Xəbər xətti

19 YANVAR

0:59 Dünya liderlərinin gənclik və uşaqlıq illəri - Video

0:47 “Beşiktaş” - “Bayern Münhen” matçı bu qadına görə tarixə düşəcək

0:34 “YouTube” saxtakarlara qarşı yeni mübarizə metodu hazırladı

0:21 Maykl Cekson haqda ilginc iddia - ölməyib

0:13 ““Qarabağ” yüksək səviyyəli komandadır”

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

18 YANVAR

23:59 IEA: Venesuela və ABŞ neft bazarı üçün sürprizdir

23:54 Ermənistanda sabahdan kütləvi etirazlar başlayır

23:50 Ötən il tarixin ən isti ikinci ilini yaşamışıq

23:44 İraq və BP müqavilə imzaladı

23:38 “Merсedes” və “KamAZ” toqquşdu: sürücü ağır yaralandı

23:32 Cəriməsi olan sürücülərə şad xəbər - Video

23:26 Azərbaycanda 500 min tondan çox ət istehsal olunub

23:20 Livan mətbuatı 20 Yanvar faciəsindən yazıb

23:14 Türkiyədə deputata 5 il həbs cəzası verildi

23:08 Braziliya mətbuatında 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı məqalə çıxıb

23:01 Magistraturaya sınaq imtahanlarının vaxtı və qiyməti bilindi

22:55 Özbəkistan hökuməti yanan avtobusla bağlı hərəkətə keçdi

22:49 Bakının mərkəzi prospektində zəncirvari qəza

22:42 Fransa klubu baş məşqçisini istefaya göndərib

22:35 Türkiyədə fövqəladə vəziyyət rejimi daha 3 ay uzadıldı

22:28 Həmsədrlər fevralın əvvəlində regiona səfər edəcəklər

22:21 Ödəmə vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi 1.9 milyard manata yaxındır

22:14 Mağazadan oğurluq anbaan kameralara düşdü - Video

22:07 Elza Seyidcahan: “Özümü meymuna oxşadıram” - Video

22:00 Rusiya açıqladı: “Türkiyənin təsdiqini gözləyirik”

21:54 Elmar Məmmədyarov: “Həmsədrlər kreativ fikirlər irəli sürdü”

21:49 Qətərə bu məhsulların ixracı qadağan edildi - Siyahı

21:42 Ölü qadın uşaq dünyaya gətirdi

21:36 Avropanın ən böyük həbsxanasında üsyan çıxdı

21:30 “Türkiyə təyyarələri vurulacaq” - Dəməşqdən təhdid

21:24 Bakıda qatarın üstünə çıxan 16 yaşlı oğlanı cərəyan vurdu

21:17 Qəbiristanlıqlar barədə qanun dəyişdi

21:10 Rusiyanın müdafiə naziri Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi ilə görüşdü

21:02 İŞİD liderinin gizləndiyi yer məlum oldu - İddia

20:56 Tolstoyun zifaf gecəsindən sonrakı qeydi: “Qane olmadım”

20:50 78 yaşında intihara cəhd etdi

20:43 Rusiya FTX ölkə sərhədlərində təhlükəsizlik təhdidlərini müəyyənləşdirib

20:36 Qazaxıstanda yanan avtobusun sahibi azərbaycanlı olub?

20:27 Cabbarov yeni departament yaratdı - Sabiq bankir baş direktor təyin edildi

20:19 Ukraynalı katibə, qazaxıstanlı məşuqə, müavinlərə 10 min manatlıq maaş... - “Canik”in adamının dosyesi

20:12 Nazir müavini işdən çıxarıldı - 30 min “paket”, yeyinti və intihar...

20:05 Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin görüşü başa çatdı

19:59 Bakıdakı kinoteatrlardan birinin binası ticarət mərkəzinə çevrilib

19:53 Billiat “Qarabağ”ın təklifini qəbul etdi

19:47 Murad Boz Bakıdakı toydan görüntülər paylaşdı

19:40 “İnvestisiya fəaliyyəti haqqında” qanun hazırlanacaq

19:32 Azarkeşlər Ronaldonu “Real”da görmək istəmirlər

19:25 Elza İbrahimovanın 80 illik yubileyi keçiriləcək

19:18 2017-ci ildə Azərbaycanda 16 körpü, 15 piyada keçidi istifadəyə verilib

19:11 Rus idmançının qətlində suçlanan azərbaycanlının atası qisasın qurbanı olub

19:04 Bu dövlət qurumuna 3 milyon manat ayrıldı

18:58 Türkiyədən tarixi zəfər: Ərdogan təhdid etdi, ABŞ duruş gətirmədi və geri çəkildi

18:52 Prezident Teymur Bünyadova “Şərəf” ordeni verdi

18:49 İltimas Məmmədovla Elmir Vəlizadə vəzifələrindən azad olundu

18:46 Ramil Usubov Bakı polisində - Fotolar

18:39 OPEC: Bu il Azərbaycanda neft hasilatı azalacaq

18:34 “20 Yanvar günü məktəblilər dərsə getməyəcək” – Təhsil Nazirliyi

18:26 “O qədər şanslı qadın deyiləm”

18:21 SSRİ-nin dağılmasından 25 il sonra Moskva regiona qayıdır

18:19 İlham Əliyev 31 mart soyqırımının 100 illiyi haqqında sərəncam imzaladı

18:15 Türkiyədə ən böyük mafiya çökdürüldü – 39 nəfər həbs edildi

18:10 Dolların sabaha olan məzənnəsi

18:05 Afrin qızışır: Türkiyə “PKK ovçusu”nu sərhədə yeritdi

18:00 Telefonlara gizli qulaq asan yeni casus proqramı aşkarlandı

17:54 Biz bu oğlanla məşğul olmalıyıq – ABŞ

17:48 Bakıda banka basqın olub

17:43 “Həm prezident, həm də hökumət çalışır ki, itən alpinistlər tezliklə tapılsın”

17:38 Dilçi alim “əsgər”in “əskər” olmasını istəmir

17:33 “Qarabağ münaqişəsi yalnız danışıqlar yolu ilə həll edilə bilər”

17:23 Tramp haqda kitab serial olur

17:19 Ermənistanda nazir istefa verib

17:14 Bu il magistraturaya qəbul imtahanları daha tez keçiriləcək

17:09 Təşviş yaradan yeni silah: O, heç bir sığınacağa, bunkerə “rəhm etmir”

17:05 Külli miqdarda valyutanın ölkədən çıxarılmasının qarşısı alınıb

17:00 Elmar Məmmədyarovun Nalbandyanla görüşü başladı

16:55 Azərbaycan-Pakistan işçi qrupunun görüşü başa çatdı

16:50 “MTN-ə 1 milyon 200 min verdim, çünkü oradan canımı qurtarmaq istəyirdim”

16:44 Suriya hökuməti: Türkiyə hərbi təyyarələri ölkə ərazisinə daxil olsa, vurulacaq

16:38 ABŞ-ın yeni nüvə strategiyası –Tramp Obamanın axırına necə çıxdı?

16:33 Azərbaycan millisi FİFA reytinqində gerilədi

16:26 Xalq artisti: “Ürəyimdə ciddi problemlər var…”

16:20 Azarkeşlər Ronaldonu “Real”da görmək istəmirlər

16:13 “Pişiyimin dərisini soyub saxlayıram” - Elza

16:08 Eldar Mahmudovun adamı həbs edilib, Bakıya gətirildi

16:03 Gəncə sakini yük avtomobilinin altında qalaraq ölüb

15:56 Bərdədə anım tədbiri keçirilib

15:50 Metropolitenin park yolları yenilənir

15:43 Rəmiş Rəhmana görə efirə çıxmayıb

15:36 Müdafiə Nazirliyindən erməni yalanına reaksiya

15:30 Direktorun qardaşı oğlu nişanlı müəlliməni zorla qaçırdı - Təfərrüat

15:23 PSJ fırtınası davam edir

15:16 Türkiyənin Baş Qərargah rəisi Rusiyaya gedib

15:10 Ebrunun başı bəlada: Rzanın hədiyyəsinə görə 3 ilə qədər həbs tələbi

15:05 “Çudo Peçka”nın təsisçisi özünü təqsirli bilmir

15:00 Elmar Məmmədyarov Polşada həmsədrlərlə görüşüb

14:55 Siqareti tərgitmək istəyənlərə kömək kabinetləri yaradılacaq

14:50 “Rusiya prezidenti yalanı və qeyri-peşəkar insanları sevmir” – Peskov

14:43 Fazil Məmmədov təyyarəsini banka girov qoyub

14:38 Çavuşoğlundan ABŞ və Rusiyaya xəbərdarlıq

14:33 “Facebook Messenger” interfeysini yeniləyir

14:28 “New York Times”dan ilginc iddia

14:23 Akkumlyatordan istifadə edən şirkətlərin və sürücülərin nəzərinə

14:15 Ukrayna parlamenti Rusiyanı işğalçı dövlət kimi tanıyıb

14:10 Məşhursansa, ömrün qısa olacaq

14:05 Türkiyə Baş Qərargah rəisi və MİT rəhbəri Rusiyaya səfər edib

13:59 Putin: “Bəzi MDB ölkələri Avrasiya İttifaqında müşahidəçi ola bilər”

13:34 “ABŞ Suriyada terrorçulardan ibarət ordu yaratmaqla bağlı qərarını dəyişdirməlidir”

13:30 Musiqili Teatrın yanvar repertuarı

13:25 Bərdədə müəllimə qaçırılıb

13:20 Bayıl-20-ci yaşayış sahəsi üzrə ərazi nümayəndəliyi hesabat verib

13:16 Hindistan qitələrarası ballistik raket sınağı keçirdi

13:11 Afrikalı futbolçu “Qarabağ”a gəlir

13:07 Məşhur Avropa çempionlarımız qumarxanada - Fotolar

13:02 ABŞ İranda qiyama necə dəstək verə bilər?

12:57 “Fəxrəddin Manafov mənə dedi ki, cəsarətli ol”

12:53 Bugünkü valyuta hərracının nəticəsi açıqlanıb

12:48 Moskvada qar onlarla reys təxirə saldı

12:44 Müstəqim Məmmədov Elmar Vəliyevin göstərişlərinə arxa çevirir?

12:40 İsa Qəmbər xəstəxanadan evə buraxılıb



ANALİZ

...

İran elitası göründüyündən də kövrəkdir

Tarix 12.01.18, 16:17

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Nüfuz və mövqe savaşının aşkar və pərdəarxası aktyorları


İranda son etiraz dalğası Tehranda liderlik böhranının son əlamətidir. Bu, dövlətin bütün eşelonları və hakimiyyət içərisində rəqabət aparan iddialı fraksiyaların böhranıdır.

Bir həftə ərzində etirazçılar İranın Ali Rəhbəri Əli Xamnei, Həsən Ruhani və Ali Məhkəmə sədri Sadiq Laricani də daxil olmaqla, əsas fiqurlara qarşı şüarlar səsləndirərək, 1979-cu ildən bəri bir araya gəlmiş İslam Respublikası elitası – islahatçılar, praqmatiklər və prinsipçilər arasındakı parçalanmanı ortaya qoydular. Etirazlar, həmçinin bütün bu qrupların İran dövləti ilə cəmiyyət arasında dərinləşən bölünmənin əks tərəfində qaldığını vurğuladı.

Bu böhran İran üçün unikal deyil. “Ərəb Baharı” etirazları, ABŞ prezidenti Donald Trampın seçilməsi və 2016-cı ilin “Brexit” referendumu status-kvo siyasəti və siyasi elita əleyhinə etiraz qlobal trendini əks etdirən bəzi nümunələrdən biridir.

Son 20 ildə iranlılar seçki qutusu və nümayişlərlə siyasi status-kvoya qarşı artan narazılıqlarını daim bildiriblər. Bu dövrdə fraksiyalararası gərginlik və siyasi rəqabət sürətlənərək, İran siyasətinin müəyyən xüsusiyyətinə çevrilib.

Beləliklə, fərqli fraksiyalar müxtəlif dövrlərdə xalq nifrətinin hədəfi olub – seçilmiş hökuməti idarə edən mərkəzçi və islahatçı qrup, eləcə də İslam Respublikasının seçilməyən, hakimiyyət mərkəzlərində hakim olan sərt mühafizəkarlar.

İslahatçıları hökumətə gətirən Məhəmməd Xatəminin 1997-ci ildə prezident seçilməsinin İslam Respublikasının siyasi elitası arasında fraksiyalığa doğru sürətləndirəcəyi deyilirdi. İslam hökumətinin siyasi, mədəni və iqtisadi liberallaşmasına can ataraq, islahatçılar mühafizəkarlar hesabına elitanı içəridən dəyişdirmək ideyasını təqdim etdilər. Onların səyləri, geniş seçici dəstəyinə baxmayaraq, islahatlara qarşı koordinasiya edilmiş konservativ manevr sayəsində əsasən uğursuz oldu.

2005-ci ildə Mahmud Əhmədinejadın prezident seçilməsi onu populist dəyişiklik küləyinə çevirdi. Gənc nəslin inqilabçısı olan Əhmədinejad yolundan sapmış inqilabın yaratdığı bərabərsizliyi aradan qaldırmağa çalışırdı. Onun redistributiv – təkrarən bölüşdürmə və qarşıdurma siyasəti daxili güc balansını pozdu. Bu, 2009-cu ilin seçkisonrası etirazlarında və daha sonra hökumətin təzyiqi ilə daha parlaq şəkildə göründü, odur ki, Ali Rəhbər Xamneinin ağır tənqidi ilə üzləşdi.

Praqmatik iqtisadi və sosial islahatlar platformasında kampaniyaya aparmış mərkəzçi Həsən Ruhaninin 2013-cü ilin seçkilərində qələbəsi – sistemə balansın qaytarılması demək idi. Elitanın içərisində olan Ruhaninin, siyasi sağ və sol qanadlar arasında körpülər qura biləcəyi, ümumiyyətlə, İslam Respublikasının itirdiyi xalq legitimliyini bərpa edəcəyinə ümidlər vardı. Həm də Birləşmiş Ştatlar və digər dünya gücləri ilə nüvə danışıqlarının davam etdirilməsi üçün, Xamneinin iradəsi ilə, vahid cəbhəni təqdim etmək üçün xarakterik gərginlik nisbətən azalmışdı.

2015-ci ilin iyul ayında müqavilə möhürləndikdən sonra prinsipçilər təcavüzkar şəkildə Ruhanini və onun təklif etdiyi islahatları nüfuzdan salmağa çalışdılar. Sələfləri kimi, Ruhani də dəyişiklik vəd ilə yüksəlmişdi və indi enmə prosesindədir, çünki o da yüksəlməsi üçün istifadə etdiyi fraksiyalılığın səmərəsizliyi ilə üzləşib. O, tədricən son 20 ildə İranın liderlik böhranını müəyyənləşdirən seçki dəyişikliyi, etibarsız siyasi vədlər, məyusluq və kütləvi narazılığın qurbanına çevrilir.

Sərt siyasət tərəfdarları və islahatçılar təkcə siyasi sistemdəki yerlərindən deyil, həm də gələcək mövqelərindən narazıdır. Nəzəri olaraq, bütün fraksiyalar İslam Respublikasının siyasi sisteminin qorunmasında birləşir. Hətta bu məsələlərə dair fikirlərində fərqli olsalar da. Amma praqmatistlər və islahatçıların iqtisadi liberallaşma siyasətinə verdiyi dəstək daha açıq özəl sektorun yaranmasını vəd edir ki, bu da inqilabın dəyərlərini və prinsipçilərin sistem içindəki mövqeyini pozacaq.

Ruhaninin korrupsiya məsələlərini qaldırmaq və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İİKK) biznes maraqlarına meydan oxumaq cəhdləri də prinsipçilərin iqtisadi maraqlarına təhlükə yaradır. Məhz bu ziddiyyətlər fonunda Məşhəd şəhərində son etirazlar başladı və ölkənin 70-dən çox şəhər və qəsəbəsinə yayıldı.

Bəzi hesabatlara görə, Ruhaninin iqtisadi siyasətinə qarşı çıxmaq üçün Məşhəddə ilk etiraz aksiyalarını, 2017-ci ilin prezident seçkilərində məğlub olan sabiq namizəd olan İbrahim Rəisiyə yaxın mühafizəkar siyasətçilər təşkil edib. Lakin sonradan nümayişlər nəzarətdən çıxıb.

Ruhaninin bu yaxınlarda açıqlanan büdcə layihəsi xərclərin azaldılması və institusional korrupsiyanı tənqid etmək üçün ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib. Xarici investisiyaların cəlb edilməsindən ötrü Ruhani daxili xərcləri subsidiyalara ayırmaq və yanacaq qiymətlərini artırmaq təklifini irəli sürüb – narazılığı daha da artıracaq təkliflər.

Heç vaxt ümidsiz olmayan Ruhaninin dövlət fondlarından nəzarətsiz dini və mədəni qurumlara və İİKK-yə 8 milyard dollar vəsait ayırması da böyük diqqət çəkib.

Xalqın narazılığını alovlandırmaqda Əhmədinejadın rolunu da qeyd etmək vacibdir. Onu etirazlara cəlb olub-olunmadığı barədə konkret bilik yoxdur, amma İİKK rəsmiləri onu hədəfə alıblar. Korpusun rəhbəri Məhəmməd Əli Cəfəri deyib: "Bu etirazlar… sistemin dəyərlərinə və prinsiplərinə zidd olaraq ağzını açan bir sabiq rəsmi şəxslə bağlıdır… Təhlükəsizlik səlahiyyətliləri bu məsələni araşdırır, əgər sabiq rəsminin aksiyalara müdaxiləsi varsa, əlbəttə, hüquq-mühafizə orqanları ilə üzləşməli olacaq".

Prezidentliyinin sona çatmasına baxmayaraq, Əhmədinejad onu məhv etmək üçün hər cür səy göstərən rejimin gövdəsinə batmış tikan olaraq qalır.

İran rəhbərliyinin etirazlara olan təpkisi ənənəvi tərzdə idi və hökumətin dərin siyasi gərginliyini və daxili rəqabəti əks etdirir.

Prezident Ruhani fraksiya rəqiblərindən məsafədə qalmaq üçün etiraz nümayişləri zamanı iki dəfə danışdı. O, narahatlıqların əsas səbəbinin "gənc nəsildən uzaqlaşma" olduğunu etiraf edərək, internetə, hökumət şəffaflığına və həbs olunan tələbələrin azadlığa buraxılmasına çağırıb. Bu, Ruhaninin 2013-cü ildən etibarən çağırış etdiyi eyni islahatlardır. Onun güclü opponentlərindən daha böyük dəyişiklik tələb etməsi üçün lazımi siyasi qüvvəyə və cəsarətə sahib olub-olmadığını görmək qalır. Əgər bunu edə bilməsə, iqtidarının qalan müddətini “çılpaq ördək” kimi tamamlayacaq.

Ancaq qeyd etmək lazımdır ki, islahatçılar da ardıcıl cavab formalaşdırmaq üçün mübarizə aparıblar. Ruhani hökumətinin parlamentdəki tərəfdaşları kimi, onlar həm hökuməti və eyni zamanda, etirazçıların hüquqlarını dəstəkləmələri ilə çətin vəziyyətdədirlər.

Xamneiyə gəlincə, onun şərhləri müdaxiləyə görə xariciləri günahlandırmaq kimi adi söz oyunu ilə məhdudlaşdı. Ali Lider ölkənin vətəndaşları üçün heç bir məna və dəyəri olmayan İslam Respublikasına dair çürüyən baxışa sahib çıxmağa davam edir; sistemi balansda saxlaya bilməmənin bütün təqsiri nəticə etibarilə onun çiyinlərinə düşür.

Etirazçıların haqqını dəstəkləyən və ictimaiyyətin məyusluğunu qəbul edən bir kəs vardısa, bu, ideoloji cəhətdən Ali Liderə bağlı olan və xalqına populist baxışlarını təbliğ etmək istəyən imam-cümələr idi.

İstənilən halda, etirazlara fərqli münasibət İslam Respublikası içərisində siyasi birlik ilğımını aşkarlayır. İslam Respublikası üçün kollektiv dəstək iddialarına baxmayaraq, İranın siyasi qrupları effektiv idarə etmədən daha çox öz hakimiyyətini və sistemdə yerlərini qorumaqda qayğılanırlar.

1858-ci ildə Respublikaçıların İllinoysda keçirilən qurultayında o zamankı senator-namizəd Abraham Linkoln demişdi: "Abad kənd tüstüsündən bilinər". Bu, İran İslam Respublikası barədə də deyilə bilər.

İranın elitası və İran cəmiyyəti arasında əhəmiyyətli bir razılaşma olmadan, İran hökuməti önümüzdəki dövrdə təhlükəli və dəyişkən yolla üzləşəcək.

Sənəm Vəkil

“Foreign Policy” (ABŞ)

Tərcümə: Strateq.az

pia.az











Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

Bu dövlət qurumuna 3 milyon manat ayrıldı

bitmap-img3

Rakurs

Ağciyər İnstitutunda budama əməliyyatında Oqtay Şirəliyev faktoru: Gənc kadrlar niyə hədəfdədir?

bitmap-img3

Seçmələr

Ağstafa Regional Mədəniyyət və Turizm idarəsi rəisinin “ölü canlar bazarından reportaj”

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru