarda mövcud təhriflərin əsas məsuliyyəti İMB-yə məxsusdur. Onun sözlərinə görə, İran cəmiyyəti özünü böhran rejimində olduğunu hiss edirsə, paralel bazarlara doğru təkan olacaq.

Eyni zamanda, hökumət qeyri-müəyyənlik və dəyişkənliyi idarə etməyə də qadir deyil. Məsuliyyəti üzərinə götürmək və əsas aktyorları sakitləşdirmək üçün tənzimləyici olmaq əvəzinə, hökumət digər dövlət orqanlarını himayəçilikdə, korrupsiya şəbəkələri yaratmaqda günahlandırır. Məhkəmə və kəşfiyyat aparatı kimi digər təşkilatlar da vəziyyəti sakitləşdirmək üçün təşəbbüs göstərmir, əksinə, fraksiya və institusional günah oyunları ilə məşğul olurlar.

Ölkədə 5 min bahalı avtomobil qaçaqmalçılığına dair son qalmaqal müxtəlif oyunçuların necə hərəkət etdiyini və korrupsiya praktikasının idarəetmə strukturlarının qeyri-kafiliyi necə yaratdığını görməyə nümunədir.

Belə bir vəziyyətdə baş prokuror korrupsiyaya uğramış şəbəkələrin mövcudluğunu etiraf və təqsirli şəxslərin təqib olunacağını elan edib. Ancaq keçmişdə də verilən vədlər və hakimiyyətin uzunmüddətli hərəkətsizliyi dövlət strukturlarına minimal güvəni də buxarlandırıb.

Ölkədəki mövcud iqtisadi böhranın bir çox səbəbini müəyyən etmək mümkün olsa da, siyasi qeyri-sabitliyin və iqtisadi qərarların qəbulunda qısa davamlılığın əsas problemlər olduğunu iddia etmək olar. Sürətli artım və qısamüddətli iqtisadi inkişaf dövrlərinə canatma müxtəlif bazarlarda qabarcıqlar yaradır və orta və uzunmüddətli iqtisadi sabitliyə imkan vermir.

Bu, hökumətlərdən heç birinin səmərəli şəkildə həll edə bilmədiyi qüsurdur. Bəzi ekspertlər günahı hökumətin üzərinə qoyurlar, amma onun kökləri daha dərindir və ehtimal ki, İran mədəniyyətindəki üstünlük qazanma qüsuru siyasi və iqtisadi sahələrdə gərginliyə gətirib çıxarır.

Aydındır ki, bu cür iqtisadi böhranlara qarşı ən yaxşı vasitə şəffaflıq və texnokrat vasitələrə diqqət yetirməkdir. Bu, hökumətin və İMB-nin süni qiymət inkişaflarından və korrupsiya tətbiqindən faydalanan elementləri və şəbəkələri ifşa etməsi deməkdir. Məsələn, iyunun 24-də İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Nazirliyi cib telefonlarını rəsmi valyuta ilə idxal edən, onların əksəriyyətini qeyri-rəsmi sərbəst bazar qiymətinə satmış müəssisələrin adlarını açıqlayıb. Məhz bu cür gözlənilməz şəraitlər İranda bir sıra korrupsiyaya uğramış şəbəkələrini maliyyələşdirib.

Bundan əlavə, rejim bütövlükdə öz passivliyini dayandırmalı və korrupsiyalı maraqlara zərbə endirməlidir. Son zamanlar görkəmli maliyyə auditor Abbas Hoşi ölkənin iqtisadi böhranını tənzimləmək üçün yeganə yolun hökumətin nəzarətindən kənar gizli iqtisadiyyata qarşı mübarizə aparmaq və İMB-nin həqiqətən müstəqil olmasına imkan vermək olduğunu bildirib.

Prezident Həsən Ruhaniyə iqtisadi komandasını dəyişmək üçün də təzyiq göstərilir. Ancaq keçmiş təcrübələr belə dəyişikliklərin əsas problemi həll etməyəcəyini göstərib. İqtisadi kollapsın qarşısını almaq üçün hökumət qurbanlıq keçi rolu oynanmasını dayandırmalı və müxtəlif dövlət strategiyası sənədlərində o cümlədən “Vision 2025” və 6-cı beşillik inkişaf planında olan müddəalar çərçivəsində, dəqiq iqtisadi doktrina əsasında müxtəlif bazarların tənzimlənməsinə başlamalıdır.

 

pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

Ermənilər Ağdamın Çıraqlı kəndini atəşə tutub

bitmap-img3

Rakurs

Beyləqanda Bakir Balakişiyev kabusu: Bələdiyyədən şəhər merinədək talan yolu

bitmap-img3

Seçmələr

Gəncədə iğtişaşçılar iki polis zabitini öldürdülər - 3 orqan bəyanat verdi - Rəsmi

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru