Xəbər xətti

24 YANVAR

13:31 “Məzarlıqlar və dəfn mərasiminə dair qaydalar hazırdır” - Komitə sədri

13:29 Sürüşmə ilə bağlı Səbail RİH-də Xüsusı Qərargah yaradıldı

13:27 Jurnalist Nicat Məlikov Ağsu rayonunda dəfn ediləcək

13:23 Xəbərdarlıq: Hava kəskin pisləşəcək, qar yağacaq

13:19 İlham Əliyev Şevçoviçlə TANAP-ı müzakirə edib

13:15 Əbüdfəz Məlikov xaricdəki pullarını qarantiya altına alıb?

13:11 2017-ci ilin dəhşətli yol qəzası statistikası: 750 ölü, 1719 yaralı

13:07 Varisin yeni kitabı çıxdı

13:03 Kobra yolu kəsdi, tıxac yarandı - Video

12:59 Təhsil Nazirliyi yeni təklif hazırladı - Summativlərin ləğvi ilə bağlı

12:56 Bakıda taksi sürücülərinin qənimləri ələ keçdi

12:52 Rusiyada yol qəzasında həlak olan azərbaycanlı jurnalist şəhid qızı idi

12:48 Avropa Birliyi 8 vergi cənnətini “qara siyahı”dan çıxardı

12:44 Gəncədə kütləvi dava-dalaş: 3 nəfər bıçaqlandı, 5 nəfər tutuldu

12:42 Bir ton xəstə at əti tutuldu - Bakıda satılacaqdı

12:40 Elvin Məmişzadə: “Mənə qarşı edilənləri açıqlasam, aləm bir-birinə dəyər”

12:36 “Sürücülərlə mübahisə etməyin” - Nazirdən yol polislərinə xəbərdarlıq

12:32 “Roma” heyətinə 3-cü türk futbolçunu qatmaq istəyir

12:30 Azərbaycandakı Rusiya dövlət bankı kapitalını rekord həcmdə artırır

12:28 Fazil Məmmədovun yaxınları istintaqa cəlb olunub - Həbs oluna bilərlər

12:24 Ötən il Azərbaycanda 3424 uşaq zorakılıqla üzləşib

12:22 İlham Əliyev Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti ilə görüşüb

12:18 Əməkdar artistin boşanan oğlu: “5 dəfə evlənə bilərəm”

12:17 “Bugünkü gənclik kommunikasiyadan asılıdır” - Psixoloq

12:14 Kərəm Həsənovun çörək sexi bağlandı - Rəsmi

12:10 İlin ilk Ay tutulması baş verəcək

12:06 İddialı serialın gələn həftə son bölümü yayımlanacaq

12:02 Səudiyyə Ərəbistanı neftdən imtina edir

11:58 11 min nəfərin sürücülük hüququ məhdudlaşdırılıb - Ramiz Zeynalov

11:55 NASA-dan gözlənilməz qərar

11:51 Qırğızıstana anomal soyuqlar gəlir - Temperatur -45-ə düşəcək

11:47 Azərbaycandan böyük pullar aparan əcnəbi müğənnilər vergiyə cəlb olunurmu?

11:43 Kriptovalyuta bazarında yeni qiymətlər

11:39 İllərin küsülülüyü bitdi? - Aygünlə Natavan yan-yana

11:35 Rusiyada azərbaycanlı jurnalist yol qəzasında vəfat edib

11:31 “Belə şeyləri qabartmaq qeyri-peşəkarlıqdır” -Rəşad Sadıqov

11:27 İlham Əliyev Davosda “IBM” şirkətinin baş icraçı direktoru ilə görüşüb

11:23 Polis bakıda əməliyyat keçirdi - Külli miqdarda narkotik ələ keçirildi

11:19 Jurnalist niyə vəfat edib? - Polisdən fərqli səbəb

11:15 Keçmiş arvadını boğaraq öldürdü - Bakıda

11:11 Səməd Seyidov: “AŞPA-nın yeni Prezidentindən gözləntilərimiz...”

11:08 Dövlətin problemli kreditləri ödəməsi mümkündür?

11:07 Sarkisyan Fransada İranın Qarabağ mövqeyindən danışdı

11:03 ATƏT təmas xəttində monitorinq keçirəcək

10:59 “Oskar”ın nominantları bəlli oldu

10:56 Qış tətili başlayır, şagirdlər necə istirahət etməlidir?

10:52 Nəhəng şirkətlərin qatıldığı Davos Forumu haqda bilmədiklərimiz

10:50 Prezidentin köməkçisi müdafiə naziri ilə birlikdə cəbhə bölgəsində - Fotolar

10:48 Daha 4 şirkət Azərbaycandan gedir

10:44 Azərbaycanlı professor yazıçıların beynəlxalq forumunda

10:43 “Bu siyasi gedişat Serj Sarkisyana sərf edir” - Politoloq

10:40 Fransa prezidenti Azərbaycanı və Ermənistanı güzəştlərə çağırdı

10:36 Amerikalı yazıçı öldü

10:32 Bakının bu rayonunda su olmayacaq

10:28 Türkiyə ordusu Afrində 260 terrorçunu məhv edib

10:24 “Hiss edirdim ki, Qurbanov mənimlə yeni müqavilə istəmir” - Ndlovu

10:22 ​İrəvan teatrının ilk tamaşası anşlaqla keçib

10:20 “Bakı Ekspo 2025” Davosda təqdim edildi - Fotolar

10:16 Azərbaycan nefti bahalaşdı

10:12 Bakıda iki məktəbin ətrafında piyadaların təhlükəsizliyi araşdırılıb

10:08 İranda “daxildə satqın” axtarışı başladı - ilginc gəlişmələr

10:06 Putin və Ərdoğan arasında telefon danışığı olub

10:04 AŞ PA-nın yeni prezidenti siyasətçiləri “qaraladı” - Bakıdan reaksiyalar

10:00 Dollar və manatın bugünkü məzənnəsi

9:57 Məşhur İvonna nənə vəfat etdi

9:54 Qənirə Paşayeva: “O fikirdən məni anam daşındırdı”

9:50 Neft ucuzlaşıb

9:47 Seçki ərəfəsi sabitlik, yoxsa qarışıqlıq olacaq?

9:43 Cəbhədən yeni xəbər

9:40 Bakıda sexdə partlayış: işçilərdən biri ayağını itirib

9:37 ““Qara bazar” elə sürətlə inkişaf edib ki...” - Vahid Əhmədov

9:34 Moskvadan İrəvana seçki “sürpriz”i, Bakıya yeni silahlar...

9:30 “Alpinistlərdən heç bir iz yoxdur” - Ziya Qasımlı

9:27 ATƏT, AŞ PA rəhbərliyi italyanlara, BMT TŞ sədrliyi qazaxlara keçdi - Qarabağı nə gözləyir?

9:23 Senat FES-in yeni rəhbərini təsdiqlədi

9:20 İsrailin baş naziri Davosda Azərbaycan Prezidenti ilə görüşəcək

9:17 Alpinistlərin itkin düşməsindən 1 ay ötdü

9:14 Polad Bülbüloğlunun ermənilərlə bağlı mövqeyi kəskin etiraz doğurdu

9:10 Baş nazir qaydalara dəyişiklik etdi

9:07 Prezident Davos Forumunda nələrdən danışdı? - Tam mətn

9:03 “Şapka Mamed”in örtülü bazarı - Təfərrüatlar

9:00 İşıqpulu ödəməkdə problem yaranıb

0:59 Obamanın qızı sevgilisi ilə belə görüntüləndi - Fotolar

0:47 İngiltərə millisinin 2017-ci ildə ən yaxşısı müəyyənləşib

0:23 Van Dammdan Tolqahana film təklifi

0:11 “Bitcoin” 5 səbəbdən “çökə” bilər

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

23 YANVAR

23:59 Prezidentin Davosda görüşləri davam edir

23:53 Azərbaycan neftinin bareli 71 dollara satılır

23:47 Bakı-İstanbul aviareysində texniki problem yaranıb

23:41 Fransa prezidenti: “Qarabağ münaqişəsinin həlli vacibdir”

23:35 AŞPA-da Dilqəmlə Şahbazın azadlığa buraxılması məsələsi qaldırıldı

23:29 “Suriyanın şimalında təhlükəsizlik zonası yaradaq” - ABŞ-dan Türkiyəyə təklif

23:22 Tanınmış jurnalist vəfat etdi - yenə ürəktutma...

23:15 “KXDR ABŞ-a nüvə zərbəsi endirməyə hazırlaşır!” - MKİ başçısı

23:09 67 yaşlı Ağsu sakini özünü asaraq intihar edib

23:02 “PYD/YPG Afrine doğru hərəkət edəcəyi təqdirdə...” – Pentaqon

22:56 Müffəttişlər avtobusları saxladı, sərnişinlər yolda qaldı - Video

22:50 Türk ordusu Afrində PYD postunu belə ələ keçirdi - Video

22:43 Prezident İlham Əliyev OPEC-in baş katibini Azərbaycana dəvət etdi

22:35 Ərdoğanla Tramp arasında telefon danışığı olacaq

22:28 “Neft hasilatının azaldılmasına dair saziş...” - İlham Əliyev

22:21 İranda internetə məhdudiyyətsiz giriş təmin olunacaq

22:14 İlham Əliyevin “Microsoft” şirkətinin vitse-prezıdenti ilə görüşü olub

22:07 Səməd Seyidovun sədrliyi ilə AŞPA-nın plenar iclası keçirilib

22:00 Ən yaxşı baş məşqçilərin sıralaması açıqlanıb

21:55 Prezident: “Öhdəliklərimizi artıqlaması ilə yerinə yetiririk“

21:49 Afrində Türkiyənin daha bir hərbçisi şəhid olub

21:42 Afrində keçirilən əməliyyatlar niyə “Zeytun budağı” adlanır?

21:35 2018-ci il “Oskar”a namizədlərin ADLARI açıqlandı

21:28 Azərbaycan şirkəti Ukraynada yol çəkəcək

21:20 Maskerano “Barselona”dan ayrıldı - Rəsmi

21:13 BP prezidenti neftin qiyməti barədə

21:06 “İŞİD-ə qarşı mübarizə başa çatdı…” - ABŞ generalı

20:58 Prezident İlham Əliyev Davosda Gürcüstanın Baş naziri ilə görüşüb

20:50 İlham Əliyev Rusiya ilə yeni hərbi müqavilə üzərində iş getdiyini açıqladı

20:43 Almaniyada kiçik təyyarə ilə helikopter toqquşdu - 4 ölü

20:36 Azərbaycandan Avropaya uçuşlar təxirə salınıb? - Açıqlama

20:29 Rəşad Sadıqovun komandası Gürcüstana qarşı

20:23 İlham Əliyev “VTB Bank”ın prezidenti ilə görüşüb



MÜSAHİBƏ

...

İlahiyyatçı: “Cəbrailin Məhəmməd peyğəmbərə namazın necə qılınacağını...”

Tarix 28.12.17, 11:47

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Türkiyəli ilahiyyatçı: “Cəbrailin Məhəmməd peyğəmbərə namazın necə qılınacağını öyrətməsi söhbəti yalandır”


Haqqı Yılmaz: “Allah Özünə yalvarmaq üçün namaz qılanın vücudunun, paltarının, namaz qılacağı yerin təmiz olması barədə şərt qoymayıb”

“Bu gün “mən ateistəm” deyənlərin ifadələri fantaziyadır, uydurmadır”.

Modern.az saytının dini mövzuda silsilə müsahibələri davam edir. Budəfəki müsahibimiz Türkiyədəndir. Türkiyəli ilahiyyatçı Haqqı Yılmaz suallarımızı cavablandırıb. Onunla müsahibəni təqdim edirik.

- Haqqı bəy, ilk sualımız belə olacaq. Quran, islam niyə bu qədər mübahisə predmetinə çevrilib? Qurandakılar mütləq həqiqətdirsə, onları mübahisələndirməyə ehtiyac  varmı?

- Allah ağıllı insanları nəzərdə tutub, onların ağıllarını istifadə etmələrini, daha da kamilləşməsini istəyir. Allah istəyir ki, özünün zatı və sifətləri araşdırılaraq, müşahidə edilərək, sorğulanaraq öyrənilsin.

Qurana nəzər yetirəndə görərik ki, Məkkə surələrinin hamısında Allah müşahidə, sorğulama edilməsini istəyir. Quranı da eynən Özünün zatı kimi araşdırılmasını, sorğulanmasını və qəbul edilməsini istəməkdədir. Bununla bağlı ayələri diqqətinizə çatdırıram:

“Bəqərə” surəsi 23-cü ayədə yazılıb: “Və əgər qulumuza endirdiyimizdən şübhə içindəsinizsə, haydı, onun mislindən bir surə siz gətirin, Allahın yaratdıqlarından bütün şahidlərinizi də çağırın. Əgər doğru kimsələrsinizsə”.

Eyni surənin 24-cü ayəsinə baxaq: “Sonra, əgər bunu etmədinizsə və əsla edə bilməyəcəksiniz –belə isə kafirlər– Allahın ilahlığını, rəbbliyini bilərək rədd edən kimsələr üçün hazırlanmış, yanacağı insanlar və daşlar olan atəşdən qorunun”.

- İndi buradan hansı mənaları çıxardaq?

- Bu ayələrdə bütün insanlığa çağırış var. Bu çağırış davam edib və Quran gündəmə gətirilib. Burada Quranın möcüzə olduğu həqiqəti ön plandadır. Qurandan öyrəndiyimizə görə, inkarçılar Qurana dil uzatmaqda idilər.

- Xahiş edirəm, nümunə gətirin.

- “Ənfal” surəsi 31-ci ayədə qeyd olunub: “Onlara ayələrimiz oxunduğu zaman da, “Eşitdik, dilərsək bunun kimisini biz də  söy­lərik, bu, keçmiş cəmiyyətlərin əfsanələrindən başqa bir şey deyil” demişdi­lər”

Allah inkarçılara bu ayə ilə meydan oxuyub. Belə anlaşılır ki, bu ayədə Mədinədəki inkarçılar nəzərdə tutulub. Xatırladım ki, məkkəli müşriklər haqqında da Allahın ayəsi var.

“Qəsəs” surəsinin 49-cu ayəsində bildirilib: “De ki: “Allah qatından kimsə mənə və Musaya enən kitablardan daha düzgün yol göstərən bir kitab gətirsin və mən də ona tabe olum””.

“Yunus” surəsinin 38-ci ayəsinə nəzər salaq: “Yaxud “Onu özü uydurdu” deyirlər. De ki: “Elə isə siz bənzəri bir surə meydana gətirin, Allahın yaratdığı sərvətlərdən çağıra biləcəklərinizi də çağırın. Əgər doğru kimsələrsinizsə”

Həmin surənin 39-cu ayəsinə baxaq: “Tam əksinə, onlar biliyini qavraya bilmədikləri və ilk olaraq ortaya çıxması öz­lə­ri­nə hələ gəlməmiş olan bir şeyi yalan saydılar. Bunlardan əvvəlki adamlar da belə ya­lan saymışdılar. Budur bax, şərik qoşaraq yanlış–öz zərərlərinə iş görənlərin aqibəti necə olub”.

“Tur” surəsinin 33 və 34-cü ayələrinə diqqət edək: “Yaxud vəhy edilənləri, “Özü uydurub söylədi”mi deyirlər? Əslində onlar inanmırlar. Yaxşı, onun kimi bir sözü onlar gətirsinlər, əgər doğru kimsələrdirlərsə”.

“Hud” surəsinin 13-14-cü ayələrində isə yazılıb: “Əslində onlar, “Onu özü uydurdu” deyirlər. De ki: “Elə isə, əgər doğrulardansınızsa, uydurma olaraq da olsa, bənzəri on surə gətirin, Allahın yaratdığı sərvətlərdən gücünüzün yetdiyi adamları də çağırın”.

“Yox, əgər Buna görə də onlar, sizə cavab vermədilərsə, artıq bilin ki, Quran ancaq Allahın biliyi ilə endirilib. Və Ondan başqa ilah deyə bir şey yoxdur. Artıq siz müsəlman olursunuzmu?”

“İsra” surəsinin 88-ci ayəsində isə yazılıb: “De ki: “And olsun ki, bu günün, sabahın bütün insanları, bu Quranın bir bənzərini gətirmək üçün bir yerə yığışsalar, bir–birlərinə köməkçi də olsalar, onun bənzərini tam yəqinliklə bilin ki, gətirə bilməzlər”.

- Bu ayələrə görə, belə qənaət hasil olunmalıdır ki, Quran möcüzədir?

- Quran möcüzəvi bir kitabdır. Quran fəsahət və bəlağət, az sözlə çox şey anlatmaq, ədəbi sənət baxımından alternativi olmayan, ədəbi bir şah əsərdir. Allahın elçisi Məhəmməd peyğəmbərin isə nə bir ədəbi keçmişi, nə də hər hansı bir təhsili olub. Bu baxımdan Məhəmməd peyğəmbər belə bir kitabı özü yaza bilməzdi. Quran ərəblərin inkişaf etmiş ədəbiyyat sahəsində gerçəkləşən bir möcüzədir.

Gerçəkdən də, ərəb ədəbiyyatı bütün dünya ədəbiyyatı üçün qaynaq rolu oynayıb. Bizim də ədəbiyyat daxil. Quran tam anlamı ilə ədəbi bir möcüzədir. Ədəbi sahədə yüksək səviyyəsi olan bir toplum içərisindən bir nəfər çıxıb və o cəmiyyətdə ədəbiyyatçılar başda olmaq üzrə hər kəsi heyran edən sözlər deməyə başlamışdı.

Öz yaşadığı toplum içərisində çox yaxşı tanınan bir nəfərin daha öncə ədəbiyyatla maraqlanmaması bəlli idi. Topluma təbliğ etdiyi ayə və surələrin fövqəladə səviyyədə olması onun tərəf müqabillərində böyük bir təəccüb yaratmışdı.

Gündəlik həyatındakı danışığı ilə yenə də əski məkkəli Məhəmməd olan bu adam özünə vəhy olunanları insanlara çatdıraraq bir möcüzə göstərib.

Quran əvvəlki səmavi kitabları və Allahın elçilərini təsdiq edən bir kitabdır. Halbuki onu Məhəmməd peyğəmbər özü yazmış olsaydı, mütləq ehtiraslarına uyardı. Keçmiş kitab və elçiləri təsdiq etmək yerinə özünü ön plana çıxararaq hər şeyi özünə aid etmək istərdi.

Quran içərisində fizika, kimya, biologiya, astronomiya, kosmologiya, təhsil, psixologiya, sosiologiya haqqında məlumatları əks etdirən bənzəri olmayan bir kitabdır.

Məhəmməd peyğəmbər isə Məkkədə böyüyüb, onun çevrəsində hər hansı bir məktəb və ya müəllim olmayıb.

Bu o deməkdir ki, Qurandakı bilgiləri düşünməsi mümkün deyildi.  Quranda tarixi hadisələr də təsvir olunub. Məhəmməd peyğəmbərin isə bu mövzulardan xəbəri belə yox idi ki, onun yazsın. Onun özündən əvvəlki hadisələri bilməsi də, yaxud özündən nəsə uydurması da mümkün deyildi.

Quranda keçmişə dair məlumatlar olduğu kimi, gələcək haqda da bilgilər var. Bunların doğru olduqları zamanla ortaya çıxıb. Bir insanın isə belə dəqiq proqnoz verməsi mümkünsüzdür. Bütün bunlar bir şeyi göstərir – Quran Allahın möcüzəsidir.

Bütün bunlar müzakirə edilmədən, sorğulanmadan, Quran və Məhəmməd peyğəmbərin əlaqəsi mübahisələndirilmədən Qurana inanmaq olmaz. Ya da Quranın möcüzəvi bir kitab olduğu əsla başa düşülməz.

Bugünkü müzakirələr isə ağıllı, düşüncəli, aqil insanların müzakirəsinə bənzəmir. Çoxu sensasiya olsun deyə, özlərini reklam etmək üçün ortaya mənasız iddialar atırlar.

- Hamı Quranın “Oxu” əmri ilə başladığını bildirir. Bəs bu “oxu” nə mənada işlənir? Adi kitabımı, Quranımı, yoxsa kainatı öyrənməkmi?

- Quranın elm öyrənməyi təşviq edən, bunun önəmli olmasına dair bir çox ayələri var. Amma siz dediyiniz “Oxu” əmri bu siz sadaladıqlarınızın heç birinə aid deyil. İşin əslinə diqqət etmək lazımdır.

“Ələq” surəsinin 1-ci ayəsindəki “Oxu” deyə tərcümə edilən sözün ərəb dilindəki variantı “ikra” sözüdür.

Ayənin orijinalındakı “ikra” sözü “karae” feilinin əmr formasıdır. Bu söz ivritcə və süryanicədə də mövcuddur. Süryani dilində “oxumaq” sözü “kıryano” deməkdir. “İkri” sözü isə “tədricən oxu” anlamındadır. Araşdırmaçılar “ikra” sözünün hansı dildən digərinə keçdiyi mövzusunda qəti bir qərara gələ bilməyiblər.

“Karae” ifadəsi heyz qanının qadın rəhnində toplanması və çölə çıxarılması mənasında işlədilib. Həmçinin qadınların heyzli günlərindən sonra olan qanamasız dövrlərini əhatə edən dövrün adı olaraq istifadə edilib.

Bu söz “Bəqərə” surəsinin 228-ci ayəsində də bu mənada işlənib.

Daha sonra bu söz, bir şeyi toplayıb onu dağıtmaq, başqa yerlərə nəql etmək anlamında da işlənməyə başlanıb.

Dəvələrin hamilə qalaraq balalarını qarnında gəzdirib sonra da doğmasına “karaet`in-nâqatu”deyilirdi.

Eyni ifadə yuxarıda  dediklərimə əlavə olaraq bu mənada da işlədilir: “Hərfləri, kəlimələri, cümlələri ya da bilgiləri bir araya gətirib bir başqasına nəql etmək”. Onsuz da bu sözün “oxumaq” anlamında işlədilməsinin də səbəbi budur.

“Karae” ifadəsini “oxumaq” kimi tərcümə etmək yetərli deyil. Üstəgəl “oxumaq” kimi tərcümə etmək onun Quranda niyə işlədildiyini anlamaq baxımından yanlışlıq yaradır.

Çünki türkcədə istifadə olunan “oxumaq” sözünün ərəb dilində qarşılığı “tilavet”dir. Buna isə “hazırda olan bir mətni oxumaq” deyə bilərik. Ancaq Qurandakı “ikra” sözünün bu məna vermədiyi açıq-aşkardır.

Bu ayəyə baxaq: “Bundan sonra səndə bilik toplanmasını təmin edib, onu başqalarına çat­dır­a­ca­­ğıq, sonra da sən unutmayacaqsan/ tərk etməyəcəksən. Ancaq Allah dilər­sə baş­qa­dır. Şübhəsiz ki, O, açığı da bilir, gizlini də. Və sənə “Ən Asan Olan”ı, səni ən çox nik­bin edəcək olan şeyləri asanlaşdıracağıq”.

Bu ayə göstərir ki, “qiraət” öncə bir şeyi zehində toplayıb sonra insanlara çatdırmaqdır.

Bir qəzeti, jurnallı və ya kitabı səssiz oxuyub bir şey öyrənmək “kıraat” sözünün ifadə etdiyi “oxumaq” deyil. Bu, “tilavet” sözünün ifadə etdiyi “oxumaq”dır. Görüldüyü kimi, “ikra” sözünün təməl anlamı tək bir sözlə ifadə edilməyib.

Məal və təhlillərdə “ikra”ya “oxu” deyə anlam versək belə, doğrusu açıqladığımız kimidir. Bu məqam diqqətdən qaçmamalıdır.

Bu vəziyyətdə “ikra” əmrindən peyğəmbərimizin bir şeyləri toplaması, sonra da bunun yenidən paylaşılması anlaşılmalıdır. Digər bir tərəfdən isə belə deyə bilərik – Peyğəmbərimiz Allahdan bir şeylər öyrənəcək, öyrəndiklərini yazılı və şifahi şəkildə insanlara çatdıracaq.

Peyğəmbərə “ikra” ilə əmr edilən vəzifə budur. Ancaq bir şeyi də unutmaq lazım deyil ki, bu ayələr peyğəmbərə vəhy olunan zaman o, hələ nəyi oxuyacağını, zehnində nəyi toplayacağını, onları kimlərə paylaşacağını bilmirdi.

“Hud” surəsinin 1-ci ayəsində bildirildiyi kimi, Quran öncə ehkam, sonra detalları açıqlanacaq üslubdadır. Yəni, Quranın ön sözü mahiyyətində olan bu işarə edilənlər növbəti ayə və surələrdə təfərrüatı ilə açıqlanacaq.

“Quran” sözü bu kökdən törəyən “furkan” qəlibində isim və məsdərdir. Allahın son vəhyinə isim olaraq qoyduğu bu söz “Allahdan alınıb, qullara təbliğ edilən” anlamına gəlməkdədir.

- Əhatəli və əsaslandırmış izahdır, bu mövzuya qayıtmağa daha lüzum yoxdur. Quranda namaz buyurulur, amma onun necə qılınmasına dair bir ayə yoxdur. Bəs necə edək? Namazın necə qılınması hökmünü sırf Qurandan çıxaraq yoxsa bu işdə ancaq hədislərə xitab etməliyik?

- Maraqlı sualdır. Quranda namaz, niyaz, tazarrulu dua Araf surəsinin 55-ci ayəsi ilə əmr edilib. Və necə olacağı da ayənin içərisindəki “Tazarruan” ifadəsində bildirilib. Peyğəmbərimiz də dini, imanı, namazı, orucu, zəkatı insanlarla birgə Qurandan öyrənib.

“Araf” surəsinin 55-56-cı ayələrində yazılıb: “Rəbbinizə alçala–alçala və gizlicə–açıqca göstərərək dua edin – namaz qılın. Tam yəqinliklə bilin ki, O, hədlərini aşanları sevməz”.

“Və düzəldildikdən sonra yer üzündə pozğunçuluq törətməyin. Ona, ürpərərək və mərhəmətini umaraq dua edin. Tam yəqinliklə bilin ki,  Allahın mərhəməti, yaxşılaş­dı­ran­lara–gözəlləşdirənlərə çox yaxındır”.

Burada Rəbbimiz dil, bədən, qəlblə  Özünə niyaz edilməsini əmr edir. Bu tərz edilən dua, niyaz toplumda “Namaz” adı ilə tanınıb.

“Namaz” sözü hind dilindən farscaya, farscadan da Səlcuqlar dövründə türkcəyə keçib. Farscadakı ilkin mənası “atəş önündə sayğı ilə əyilmək” deməkdir. Sanskritcə isə “hörmət ifadə etmək” anlamına gələn “namaste” kəliməsinin farscaya keçməsi ehtimal olunur. Bu kəlimə də “salam vermək” anlamına gələn “nam” kəliməsindən törəmiş olmalıdır. Həm “nam” (salam) həm də “namaste” (hörmət ifadə etmək) hind mədəniyyətində əyilərək edilən bir hərəkətdir.

“Namaz” sözünün farscadakı “əyilərək hörmətlə dua etmək” anlamı, ərəbcə və Quranda “alçala-alçala, davamlı alçalaraq yalvarmaq” şəklində ifadə edilir.

Ayənin orijinalındakı “tezarruan” ifadəsi “d-r-a” kökündən törəyən  “tefeul” fəslindən bir sözdür. 

Sözün kökü “zillət və təvazökarlıq etmək” deməkdir. “Tazarruan” sözü isə cümlədəki yerinə görə “zillət üstünə zillət, zillət üstünə zillət” yəni, “alçala-alçala, alçala-alçala” mənasını verir.

“Rəbbinizə alçala-alçala, gizlicə ya da açıqca dua edin” əmri (“Araf” surəsi 55-ci ayə) adı ilə məşhurlaşan bu cümlə niyaz şəklini ifadə etməkdədir. Bir daha deyirəm ki, Qurandakı namaz məhz bu ayə ilə əmr edilib və fərz qılınıb.

Rituallı duanın, namazın qaynağı bu ayədir. Daha əvvəl isə dəfələrcə haqqında danışılan “salaat” ifadəsinin bizə məlum olan namaz ilə əlaqəsi yoxdur. Bu ayə Quranda 200-ə yaxın duanı əhatə edən ayələrin təfsiri mövqeyindədir. 

Bu mənada “Quranda namaz tək bir ayədə keçir” demək də yerində deyil. Quranda dua ilə bağlı hər ayə namazdan bəhs edir.

Namaz ifadəsi farscada “əyilərək sayğı ilə dua etmək” mənasını verir. Bunun ərəbcəsi və Qurandakı mənası ilə alçala-alçala, davamlı dua etmək deməkdir.

Bir ritualın ana xətləri Məhəmməd peyğəmbərdən bizə gəlib çatıb. Amma, bu ayələrin bəziləri kontekstdən çıxarılıb, fərqli təqdim edilib.

Tazarru ilə duanın necə ediləcəyini insan düşünməlidir. Rəbbimiz bunun tərfini verməyib. Cəbrailin Məhəmməd peyğəmbərə namazın necə qılınacağını öyrətməsi haqqında deyilənlər və yazılanlar yalandır.

İnsan Rəbbinə qarşı zilləti dua edərkən necə sərgiləyə bilər? Bunu özü yaxşı araşdırma aparıb tapmalıdır. Məhəmməd öeyğəmbər özü də belə edib.

Allahı zikir etmək qulu Allaha dua etməyə, ona yalvarmağa təşviq edir. Və qul da könlünü Allaha açar.

“Ali İmran” surəsinin 190-195-ci ayələrində bildirilir:

“Göylərin və yer üzünün yaradılışında, gecənin və gündüzün bir–birinin ardınca gəlməsində, əlbəttə, ayaq üstündə ikən, oturarkən və yanları üzərinə yatarkən Allahı anan–göylərin və yerin yaradılışı üzərində: “Rəbbimiz! Sən, bunu boş yerə yaratmadın, Sən, bütün nöqsanlıqlardan münəzzəhsən. Artıq bizi atəşin əzabından qoru! Rəbbimiz! Şübhəsiz Sən, kimi o atəşə girdirirsən artıq onu qətiliklə rəzil etmisən. Şərik qoşaraq yanlış–öz zərərlərinə iş görənlər üçün yardımçılardan da heç kimsə yoxdur.

Rəbbimiz! Şübhəsiz ki, biz, “Rəbbinizə inanın!” deyə çağıran bir nidaçını duyduq və dərhal inandıq. Rəbbimiz! Artıq bizim günahlarımızı bağışla, pisliklərimizi ört və bizi “yaxşı adamlar” ilə birlikdə, keçmişdə etdiklərimızı və etməmiz gərəkirkən etmədiklərimızı bir–bir xatırlatdır/öldür. Rəbbimiz! Və bizə, elçilərin üzərinə vəd etdiyin şeyləri ver, qiyamət günü bizi rəzil etmə də. Şübhəsiz Sən, verdiyin sözdən dönməzsən” deyə yaxşı–yaxşı düşünən, qavrama qabiliyyətləri olanlar üçün necə əlamətlər/nümunələr var”.

“Buna görə də Rəbbləri onlara qarşılıq verdi: “Şübhəsiz Mən, sizdən erkək olsun, qadın olsun –ki, hamınız bərabərsiniz– çalışanın əməlini qeyb etmərəm. O səbəblə, köç edənlər, yurdlarındən çıxarılanlar, mənim yolumda əziyyət edilənlər, döyüşənlər və öldürülənlər–əlbəttə, onların pisliklərini örtəcəyəm və Allah qatından bir savab olaraq, onları altından çaylar axan cənnətlərə qoyacağam. Və Allah, savabın gözəli Öz qatında olandır”.

- Yaxşı bəs, peyğəmbər necə namaz qılıb?

- Bu vəziyyətdə deyə bilərik ki, peyğəmbər bu ayələrə görə namaz qılardı. Bunun əksini düşünmək olmaz. Rəvayətlərdə deyilənlər isə həqiqəti əks etdirmir.

-Lakin müxtəlif  hədislər var və bu hədislərin özündə də ziddiyyətlər var.

- Təbii ki, müxtəlifdir. Buna görə də tutarsız və ziddiyyətlidir. Allah islam düşmənlərinin əlini ayağına dolaşdırıb. Hədislərin dinə soxulması, islam düşmənləri olan güclərin müsəlmanları fəsada uğrada bilmək üçün formalaşdırdıqları bir formuldur. Bu formul fəsad qapısını aralayıb, islamı gözdən salmaq məqsədinə xidmət edir. Onlar Quran ilə bu dini sıradan çıxara bilməyəcəklərini başa düşüb başqa fitnə-fəsad qapısını açıblar. Müsəlmanlar arasına bütün batil inanclar bu qapılardan girib.

Bildiyimiz kimi, Rəbbimiz insanlara peyğəmbərlər göndərib və insanları düz yola çəkmək üçün həmin peyğəmbərlərə vəhylər endirib.

- Haqqı bəy, namaz və salaat haqqında danışdınız amma burada sizin öz fikirləriniz də var, yəni faktoloji baxımdan tam əhatəli deyil. Ona görə də deyə bilərik ki, bu iki anlayış mübahisəlidir?

- Salaatın anlamı artıq gün işığına çıxıb. Namuslu elm adamları tərəfindən də cəsarətlə etiraf edilir. İnşallah yaxın bir zamanda hər şey daha da yaxşılaşacaq.

- Hakkı bəy, belə bir sual verək. Dəstəmazsız namaz qılmaq olarmı?

- Allah namaz vəzifəsini bizim üzərimizə yükləyib. Ancaq Allah Özünə yalvarmaq üçün namaz qılanın həm vücudu, həm  paltarı, həm də namaz qılacağı yerin təmiz olması barədə şərt qoymayıb. Allah hər zaman, hər şəraitdə Ona dua etməyimizi istəyir. Allah dua etmək sadəcə ürəkdən olmalıdır.

Salaat mövzusunda dediyimiz kimi təmizlik və zinyət, salaat üçün əmr edilib. Yəni, toplum içinə çıxıldığı zaman təmiz olmaq və üst-başa fikir verilməsi istənilib. Fərdi olaraq qılınan namaz üçün hər hansı bir şərt yoxdur. Camaat namazında isə insanların bədənləri və paltarları təmiz olmalıdır.

- Gələk ateistlərə. Ateistlər təhlükəlidirmi? Din niyə ateistlərə, yəni dini terminle desək kafirlərə münasibətdə çox sərt mövqedədir?

- Ateizm ağıla zidd bir yanaşmadır. Bir insan bir ömür boyu Allahı inkara çalışsa da, yenə ateist olmaz. Bu gün “mən ateistəm” deyənlərin ifadələri fantaziyadır, uydurmadır.

Ancaq ağıllı bir insanın araşdırma, sorğulamaq prosesində ateist davranması bizim hörmət etdiyimiz davranışdır. Onlar sonunda Allahı qəbul edirlər. Ən azından ateist olurlar.

pia.az











Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


MÜSAHİBƏ

design-img

Vernisaj

11 min nəfərin sürücülük hüququ məhdudlaşdırılıb - Ramiz Zeynalov

bitmap-img3

Rakurs

Deputat Ağalar Vəliyevin biznes imperiyası

bitmap-img3

Seçmələr

ABŞ Suriya sərhədində ordu yaratmaqdan niyə vaz keçdi? - Ərdoğanın ultimatumuna görəmi...

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru