Xəbər xətti

24 APREL

0:44 Torontoda mikroavtobus kütləyə çırpılıb: 5 nəfər ölüb

0:33 İranda zəlzələ olub –4,2 bal gücündə

0:11 Ağ Ev:“Maksimum təzyiq kampaniyasını davam etdirəcəyik”

0:01 Bugün bürcünüz nələr vəd edir?

23 APREL

23:55 Ərdoğan: "Bu, bizim üçün həqiqətən bir fəlakətdir"

23:40 Səudiyyə bombaladı: Saməd öldü, 3 günlük matəm elan edildi

23:33 Brent markalı neftin qiyməti 2014-ci ildən etibarən ilk dəfə 75 dolları ötüb

23:25 Torontoda mikroavtobusu piyadaların üzərinə sürən sürücü saxlanılıb

23:20 Fransa prezidentinin ABŞ-a səfəri başlayıb

23:05 Naxçıvan Mədəniyyət Nazirliyi və Naxçıvan Turizm Departamenti yaradılıb

22:40 Prezident İlham Əliyev sabah Türkiyəyə səfərə gedir –Açıqlama

22:26 Türkiyə Afrində uşaq xəstəxanası açıb

22:12 “İranla nüvə sazişinə alternativ yoxdur” – Kreml

21:50 Azərbaycana nə qədər turist gəlib?

21:30 “Ermənistanda yeni parlament seçkiləri keçirilməlidir“

21:22 Erməni deputatlar NATO-nun Batumidə keçirilən seminarından geri çağırılıblar

21:17 “Barselona“ Ardanı satır

20:50 “Ermənistanda növbədənkənar parlament seçkiləri təyin ediləcək”

20:40 ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri bəyanat yayıb

20:33 Dünyanın ən böyük neft şirkətinə ballistik raketlər atıldı

20:20 Şamaxıda “Dini icmalar və gənclər: dini radikalizmlə mübarizə” mövzusunda seminar

20:05 "Qarabağ klanı"nın hakimiyyətdən getməsi Azərbaycana ciddi şans verir"

19:40 Azərbaycanda yeni yaradılan Dövlət Turizm Agentliyinə sədr təyin edilib

19:37 “Mourinyo ilə problemim yoxdur“ - Poqba

19:33 Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinə yeni sədr təyin olunub

19:25 "Bütün istiqamətlərdə şəffaflıq tam təmin olunacaq"

19:21 Nazirlər Kabinetində boş qalmış vəzifələrə təyinatlar olub -Siyahı

19:20 Səfər Mehdiyev Dövlət Gömrük Komitəsinə yeni sədr təyin edilib

19:13 Prezident “Tibbi sığorta haqqında” qanunda dəyişikliyi təsdiqləyib

19:05 «Beynəlxalq hüququ birlikdə qoruyaq…» – Çin liderindən Rusiyaya çağırış

18:55 Zaxarova erməniləri məhd etdi – “Rusiya həmişə səninlədir”

18:47 Soyuq silahların xaricdən qanunsuz yollarla Azərbaycana gətirilməsinin qarşısı alınıb

18:42 Azərbaycan MN Ermənistanda vəziyyətlə əlaqədar bəyanat yayıb

18:33 “Kimsə məni korrupsiyada ittiham edə bilməz” - Səməd Seyidov

18:28 "İnsanlar yuxarıdan aparılacaq islahatlara ümid edirlər"

18:24 “Nar” Ümumdünya kitab günündə uşaqları hədiyyələrlə təbrik edib

18:20 Putinin xüsusi nümayəndəsi Azərbaycan prezidentinə məktub göndərib

18:09 Yol polisi sürücülərə texniki baxışla bağlı son xəbərdarlıq edib

18:05 Yeni səhiyyə naziri olacaq şəxsin kimliyi bilindi

18:00 Xalq şairinin oğlu: “Atamın xəstəliyini hamıdan gizlətdim”

17:55 Türkiyədə PKK silahlıları ilə hərbçilər arasında atışma baş verdi

17:50 “Bu gün yeni təyinatlar olacaq, görəcəksiniz ki…” – Ramiz Mehdiyev

17:50 Bakı və Ağdam sakinlərindən silah-sursat götürüldü

17:46 Belçika kralı Azərbaycan prezidentini təbrik edib

17:41 Bakıda üç ayda baş verən yol qəzalarında 52 nəfər ölüb

17:36 “Qarabağ Vyana” dan növbəti qələbə

17:31 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb

17:29 Yüz minlərlə erməni inqilabın qələbəsini bayram edir - Video

17:26 Yeni təhsil naziri kimdir? – DOSYE

17:21 Vüsal Hüseynov Dövlət Miqrasiya Xidmətinin rəisi oldu

17:16 Rusiyada “YouTube”a girişdə çətinliklər yarandı

17:11 Muxtar Babayev Ekologiya və Təbii Sərvətlər naziri təyin olundu

17:06 Bakı metrosundakı dəhşətli hadisə ilə bağlı yeni faktlar

17:01 Lənkəranlı sahibkarlar prezidentdən kömək istədi

16:56 Atası Nağılbazın səhhətindən danışdı

16:51 “Bakcell“ biznes qurmaq istəyən gənclərin xəyallarını gerçəkləşdirir

16:47 Cüdoçularımızdan Afrika kubokunda 15 medal

16:46 Bu ilin 3 ayı ərzində Bakıda 2657 cinayət qeydə alınıb

16:41 “Qəbul üçün 500, yemək pulu üçün 20 manat verməlisiniz” - Bağça müdirəsinin şərtləri

16:37 Prezident təhsil nazirini təyin etdi

16:35 İrandan narkotik vasitələrin Azərbaycana gətirilməsinin qarşısı alınıb

16:30 MTN-in sabiq qadın generalına şərti cəza verilib, 2 nəfər azadlığa buraxılıb

16:25 Azərbaycan prezidenti əfqanıstanlı həmkarına başsağlığı verib

16:20 Səbaildə əhalinin pulsuz göz müayinələri aksiyası keçirilib

16:16 Kreml: Ermənistanda baş verənlər bu ölkənin daxili işidir

16:14 Ermənistanın Baş naziri Serj Sarkisyan istefa verdi

16:12 Ermənistan inqilab burulğanında: Rusiya niyə susqunluq nümayiş etdirir?

16:08 Hüseyn Abdullayevin vəkili danışdı – Audio

16:03 Sahibkarlar üçün ixrac proseduru sadələşdirilir

15:58 “Azərbaycan dili” imtahanının nəticələri açıqlanıb

15:54 Paşinyan azadlığa buraxıldı - İrəvanda böyük canlanma

15:48 Hüseyn Bağırov kollektivlə vidalaşdı

15:44 Yığmamızın İsveçlə oyunlarının vaxtı dəqiqləşib

15:40 Sabiq MTN generalı Sübahir Qurbanov 14 il azadlıqdan məhrum edilib

15:35 Əkin sahələrinə Mərakeş çəyirtkələri yayılıb

15:30 Komitə ləğv olundu, qanun layihəsi təxirə salındı

15:25 Milli kinomuzun 120 illiyi geniş qeyd olunacaq

15:20 Anarın ölümündən 7 il keçir

15:15 Bu maşınlar Azərbaycanda yığılacaq

15:11 Ermənistan Müdafiə Nazirliyi hərbçilərin nümayişlərə qatılmasını pislədi

15:01 “Google” tarixi abidələrin qorunması üzrə layihə hazırlayır

15:00 Prezidentdən təyinat sərəncamı gözləyənlər

14:56 ““Siyasi məhbuslar”, “təzyiqlər”, “həbslər”... Qərbdə belə faktlar daha çoxdur”

14:51 Prezident İlham Əliyev bu şəxslərə fəxri adlar verdi - Siyahı

14:47 “Bu film üçün Cavad xanın ruhundan icazə istədim”

14:43 Sarkisyan ağ bayraq qaldırdı

14:39 Dünya Bankı Azərbaycanla bağlı proqnozunu dəyişdi

14:35 Yerevanda həkimlər müxalifətin mitinqinə qoşuldular

14:30 Pakistan lideri Azərbaycan prezidentini təbrik edib

14:26 “ASAN Xidmət”ə rəhbərlik Ülvi Mehdiyevə tapşırılıb

14:21 Yeni təyin olunmuş kənd təsərrüfatı naziri kollektivə təqdim olunub

14:16 Yeni hökümət nə qədər uğurlu, ya da nə qədər uğursuzdur?

14:11 “Nar” Ümumdünya kitab günündə uşaqları hədiyyələrlə təbrik etdi

14:07 Azərbaycan və Rusiya gömrük-sərhəd prosedurlarını sadələşdirəcək

13:45 Bu gün beynəlxalq kitab günüdür

13:41 “Titanik“də ilk naharın menyusu 140 min dollara satılıb

13:37 27 yaşlı kişi kanalda batdı

13:33 Sabah hava necə olacaq?

13:25 “Mənə elə kişi lazımdır ki...” - Dilarə

13:21 MSK: 55 siyasi partiyadan 44-ü illik maliyyə hesabatını təqdim edib

13:17 Formula 1 komandaları artıq Bakıdadır

13:13 Türkiyədə 11 yaşlı qız baş nazir kreslosunda oturdu

13:09 Maştağa sakini küt alətlə öldürülüb

13:05 Elçin: “Bundan sonra yeni əsərlər yazacam…”

13:01 “Taliban” hücum etdi: 16 ölü

12:57 Gimnastımız beynəlxalq turnirdən 2 qızıl medal qazandı

12:54 Ermənistanda hərbçilər etirazçıların tərəfinə keçdi

12:53 İran banklarına kriptovalyuta ilə əməliyyatlar qadağan edildi

12:49 Daşkəsəndə qar uçqunu altında qalan 5 nəfər xilas edilib

12:45 Ermənistanda fövqəladə vəziyyət tətbiq edilə bilər

12:40 “İrəvan inqilabı” Azərbaycanın xeyrinədirmi?

12:36 Müəllimin xadiməni zorladığı məktəb

12:32 "Ermənistanda Karen Karapetyan baş nazirliyə iddialıdır"- Politoloq

12:28 İzzət müğənnilərə “göbələk” dedi

12:24 “Azərbaycanın OPEC-ə qoşulması məsələsi gündəmdə deyil”

12:19 Hazırda nazir vəzifəsini Hüseyn Bağırov icra edir – ETSN

12:15 Yerevanda tələbələr üsyana qoşuldu - Canlı yayım

12:11 Yəməndə ərəb koalisiyasının zərbələri nəticəsində 20 nəfər ölüb

12:07 AKP-MHP ittifaqı CHP-İYİ Partiya sazişinə qarşı - Türkiyəni kim qazanacaq?

11:53 Ələt-Astara yolunda ağır qəza: 6 yaralı



ANALİZ

...

İddialı şahzadə oturduğu budağı mişarlayır - Təhlil

Tarix 08.01.18, 19:40

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6



Yuri Barmin

“Al-Jazeera” (Qətər)


Səudiyyə Ərəbistanı krallığı hazırda sosio-siyasi sahədə dramatik dəyişikliklər edir. Padşahlığı müasirləşdirmək və dünyaya açmaq missiyasına gənc və iddialı vəliəhd-şahzadə Məhəmməd bin Salman (MBS) rəhbərlik edir. O, Səudiyyə iqtisadiyyatını yeniləmək və ruhanilərin dövlətə müqavimət gücünü məhdudlaşdırmaq strategiyasını yürüdür.

2017-ci ilin oktyabr ayında MBS Riyadda beynəlxalq investorlara bildirib: "Biz əvvəllər olduğumuza – bütün dinlərə və dünyaya açıq olan mötədil İslam ölkəsi dövrünə qayıdırıq”.

“Guardian” nəşrinə verdiyi açıqlamada Səudiyyə Ərəbistanının "mötədil İslam" yoluna "dönmək" məqsədini izah edən tacdar şahzadə deyib ki, "son 30 ildə baş verənlər Səudiyyə Ərəbistanına yaddır". O, 1979-cu ildə baş verən İran inqilabına münasibətdə səltənətin ultra konservativliyə yuvarlanmasını Tehranın Yaxın Şərqdə inqilabın yaymaq cəhdləri ilə izah edib.

Bu şərhlər iki səbəbə görə diqqətəlayiqdir: birincisi, onlar İslamın təfsirində Səudiyyə dövlətinin təqib etdiyi mötədilliyin, əslində, yoxluğunu; ikincisi, hazırda mövcud olan dini sistemin sosial-iqtisadi inkişafa mane olduğunu və gənc nəslin tələblərinə uyğun gəlmədiyini etiraf edirlər.

Ancaq onlar həm də bir qədər yanlış yönəldirlər, çünki Səudiyyə Ərəbistanı içərisində olan vəziyyətin məsuliyyətini xarici faktorlara, yəni 1979-cu ilin İslam İnqilabına istiqamətlərə çalışırlar.

Amma Səudiyyə Ərəbistanı ultrakonservatizmə doğru yönəldən, həqiqətən, inqilabi İran idimi?


1979-cu ilin Səudiyyə Ərəbistanı

1979-cu il bütün hesabatlara görə Səudiyyə dair əhəmiyyətli bir tarixindir. Həmin il Məkkədə Məscidül-Haramın ələ keçirilməsi ilə məşhur olan bir qrup üsyançının məqsədi Qərbi təqlid etdiyinə görə Səud Evini devirmək idi.

Noyabrın 20-də, səudi bədəvi və Milli Qvardiyanın sabiq hərbi qulluqçusu Cuhayman əl-Utəybinin başçılıq etdiyi 500-ə yaxın silahlı adam Məscidül-Haramı ələ keçirdi və o, qaynı Məhəmməd əl-Qahtani xilaskar Mehdi elan etdi. Onun müsəlman dünyasını Qərb təsirindən təmizləyəcəyi bildirildi.

İki həftəlik mühasirə zamanı yüzlərlə zəvvar, döyüşçü və Səudiyyə təhlükəsizlik qüvvələrinin üzvü öldürüldü. Bundan əvvəl İranda inqilab baş vermişdi, Məscidül-Haramın ələ keçirilməsinin Tehrandan yönəldilən əməliyyat olduğuna dair bir çox fərziyyələr yaranmışdı. Özünü Mehdi elan edən Məhəmməd əl-Qahtani və məscidin ələ keçirilməsi lideri əl-Utəybi şiələri bidətçi hesab etdiyindən və dini ambisiyaları onlara aid olmadığı üçün İranda yaşanan hadisələrdən ilham ala bilmədilər.

Məscidül-Haramın ələ keçirildiyi dövrdə Səudiyyə monarxiyası qeyri-sabitliyə sürüklənmişdi. Dörd il əvvəl, krallığın müasirləşdirilməsinə, ilk televiziya yayımına başlamağa, sosio-iqtisadi islahatlar aparmağa və ictimai təhsili (qızların məktəbləri açmağı) təşviq edən kral Feysəl (1964-1975-ci illər) qardaşı oğullarından biri tərəfindən öldürülmüşdü. Səudiyyə dini quruluşunun əksəriyyəti modernləşmə təşəbbüslərini alqışlamamışdı.

Həcc məkanının ələ keçirilməsi Səudiyyə Ərəbistanı krallığını sarsıtdı. İranda İslam Respublikası yaradan Ayətullah Xomeyni bu qəsddə ABŞ və İsraili günahlandırdıqda, müsəlman dünyasında insanlar ölümcül etiraz aksiyalarını başladı və Səud Evi qorxuya düşdü. Məkkə və Mədinənin – iki müqəddəs şəhərin qoruyucusu kimi, onun müsəlman dünyasında nüfuzunun təhdid edildiyinə dair əlamətlər yarandı.

Səud Evinin böhrana təpkisi kral Feysalın modernləşdirmə təşəbbüslərini geriyə döndərmək və dini hakimiyyət orqanlarını gücləndirmək oldu. Hökumət ciddi dini qaydalar tətbiq etməyə başladı, beş namaz üçün bağlanmayan müəssisələrə basqın edildi, qadınlar ictimai həyatdan çıx-daş olundu. Ümumi olaraq dini polis kimi tanınan Fədakarlığın Təşviqi Komitəsi hökumət pulunun inyeksiyasından aydın şəkildə faydalandı və Səudiyyənin gündəlik həyatının izlənilməsində daha önəmli rol oynadı.

1970-ci illərin hadisələri, həqiqətən, Səudiyyə Ərəbistanını təsirləndirsə də, ölkə o zaman ultra mühafizəkar olmadı. Bu, daha uzaq keçmişlə bağlıdır: 18-ci əsrdə İslama sərt şərhlər verən alimin Səud ailəsi ilə müqavilə bağladığı zamanla.

Vəhhab-Səud paktı

Ölkənin rəhbərliyinin bu qədər sərt tənqid olunmasına səbəb olan və MBS-nin xilas olmaq istədiyi rəsmi Səudiyyə dini doktrinası – vəhhabilik Məhəmməd ibn Əbdül Vəhhabın (1703-1792) təliminə əsaslanır.

Əbdül Vəhhab əslən Ərəbistan yarımadasının Nəcd bölgəsindən idi, səyyah və Müqəddəs Kitabın təfsirçisi, Məkkədə və Mədinədə əksəriyyətinin rədd etdiyi İslam alimi idi. Əbdül Vəhhab Qurani-Kərimdə və hədisdə yenilikləri (bidə) rədd etdi və Quran-ı Kərimə əsaslanmayan tətbiqləri (məsələn, sufi icmanı və bəzi şəxslərin müqəddəsliyini) aradan qaldırmağı müdafiə etdi. O, hətta başqa müsəlman icmaları da kafirlikdə günahlandırdı. Əbdül-Vahabın təlimində yeni bir şey yox idi və o, sadəcə hənbəli doktrinanın ən ultramühafizəkar formasını dirçəltmişdi. Bununla yanaşı, o, Səud ailəsinə yaxınlaşdı.

Əbdül Vahabın Məkkədə və Yaxın Şərqdəki digər yerlərdə uğursuz təbliğat dövründə Məhəmməd ibn Səud bu gün Riyadın kənarındakı Əl-Diriyə ərazisini idarə edirdi. 1744-cü ildə Mədinədən qaçan Əbdül Vəhhab əl-Diriyə gəldi və İbn Səuddan qorunma istədi.

İki güc və məsuliyyəti bölüşən bir ittifaq meydana gətirdi: İbn Səud hərbi və siyasi məsələlərdə hökmranlıq etdi, Əbdül Vahabı dindarların “boğazına çökdü”. Dini legitimliklə silahlanmış İbn Səud ilk Səudiyyə dövlətini quraraq, hakimiyyətini Əl-Diriyədən kənarda genişləndirdi.

Əbdül Vəhhabın ölümü güc bölgüsü razılaşmasına təsir göstərmədi. Əbdül Vəhhabın (Ali Şeyx ailəsi) nəvələri Səudiyyə hakimiyyəti altında dini məsələlərə cavabdeh idi. Bu günə qədər də onlar padşahın qərarlarını təsdiqləməklə Səud xanədanının siyasi gücünü legitimləşdirirlər.

Ali Şeyx ailəsi dövlət strukturlarında imtiyazlı mövqedədir və Fədakarlığın Təşviqi Komitəsində, Təhsil Nazirliyi və İslam İşləri Nazirliyində mühüm rol oynayır.


“Mötədil” Səudiyyə Ərəbistanı?

250-dən çox ildən çoxdur ki, Vəhhab-Səud paktı Ərəbistanın yarımadasında Səudiyyə hakimiyyətinin dini qanuniliyi təmin edir.

Beləliklə, onun aqibət vaxtı nəhayət, gəldimi? O artıq Səud xanədanına lazım deyil?

Son bir neçə ildə Səudiyyə rəhbərliyi tədricən və ehtiyatla Ali Şeyx ailəsinin gücünün dərəcəsini məhdudlaşdırıb. 2010-cu ilin avqustunda, məsələn, mərhum kral Abdullahın qərarı ilə yalnız dövlət hakimiyyəti alimlərinə fətvalar verməyə icazə verildi.

Kral Salman və oğlu MBS-nin rəhbərliyi ilə daha sərt tədbirlər görülüb. 2016-cı ilin aprelində Fədakarlığın Təşviqi Komitəsi polis funksiyaları məhdudlaşdırılıb və onun həbs səlahiyyəti ləğv edilib.

2016-cı ilin dekabrında kral ölkədə ən yüksək dini qurum olan Böyük Alimlər Şurasına daha mötədil ruhaniləri təyin edib. 2017-ci ildə musiqi konsertlərinə icazə verilib, hər iki cins üçün birgə ictimai tədbirlər keçirilib və 35 ildən sonra kinoteatrların yenidən açılması planlaşdırılıb.

Ancaq Səudiyyənin strukturlarında ən monumental dəyişikliklər hələ də baş vermir. Ölkənin hüquqi sistemi Səudiyyə Ərəbistanında əsas qanunvericilik mənbəyi olan İslam hüququ çərçivəsində fəaliyyət göstərir. İslam hüququnun ənənəvi şərhlərində Əbdül Vəhhabın dünyagörüşü vacib elementidir. Buna görə sadələşdirilmiş qaydada Vəhhab-Səud paktını pozmaq – bu ənənəvi şərhi pozmaq və hakimləri qanunla kodlaşdırmaq deməkdir.

Bu nöqtədə daha vacib məsələ islahatları həyata keçirmək və dünyanı əcnəbilərə açmaq üçün ölkə vəhhabi kökləri ilə tamamilə vidalaşmalıdır.

Dini rəhbərliklərin azaldılması Körfəz monarxiyaları arasında ümumi bir tendensiyadır və Səudiyyə Ərəbistanı yavaş-yavaş bənzər bir modeli əhatə edir.

Tacdar şahzadənin korrupsiyaya qarşı müharibə və Fədakarlığın Təşviqi Komitəsinin zəifləməsi Səudiyyə dini quruluşu üçün əlverişsiz olsa da, o, dəyişiklikləri açıq şəkildə dəstəkləyir. Əsrlər boyu monolit görünən dini quruluş indi taleyi monarxın əlində olan kağız pələngə çevrilə bilər.

Dindar elita MBS-nin modernləşmə tədbiri lehinə olsa da, onilliklər davam edən siyasəti pozaraq, bəziləri onu korrupsiya və Qərb təsirini yaymaqda ittihamlaya bilər. MBS-in tətbiq etdiyi siyasət bir çox ruhanilərin “yeraltı müxalifət”ə keçməyə məcbur edəcək. Narazılıq illərlə davam edə, nə vaxtsa bu və ya digər şəkildə üzə çıxa bilər.

MBS-nin siyasəti gənc səudilə kömək edir, amma onların əlində hakimiyyət açarı yoxdur. Onilliklərdən bəri mühafizəkar qayda ilə yaşayan köhnə nəsil və hazırda vassal mövqeyində olan səudiyyə kral ailəsini legitimləşdirən böyük dini elita itaətsiz şahzadələrin hakimiyyətə girməyə imkan verməyib.

Onların bir çoxu məhdudlaşdıqlarını hiss edə və 1979-cu ildə təkrarlaya bilər.


pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

Prezident “Tibbi sığorta haqqında” qanunda dəyişikliyi təsdiqləyib

bitmap-img3

Rakurs

Lənkəranlı sahibkarlar prezidentdən kömək istədi

bitmap-img3

Seçmələr

“Çox ciddi islahatlar aparacağıq…” – Prezident andiçmə mərasimdə mühüm mesajlar verdi

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru