rezonans

Xəbər xətti

24 İYUN

10:50 Mərkəzi Bank 350 milyon manat cəlb edir

10:46 Ankarada 11 PKK üzvü saxlanıldı

10:42 İki gün əvvəl ağır yaralanan sürücü öldü

10:37 OPEK-dən Rusiyaya təklif

10:33 Bakıda “Türk ulduzları” möhtəşəm şou göstərəcək

10:28 Bağçalarda fərdi videomüşahidə yaradıla bilər

10:23 Ankarada təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilib

10:19 AXCP-yə hörmətsizlik: Elçibəyin məzarı başında...

10:15 Hacıqabul sakini xalası qızının boğazını kəsdi

10:11 Salyanda18 yaşlı oğlan öldü

10:07 Türkiyədə prezident və parlament seçkiləri keçirilir

10:04 Atəşkəs 92 dəfə pozulub

10:00 Əbülfəz Elçibəyin anadan olmasından 80 il ötür

23 İYUN

21:55 Çin havanı ən çox çirkləndirən ölkələr arasında liderdir

21:40 “BMW” şirkəti ehtiyat variantlar axtarışındadır- “Brexit”dən sonra

21:33 DÇ-2018:Meksika Almaniyadan sonra Koreyanı da məğlub etdi

21:25 Tovuzda 33 yaşlı qadın intihara cəhd edib

21:15 Zimbabve prezidentinə sui-qəsd edilib

21:13 Borca görə axtarışda olan 10 nəfər saxlanıldı

20:50 Bərdədə 3 il əvvəl törədilmiş avtomobil oğurluğunun üstü açıldı

20:44 Səfir Qüdsi Osmanovun oğlu azadlığa çıxdı

20:38 Dünya Çempionatı 2018: Lionel Messiyə nə olub?

20:16 Putin həqiqətən dünya çempionatını alıbmı?

20:05 Sevgilisini ailəsi ilə tanış etdi

19:40 Azərbaycan nefti bahalaşdı

19:33 Zakir Həsənov Mənzil İstismar İdarəsinin yeni inzibati binasının açılışında iştirak edib

19:27 Sabah Bakıda 34 dərəcə isti olacaq

19:22 DÇ-2018: Belçika Tunisə 5:2 hesabı ilə qalib gəlib

19:17 Müdafiə sənayesi naziri Yavər Camalov vəfat edib

18:58 İran ordusunun generalı Suriyada öldürülüb

18:47 Elçibəy: Zaamanüstü insan

18:40 Putin gələn həftə ABŞ milli təhlükəsizlik müşaviri ilə görüşə bilər

18:20 Rusiyada azarkeşləri daşıyan təyyarədə yanğın – Video

18:09 İlqar Mikayıloğlunun xanımı xəstəxanada

18:05 Bayram tədbirlərində iştirak edəcək Türkiyə təyyarələri Azərbaycana gəlib

17:50 Şakirinin futbol ayaqqabısı siyasi qalmaqal yaradıb

17:25 “Cəbhə xəttindəki əməliyyat şəraiti qoşunlarımızın tam nəzarəti altındadır"

17:13 “Rusiyalılar Putinin xarici avantüralarına görə çox bədəl ödəyəcəklər”

17:09 Yardımlıda 27 yaşlı oğlan baltalanıb

17:05 Sabirabad rayonunda zəhərlənmə hadisəsi baş verməyib - Açıqlama

16:44 Magistraturaya qəbul üçün keçirilmiş müsabiqənin nəticələri elan olunub

16:33 OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin Nazirlər Şurasının növbəti iclasının Bakıda keçirilməsi təklif edilib

16:25 Xızı sakinindən silah-sursat götürülüb

16:09 DİN-in Ali Hərbi Məktəbinin təntənəli açılışı olub

16:05 Dəniz nəqliyyatı işçiləri təltif edilib

15:59 4 yaşlı uşağın üzərinə qaynar su töküldü

15:52 Prezident Sloveniya, Xorvatiya və Mozambik prezidentlərini təbrik edib

15:47 Ermənilər Qarabağda Azərbaycan ordusunun zərbəsini dəf etməyə hazırlaşırlar

15:40 Putin, Maduro, Orteqa, Bəşər Əsəd... separatçı bölgəyə dəvət aldı

15:32 10 nəfər narkoman edam olundu

15:25 DİN 17 tona yaxın narkotik vasitəni məhv etdi

15:13 Tovuzda 33 yaşlı qadın intihara cəhd edib

15:06 Mehdi Hüseynzadənin 100 illiyi keçiriləcək

14:57 Şərqi Avropa əhalisinin sayı kəskin şəkildə azalır

14:51 Azyaşlının xəsarət aldığı uşaq bağçasında iki nəfər işdən çıxarıldı

14:46 Kürdəmirdə maşın aşdı, 3 nəfər xəsarət aldı

14:40 Prezident bir qrup səhiyyə işçisini “Tərəqqi” medalı ilə təltif edib

14:32 Akif Əlizadə AMEA-nın prezidenti vəzifəsinə təsdiq edildi

14:23 Ötən il Azərbaycanda 1000 universitet məzunu diplom ala bilməyib

14:14 Pambıqçıların daha bir kütləvi zəhərlənməsi baş verdi - Sabirabadda

14:06 Qəssab: “Bakıda ətin kilosu 15 manata qalxacaq”

14:00 DİN: “Ötən gün ərzində 103 cinayət faktı qeydə alınıb”

13:52 Oqtay Əsədovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Şanxayda olub

13:40 2 yaşlı körpə üçüncü mərtəbədən yıxıldı

13:32 Bəzi yerlərdə yağış yağacaq, leysan olacaq, dolu düşəcək

13:05 Yeni gömrük-keçid məntəqəsi inşa olunacaq

12:58 Neymar niyə ağladığını açıqladı

12:50 Sabah Türkiyədə prezident və parlament seçkiləridir

12:44 “Greencard” udan azərbaycanlı reper ABŞ-a köçdü

12:37 Paşinyanın müşaviri: “Sarkisyan Qarabağ üzrə danışıqlarda iştirak edəcək”

12:30 Salah Çeçenistanın fəxri vətəndaşı oldu

12:19 Övladlığa uşaq götürən xarici məşhurlar

12:11 Bakıda sakini evində öldürülüb

12:06 Neft bazarında yeni valyuta - Yuan

11:55 Bakıda yaşayış binasında yanğın başlayıb

11:44 Oğuzda zəlzələ olub - 3 bal gücündə

11:35 Şirvanda 22 yaşlı oğlan itkin düşüb

11:27 Elmlər Akademiyası yaxınlığında yeni Azercell Eksklüziv!

11:20 İlham Əliyev Tayeb Louhunu qəbul edib

11:08 Rusiyada təyyarə qəzaya düşüb

11:02 Bu gün Bakının bir hissəsində su olmayacaq

10:53 Çeçen “vorlar” yığışıb belə qərar verdi: “Şeyx Həmzət” heç kimdir

10:47 Londonda güclü yanğın - Foto

10:36 ATƏT-in daimi nümayəndələr qrupu məlumat yayıb

10:30 Türkiyədə zəlzələ olub - 5 bala yaxın

10:23 “Azərbaycan və Əfqanıstan arasında əlaqələr ən yüksək səviyyədədir”

10:15 DÇ-2018: Daha 3 oyuna hakim təyinatları bəlli oldu

10:10 Neft bahalaşıb

10:05 Hüseyn Abdullayevlə Eldar Mahmudovun əlaqələri təsbit olunub - iddia

10:00 Atəşkəs 87 dəfə pozulub

0:59 Əməliyyatla kişi olan Rüzgarın yarıçılpaq fotosu təəccübləndirdi

0:47 Mbappe Fransanın tarixinə düşdü

0:34 Dəhşətli istilər gəlir: minlərlə insan təhlükədə - Alimlərdən xəbərdarlıq

0:21 Bu yoldan istifadə təhlükəlidir - Video

0:13 “Çelsi” müdafiəçini transfer etməyə çalışır

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

22 İYUN

23:59 Bəşər Əsəd: “Trampla danışıqlar aparmaq vaxt itkisidir”

23:54 Azərbaycanda daha bir bağçada uşağa qarşı zorakılıq - Fotolar

23:48 Beyləqanda 2 hektar biçilmiş taxıl sahəsi yandı

23:42 BMT Rusiyanı qoşunlarını Dnestryanıdan çıxartmağa çağırıb

23:36 Xəzər necə bölüşdürülür... - Açıqlandı

23:36 ETSN “Azərkosmos”la memorandum imzaladı

23:30 Sumqayıt sakini qapısına gələn “su pulu yığan”ı bıçaqlayıb

23:24 Tatarıstanda yaşayış binasında qaz partlayıb, ölən və xəsarət alanlar var

23:18 Ermənistanın müdafiə naziri Azərbaycanla sərhəddə - Foto

23:12 Bakıda məşhur klinikada inanılmaz hadisə

23:06 Azərbaycanda yenilik: dini kadrları bu institut hazırlayacaq - Foto

23:00 Ukraynada Azərbaycan Ticarət Evi açıldı - Fotolar

22:55 Türkiyəli məşhurların Azərbaycandakı milyonluq biznesləri

22:49 46 yaşlı kişi damdan yıxılaraq ağır xəsarət alıb

22:43 Qüdsi Osmanov haradadır?

22:37 Gün eynəklərindən istifadə edənlərə xəbərdarlıq – Video

22:31 İranda 36 polis əməkdaşının qətlində təqsirləndirilən terrorçu həbs edilib

22:25 Hafiz Hacıyev: “Araşdırsınlar o qız hansı partiyanın üzvüdür....”

22:19 “Proqres” – “Qəbələ” matçının başlama saatı açıqlandı

22:13 Nazir: “Təhsilə qoyulan investisiya ən yaxşı investisiyadır”

22:07 DÇ-2018: Nigeriya millisi islandlara heç bir şans vermədi

22:01 Eldar Baxışın oğlu: “Evimizi satıb, atamın qəbrinin üstünü götürdük”

21:56 “Bu kimi sözləri yalnız İran və Azərbaycan düşmənlərini sevindir” - Səfirlik

21:50 Tramp Avropanı hədələdi



ANALİZ

...

İran elitası göründüyündən də kövrəkdir

Tarix 12.01.18, 16:17

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Nüfuz və mövqe savaşının aşkar və pərdəarxası aktyorları


İranda son etiraz dalğası Tehranda liderlik böhranının son əlamətidir. Bu, dövlətin bütün eşelonları və hakimiyyət içərisində rəqabət aparan iddialı fraksiyaların böhranıdır.

Bir həftə ərzində etirazçılar İranın Ali Rəhbəri Əli Xamnei, Həsən Ruhani və Ali Məhkəmə sədri Sadiq Laricani də daxil olmaqla, əsas fiqurlara qarşı şüarlar səsləndirərək, 1979-cu ildən bəri bir araya gəlmiş İslam Respublikası elitası – islahatçılar, praqmatiklər və prinsipçilər arasındakı parçalanmanı ortaya qoydular. Etirazlar, həmçinin bütün bu qrupların İran dövləti ilə cəmiyyət arasında dərinləşən bölünmənin əks tərəfində qaldığını vurğuladı.

Bu böhran İran üçün unikal deyil. “Ərəb Baharı” etirazları, ABŞ prezidenti Donald Trampın seçilməsi və 2016-cı ilin “Brexit” referendumu status-kvo siyasəti və siyasi elita əleyhinə etiraz qlobal trendini əks etdirən bəzi nümunələrdən biridir.

Son 20 ildə iranlılar seçki qutusu və nümayişlərlə siyasi status-kvoya qarşı artan narazılıqlarını daim bildiriblər. Bu dövrdə fraksiyalararası gərginlik və siyasi rəqabət sürətlənərək, İran siyasətinin müəyyən xüsusiyyətinə çevrilib.

Beləliklə, fərqli fraksiyalar müxtəlif dövrlərdə xalq nifrətinin hədəfi olub – seçilmiş hökuməti idarə edən mərkəzçi və islahatçı qrup, eləcə də İslam Respublikasının seçilməyən, hakimiyyət mərkəzlərində hakim olan sərt mühafizəkarlar.

İslahatçıları hökumətə gətirən Məhəmməd Xatəminin 1997-ci ildə prezident seçilməsinin İslam Respublikasının siyasi elitası arasında fraksiyalığa doğru sürətləndirəcəyi deyilirdi. İslam hökumətinin siyasi, mədəni və iqtisadi liberallaşmasına can ataraq, islahatçılar mühafizəkarlar hesabına elitanı içəridən dəyişdirmək ideyasını təqdim etdilər. Onların səyləri, geniş seçici dəstəyinə baxmayaraq, islahatlara qarşı koordinasiya edilmiş konservativ manevr sayəsində əsasən uğursuz oldu.

2005-ci ildə Mahmud Əhmədinejadın prezident seçilməsi onu populist dəyişiklik küləyinə çevirdi. Gənc nəslin inqilabçısı olan Əhmədinejad yolundan sapmış inqilabın yaratdığı bərabərsizliyi aradan qaldırmağa çalışırdı. Onun redistributiv – təkrarən bölüşdürmə və qarşıdurma siyasəti daxili güc balansını pozdu. Bu, 2009-cu ilin seçkisonrası etirazlarında və daha sonra hökumətin təzyiqi ilə daha parlaq şəkildə göründü, odur ki, Ali Rəhbər Xamneinin ağır tənqidi ilə üzləşdi.

Praqmatik iqtisadi və sosial islahatlar platformasında kampaniyaya aparmış mərkəzçi Həsən Ruhaninin 2013-cü ilin seçkilərində qələbəsi – sistemə balansın qaytarılması demək idi. Elitanın içərisində olan Ruhaninin, siyasi sağ və sol qanadlar arasında körpülər qura biləcəyi, ümumiyyətlə, İslam Respublikasının itirdiyi xalq legitimliyini bərpa edəcəyinə ümidlər vardı. Həm də Birləşmiş Ştatlar və digər dünya gücləri ilə nüvə danışıqlarının davam etdirilməsi üçün, Xamneinin iradəsi ilə, vahid cəbhəni təqdim etmək üçün xarakterik gərginlik nisbətən azalmışdı.

2015-ci ilin iyul ayında müqavilə möhürləndikdən sonra prinsipçilər təcavüzkar şəkildə Ruhanini və onun təklif etdiyi islahatları nüfuzdan salmağa çalışdılar. Sələfləri kimi, Ruhani də dəyişiklik vəd ilə yüksəlmişdi və indi enmə prosesindədir, çünki o da yüksəlməsi üçün istifadə etdiyi fraksiyalılığın səmərəsizliyi ilə üzləşib. O, tədricən son 20 ildə İranın liderlik böhranını müəyyənləşdirən seçki dəyişikliyi, etibarsız siyasi vədlər, məyusluq və kütləvi narazılığın qurbanına çevrilir.

Sərt siyasət tərəfdarları və islahatçılar təkcə siyasi sistemdəki yerlərindən deyil, həm də gələcək mövqelərindən narazıdır. Nəzəri olaraq, bütün fraksiyalar İslam Respublikasının siyasi sisteminin qorunmasında birləşir. Hətta bu məsələlərə dair fikirlərində fərqli olsalar da. Amma praqmatistlər və islahatçıların iqtisadi liberallaşma siyasətinə verdiyi dəstək daha açıq özəl sektorun yaranmasını vəd edir ki, bu da inqilabın dəyərlərini və prinsipçilərin sistem içindəki mövqeyini pozacaq.

Ruhaninin korrupsiya məsələlərini qaldırmaq və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İİKK) biznes maraqlarına meydan oxumaq cəhdləri də prinsipçilərin iqtisadi maraqlarına təhlükə yaradır. Məhz bu ziddiyyətlər fonunda Məşhəd şəhərində son etirazlar başladı və ölkənin 70-dən çox şəhər və qəsəbəsinə yayıldı.

Bəzi hesabatlara görə, Ruhaninin iqtisadi siyasətinə qarşı çıxmaq üçün Məşhəddə ilk etiraz aksiyalarını, 2017-ci ilin prezident seçkilərində məğlub olan sabiq namizəd olan İbrahim Rəisiyə yaxın mühafizəkar siyasətçilər təşkil edib. Lakin sonradan nümayişlər nəzarətdən çıxıb.

Ruhaninin bu yaxınlarda açıqlanan büdcə layihəsi xərclərin azaldılması və institusional korrupsiyanı tənqid etmək üçün ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib. Xarici investisiyaların cəlb edilməsindən ötrü Ruhani daxili xərcləri subsidiyalara ayırmaq və yanacaq qiymətlərini artırmaq təklifini irəli sürüb – narazılığı daha da artıracaq təkliflər.

Heç vaxt ümidsiz olmayan Ruhaninin dövlət fondlarından nəzarətsiz dini və mədəni qurumlara və İİKK-yə 8 milyard dollar vəsait ayırması da böyük diqqət çəkib.

Xalqın narazılığını alovlandırmaqda Əhmədinejadın rolunu da qeyd etmək vacibdir. Onu etirazlara cəlb olub-olunmadığı barədə konkret bilik yoxdur, amma İİKK rəsmiləri onu hədəfə alıblar. Korpusun rəhbəri Məhəmməd Əli Cəfəri deyib: "Bu etirazlar… sistemin dəyərlərinə və prinsiplərinə zidd olaraq ağzını açan bir sabiq rəsmi şəxslə bağlıdır… Təhlükəsizlik səlahiyyətliləri bu məsələni araşdırır, əgər sabiq rəsminin aksiyalara müdaxiləsi varsa, əlbəttə, hüquq-mühafizə orqanları ilə üzləşməli olacaq".

Prezidentliyinin sona çatmasına baxmayaraq, Əhmədinejad onu məhv etmək üçün hər cür səy göstərən rejimin gövdəsinə batmış tikan olaraq qalır.

İran rəhbərliyinin etirazlara olan təpkisi ənənəvi tərzdə idi və hökumətin dərin siyasi gərginliyini və daxili rəqabəti əks etdirir.

Prezident Ruhani fraksiya rəqiblərindən məsafədə qalmaq üçün etiraz nümayişləri zamanı iki dəfə danışdı. O, narahatlıqların əsas səbəbinin "gənc nəsildən uzaqlaşma" olduğunu etiraf edərək, internetə, hökumət şəffaflığına və həbs olunan tələbələrin azadlığa buraxılmasına çağırıb. Bu, Ruhaninin 2013-cü ildən etibarən çağırış etdiyi eyni islahatlardır. Onun güclü opponentlərindən daha böyük dəyişiklik tələb etməsi üçün lazımi siyasi qüvvəyə və cəsarətə sahib olub-olmadığını görmək qalır. Əgər bunu edə bilməsə, iqtidarının qalan müddətini “çılpaq ördək” kimi tamamlayacaq.

Ancaq qeyd etmək lazımdır ki, islahatçılar da ardıcıl cavab formalaşdırmaq üçün mübarizə aparıblar. Ruhani hökumətinin parlamentdəki tərəfdaşları kimi, onlar həm hökuməti və eyni zamanda, etirazçıların hüquqlarını dəstəkləmələri ilə çətin vəziyyətdədirlər.

Xamneiyə gəlincə, onun şərhləri müdaxiləyə görə xariciləri günahlandırmaq kimi adi söz oyunu ilə məhdudlaşdı. Ali Lider ölkənin vətəndaşları üçün heç bir məna və dəyəri olmayan İslam Respublikasına dair çürüyən baxışa sahib çıxmağa davam edir; sistemi balansda saxlaya bilməmənin bütün təqsiri nəticə etibarilə onun çiyinlərinə düşür.

Etirazçıların haqqını dəstəkləyən və ictimaiyyətin məyusluğunu qəbul edən bir kəs vardısa, bu, ideoloji cəhətdən Ali Liderə bağlı olan və xalqına populist baxışlarını təbliğ etmək istəyən imam-cümələr idi.

İstənilən halda, etirazlara fərqli münasibət İslam Respublikası içərisində siyasi birlik ilğımını aşkarlayır. İslam Respublikası üçün kollektiv dəstək iddialarına baxmayaraq, İranın siyasi qrupları effektiv idarə etmədən daha çox öz hakimiyyətini və sistemdə yerlərini qorumaqda qayğılanırlar.

1858-ci ildə Respublikaçıların İllinoysda keçirilən qurultayında o zamankı senator-namizəd Abraham Linkoln demişdi: "Abad kənd tüstüsündən bilinər". Bu, İran İslam Respublikası barədə də deyilə bilər.

İranın elitası və İran cəmiyyəti arasında əhəmiyyətli bir razılaşma olmadan, İran hökuməti önümüzdəki dövrdə təhlükəli və dəyişkən yolla üzləşəcək.

Sənəm Vəkil

“Foreign Policy” (ABŞ)

Tərcümə: Strateq.az

pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin Nazirlər Şurasının növbəti iclasının Bakıda keçirilməsi təklif edilib

bitmap-img3

Rakurs

Vergilər Nazirliyi Yanında Lokal Gəlirlər Departamentində nə baş verir?

bitmap-img3

Seçmələr

Pambıq tarlalarında insanları zəhərləyən iki inhisarçı

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru