Xəbər xətti

20 YANVAR

21:50 Türkiyə SQ Baş Qərargahı: Afrində 113 hədəfdən 108-i məhv edilib

21:38 Füzuli sakini qohumunu güllələyib- DİN-dən açıqlama

21:33 Şamaxıda 20 Yanvar faciəsinin 28-ci ildönümü ilə əlaqədar anım mərasimi keçirilib

21:20 Rusiya ordusu Suriyanın Afrin rayonunu tərk edib

21:05 Ərdoğanın köməkçisi: Türkiyə təkcə Afrini terrorçulardan təmizləmək niyyətində deyil

20:45 İran XİN Türkiyənin Afrin əməliyyatına münasibət bildirib

20:15 “Səhərə yaxın atam üst-başı qanın içində gəldi“ - Elnarə

20:05 Türkiyə Afrin əməliyyatını başlatdı-“Zeytun budağı” -Video

19:43 Rusiya XİN Türkiyənin Afrin əməliyyatına münasibət bildirib

19:23 32 yaşlı şəxsi elektrik cərəyanı vuraraq öldürüb- Yevlaxda

19:13 Türkiyə Baş Qərargahı rəsmi açıqlama yayıb

19:05 “Prezident olsam, 20 martda Ukraynanı işğal edəcəm”

18:40 Türkiyə hərbi aviasiyası Suriyadakı mövqeləri bombalamağa başlayıb

18:27 Göyçayda yol tikintisi zamanı torpaq uçqunu baş verib- Fəhlə ölüb

18:17 “S&P” bu il neftin qiymətinə dair proqnozunu artırıb- 5 dollar

18:10 Dağlıq Qarabağda Ermənistan hərbçisi ağır yaralanıb

17:50 Türkiyə Silahlı Qüvvələri son həftədə 20 terrorçunu zərərsizləşdirib

17:36 Ermənilər Qazaxı atəşə tutub – Mülki təsərrüfata ziyan dəyib

17:25 Donald Tramp:“Hökumətin işini demokratlar dayandırdı“

17:17 Çində dünyanın ən böyük hava təmizləyicisi işə düşüb – Video

17:05 Tərtərdə 20 Yanvar şəhidləri yad edilib

16:42 Şamaxıda dalaşan qardaşların hər ikisi xəstəxanaya yerləşdirilib

16:25 Ermənistan prezidenti Fransaya gedir- İşgüzar səfərə

16:20 Əbdülfəttah əs-Sisi yenidən prezident olmaq istəyir- Namizədliyini irəli sürəcək

16:12 “Azərbaycanla eyni səviyyədə komandayıq“

16:05 Ərdoğan: “Afrin əməliyyatı faktiki olaraq başlayıb”

15:53 Millimizin rəqibi heyətini açıqladı

15:40 Suriyada avtomobildə partlayış olub

15:33 Türkiyə Silahlı Qüvvələri terrorçuların Afrindəki mövqelərinə zərbə endirib

15:25 “Piter Elçin”in qardaşını kim öldürtdürüb?

15:14 Rusiyanın Çinə göndərdiyi “S-400” sistemi geri qaytarılıb - Səbəb

15:05 “Qarabağ”ın Türkiyədə ikinci sınağı

14:57 Ukrayna Xarici Kəşfiyyat xidmətinin sabiq rəhbəri: “Ən başlıcası Putinin ətrafıdır”

14:50 Şamaxıda dalaşan qardaşların hər ikisi xəstəxanaya yerləşdirilib

14:38 “Gazprom”: ““Türk axını”nın ikinci xəttinin inşası üçün icazələr alınıb”

14:29 Bakıda avtomobil oğruları yaxalandı

14:21 Sülh Platforması 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı bəyanat verib

14:13 Göyçayda yol tikintisi zamanı torpaq uçqunu baş verib, fəhlə ölüb

14:01 20 Yanvarda şəhid olmuş şairin şeirləri

13:52 Ağcabədi sakinindən xeyli sayda silah-sursat tapıldı

13:43 Demokratların Senatdakı lideri Trampı qurumların bağlanmasında ittiham edib

13:37 “Barselona”da növbəti ayrılıq

13:15 Corc Soros ona qarşı olan dövlətlərə meydan oxudu: “Ölənə qədər sizinlə varam”

13:10 Sabah hava necə olacaq?

13:03 Çavuşoğlu İraqa gedir - Əl-Abadi ilə görüşəcək

12:58 İraqda zəlzələ baş verib

12:50 İƏT XİN rəhbərləri Ciddəyə fövqəladə görüşə toplaşır

12:42 Biləsuvarda 20 Yanvar faciəsi ilə əlaqədar ümumrayon tədbiri keçirilib

12:37 Füzuli sakini qohumunu güllələyib

12:30 Türkiyə səfiri: “Şəhidlər Azərbaycanın müstəqilliyinin yolunu açdılar”

12:23 “Apple” “iPhone”un ləngiməsini söndürməyə imkan verəcək

12:16 Tramp üçün bir, dünya üçün səkkiz il...

12:10 Türkiyənin Afrin əməliyyatı və İran: Rəsmi Tehranın susması razılıq işarəsidir

12:04 20 Yanvar şəhidləri bir dəqiqəlik sükutla yad edildi

11:57 Gəncə sakinindən narkotik götürülüb

11:51 Ev sahiblərinin əl-ayağını bağlayıb, külli-miqdarda pul apardılar - Şamaxıda

11:46 Azərbaycan nefti 1%-dən çox ucuzlaşıb

11:40 Azərbaycan Ordusunun şəhid olan əsgəri Neftçalada dəfn olundu

11:34 Xəzərin hüquqi statusuna dair işçi qrupunun gələn ay iclası olacaq

11:29 Masazırda körpə altıncı mərtəbədən yıxıldı - Sağ qaldı

11:23 Odessada silahlı insident: 3 nəfər ölüb

11:16 Bakıda mərkəzində yaşayış binasında yanğın söndürülüb

11:11 Ləğv prosesində olan iki banka məxsus 11 avtomobil hərrac yolu ilə satılıb

11:06 Terrorçular Türkiyəyə qarşı çıxmayan dinc sakinlərə atəş açdı - 25 ölü

11:00 Azərbaycan-Rusiya sərhədinin demarkasiyasına dair növbəti görüş keçiriləcək

10:54 Əli Əhmədov: “Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi bir neçə aya fəaliyyətə başlayacaq”

10:45 Mərkəzi Seçki Komissiyası prezident seçkiləri ilə bağlı hazırlıq işlərinə başlayıb

10:40 “WhatsApp” yazışması zamanı “YouTube” izləmək mümkün oldu

10:35 Ucarda ata və oğlunu bıçaqlayan şəxs tutuldu - Yenilənib

10:29 Qızıl 4 dollara yaxın bahalaşıb

10:24 İstifadəçilərin söhbətlərini dinləyən casus proqramı aşkarlandı

10:20 ABŞ-da hökumətin fəaliyyəti dayanıb

10:15 Türkiyədə avtobus qəzası: 13 ölü, 42 yaralı

10:10 Bakının mərkəzində tarixi yaşayış binası yanır - Yenilənib

10:05 Atəşkəs 132 dəfə pozulub

10:00 Prezident İlham Əliyev Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edib

0:59 Roma Papası göydə nikah kəsdi - Video

0:47 Antonio Banderas məşhur rəssamın rolunda

0:34 İlin ən innovativ şirkətləri bəlli oldu

0:21 Dino Ndlovu rəsmən Çin klubunda

0:13 NASA və ABŞ nüvə reaktoru hazırlayırlar

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

19 YANVAR

23:59 Bakıda ruhi xəstə maşın qaçıraraq qəza törədib - iki yaralı

23:54 Azərbaycan xalqının 20 yanvar imtahanından 28 il keçdi

23:48 Fransa hərbi xərclərini artırdı

23:41 Azərbaycan neftinin son qiyməti

23:35 Sergey Lavrov Rusiya qoşunlarının Afrindən çəkilməsi xəbərini təkzib edib

23:29 Almaniyada 2017-ci ilin ən yaxşı futbolçusu məlum oldu

23:22 Salyanda evdən 3 kilo narkotik aşkarlandı

23:15 Belçikada miqrantlar polisə hücum etdi

23:09 Erməni deputat: “Sarkisyanı devirməyə hazıram”

23:01 Bitkoini bu ölkənin kəşfiyyatı yaradıb - İddia

22:54 Prezidentliyinin ilk ilində Trampın dəstək reytinqi ən minimum səviyyəyə enib

22:47 Bakıdakı qəzada yaralananların kimliyi məlum oldu

22:40 Meksikada güclü zəlzələ

22:33 Bakıda “ölümə gedən piyada” kameraya düşdü - Video

22:25 Musa Musayev saxlanıldı

22:19 Zərdüşt Əlizadənin ittihamlarına sərt reaksiyalar

22:11 Hövsanda zəncirvari yol qəzası baş verib

22:03 Mübariz Mənsimovun daha bir tankeri həbs olundu

21:55 “Qazprom” şirkəti “Türk axını”nın 2-ci xəttinin inşasına icazə alıb

21:48 Neftin bahalaşması qeyri-neft sektorunun inkişafını ləngidə bilərmi?

21:44 Dövlət İdarəçilik Akademiyasında faciənin 28-ci ildönümü qeyd edilib

21:40 İsmayıllıda ev quşları kütləvi şəkildə tələf olur

21:33 Fazil Məmmədovun ətrafında müəmmalı sükut

21:26 Dünya fond birjalarının dəyəri 81 trln. dollara çatıb

21:18 Fazil Məmmədovun tutdurduğu şairin vaxtından əvvəl azad edilməsi istənilir

21:10 “Məsələ namizədliyimin irəli sürülməsi deyil…”

21:02 Avropa İttifaqı Fələstini dövlət kimi tanımaq məsələsini müzakirə etməyəcək

20:56 “Sobesendik” qəzetinin yaradıcısı - azərbaycanlı jurnalist vəfat edib

20:49 Vəkilliyə namizədlərin imtahan vaxtı açıqlanıb

20:41 Türkiyədə ev alan azərbaycanlıların sayı kəskin artıb

20:34 Odessada atışma - Ölən var

20:26 Pele xəstəxanaya yerləşdirildi

20:19 Ermənistanda Rusiya vətəndaşı saxlanılıb

20:11 10 minə yaxın məhkumun cəzası yüngülləşdiriləcək

20:04 Donald Trampın verəcəyi ziyafətin bileti 100 min dollardır

19:57 Politoloq: “Hazırda Sarkisyanın bütün siyasi gedişləri...”

19:50 Beynəlxalq Enerji Agentliyi: ABŞ-da neft istehsalı böyük həcmdə artacaq

19:43 “Yol polisləri məni çox saxlayıb” - Qurban Qurbanov



ANALİZ

...

İddialı şahzadə oturduğu budağı mişarlayır - Təhlil

Tarix 08.01.18, 19:40

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6



Yuri Barmin

“Al-Jazeera” (Qətər)


Səudiyyə Ərəbistanı krallığı hazırda sosio-siyasi sahədə dramatik dəyişikliklər edir. Padşahlığı müasirləşdirmək və dünyaya açmaq missiyasına gənc və iddialı vəliəhd-şahzadə Məhəmməd bin Salman (MBS) rəhbərlik edir. O, Səudiyyə iqtisadiyyatını yeniləmək və ruhanilərin dövlətə müqavimət gücünü məhdudlaşdırmaq strategiyasını yürüdür.

2017-ci ilin oktyabr ayında MBS Riyadda beynəlxalq investorlara bildirib: "Biz əvvəllər olduğumuza – bütün dinlərə və dünyaya açıq olan mötədil İslam ölkəsi dövrünə qayıdırıq”.

“Guardian” nəşrinə verdiyi açıqlamada Səudiyyə Ərəbistanının "mötədil İslam" yoluna "dönmək" məqsədini izah edən tacdar şahzadə deyib ki, "son 30 ildə baş verənlər Səudiyyə Ərəbistanına yaddır". O, 1979-cu ildə baş verən İran inqilabına münasibətdə səltənətin ultra konservativliyə yuvarlanmasını Tehranın Yaxın Şərqdə inqilabın yaymaq cəhdləri ilə izah edib.

Bu şərhlər iki səbəbə görə diqqətəlayiqdir: birincisi, onlar İslamın təfsirində Səudiyyə dövlətinin təqib etdiyi mötədilliyin, əslində, yoxluğunu; ikincisi, hazırda mövcud olan dini sistemin sosial-iqtisadi inkişafa mane olduğunu və gənc nəslin tələblərinə uyğun gəlmədiyini etiraf edirlər.

Ancaq onlar həm də bir qədər yanlış yönəldirlər, çünki Səudiyyə Ərəbistanı içərisində olan vəziyyətin məsuliyyətini xarici faktorlara, yəni 1979-cu ilin İslam İnqilabına istiqamətlərə çalışırlar.

Amma Səudiyyə Ərəbistanı ultrakonservatizmə doğru yönəldən, həqiqətən, inqilabi İran idimi?


1979-cu ilin Səudiyyə Ərəbistanı

1979-cu il bütün hesabatlara görə Səudiyyə dair əhəmiyyətli bir tarixindir. Həmin il Məkkədə Məscidül-Haramın ələ keçirilməsi ilə məşhur olan bir qrup üsyançının məqsədi Qərbi təqlid etdiyinə görə Səud Evini devirmək idi.

Noyabrın 20-də, səudi bədəvi və Milli Qvardiyanın sabiq hərbi qulluqçusu Cuhayman əl-Utəybinin başçılıq etdiyi 500-ə yaxın silahlı adam Məscidül-Haramı ələ keçirdi və o, qaynı Məhəmməd əl-Qahtani xilaskar Mehdi elan etdi. Onun müsəlman dünyasını Qərb təsirindən təmizləyəcəyi bildirildi.

İki həftəlik mühasirə zamanı yüzlərlə zəvvar, döyüşçü və Səudiyyə təhlükəsizlik qüvvələrinin üzvü öldürüldü. Bundan əvvəl İranda inqilab baş vermişdi, Məscidül-Haramın ələ keçirilməsinin Tehrandan yönəldilən əməliyyat olduğuna dair bir çox fərziyyələr yaranmışdı. Özünü Mehdi elan edən Məhəmməd əl-Qahtani və məscidin ələ keçirilməsi lideri əl-Utəybi şiələri bidətçi hesab etdiyindən və dini ambisiyaları onlara aid olmadığı üçün İranda yaşanan hadisələrdən ilham ala bilmədilər.

Məscidül-Haramın ələ keçirildiyi dövrdə Səudiyyə monarxiyası qeyri-sabitliyə sürüklənmişdi. Dörd il əvvəl, krallığın müasirləşdirilməsinə, ilk televiziya yayımına başlamağa, sosio-iqtisadi islahatlar aparmağa və ictimai təhsili (qızların məktəbləri açmağı) təşviq edən kral Feysəl (1964-1975-ci illər) qardaşı oğullarından biri tərəfindən öldürülmüşdü. Səudiyyə dini quruluşunun əksəriyyəti modernləşmə təşəbbüslərini alqışlamamışdı.

Həcc məkanının ələ keçirilməsi Səudiyyə Ərəbistanı krallığını sarsıtdı. İranda İslam Respublikası yaradan Ayətullah Xomeyni bu qəsddə ABŞ və İsraili günahlandırdıqda, müsəlman dünyasında insanlar ölümcül etiraz aksiyalarını başladı və Səud Evi qorxuya düşdü. Məkkə və Mədinənin – iki müqəddəs şəhərin qoruyucusu kimi, onun müsəlman dünyasında nüfuzunun təhdid edildiyinə dair əlamətlər yarandı.

Səud Evinin böhrana təpkisi kral Feysalın modernləşdirmə təşəbbüslərini geriyə döndərmək və dini hakimiyyət orqanlarını gücləndirmək oldu. Hökumət ciddi dini qaydalar tətbiq etməyə başladı, beş namaz üçün bağlanmayan müəssisələrə basqın edildi, qadınlar ictimai həyatdan çıx-daş olundu. Ümumi olaraq dini polis kimi tanınan Fədakarlığın Təşviqi Komitəsi hökumət pulunun inyeksiyasından aydın şəkildə faydalandı və Səudiyyənin gündəlik həyatının izlənilməsində daha önəmli rol oynadı.

1970-ci illərin hadisələri, həqiqətən, Səudiyyə Ərəbistanını təsirləndirsə də, ölkə o zaman ultra mühafizəkar olmadı. Bu, daha uzaq keçmişlə bağlıdır: 18-ci əsrdə İslama sərt şərhlər verən alimin Səud ailəsi ilə müqavilə bağladığı zamanla.

Vəhhab-Səud paktı

Ölkənin rəhbərliyinin bu qədər sərt tənqid olunmasına səbəb olan və MBS-nin xilas olmaq istədiyi rəsmi Səudiyyə dini doktrinası – vəhhabilik Məhəmməd ibn Əbdül Vəhhabın (1703-1792) təliminə əsaslanır.

Əbdül Vəhhab əslən Ərəbistan yarımadasının Nəcd bölgəsindən idi, səyyah və Müqəddəs Kitabın təfsirçisi, Məkkədə və Mədinədə əksəriyyətinin rədd etdiyi İslam alimi idi. Əbdül Vəhhab Qurani-Kərimdə və hədisdə yenilikləri (bidə) rədd etdi və Quran-ı Kərimə əsaslanmayan tətbiqləri (məsələn, sufi icmanı və bəzi şəxslərin müqəddəsliyini) aradan qaldırmağı müdafiə etdi. O, hətta başqa müsəlman icmaları da kafirlikdə günahlandırdı. Əbdül-Vahabın təlimində yeni bir şey yox idi və o, sadəcə hənbəli doktrinanın ən ultramühafizəkar formasını dirçəltmişdi. Bununla yanaşı, o, Səud ailəsinə yaxınlaşdı.

Əbdül Vahabın Məkkədə və Yaxın Şərqdəki digər yerlərdə uğursuz təbliğat dövründə Məhəmməd ibn Səud bu gün Riyadın kənarındakı Əl-Diriyə ərazisini idarə edirdi. 1744-cü ildə Mədinədən qaçan Əbdül Vəhhab əl-Diriyə gəldi və İbn Səuddan qorunma istədi.

İki güc və məsuliyyəti bölüşən bir ittifaq meydana gətirdi: İbn Səud hərbi və siyasi məsələlərdə hökmranlıq etdi, Əbdül Vahabı dindarların “boğazına çökdü”. Dini legitimliklə silahlanmış İbn Səud ilk Səudiyyə dövlətini quraraq, hakimiyyətini Əl-Diriyədən kənarda genişləndirdi.

Əbdül Vəhhabın ölümü güc bölgüsü razılaşmasına təsir göstərmədi. Əbdül Vəhhabın (Ali Şeyx ailəsi) nəvələri Səudiyyə hakimiyyəti altında dini məsələlərə cavabdeh idi. Bu günə qədər də onlar padşahın qərarlarını təsdiqləməklə Səud xanədanının siyasi gücünü legitimləşdirirlər.

Ali Şeyx ailəsi dövlət strukturlarında imtiyazlı mövqedədir və Fədakarlığın Təşviqi Komitəsində, Təhsil Nazirliyi və İslam İşləri Nazirliyində mühüm rol oynayır.


“Mötədil” Səudiyyə Ərəbistanı?

250-dən çox ildən çoxdur ki, Vəhhab-Səud paktı Ərəbistanın yarımadasında Səudiyyə hakimiyyətinin dini qanuniliyi təmin edir.

Beləliklə, onun aqibət vaxtı nəhayət, gəldimi? O artıq Səud xanədanına lazım deyil?

Son bir neçə ildə Səudiyyə rəhbərliyi tədricən və ehtiyatla Ali Şeyx ailəsinin gücünün dərəcəsini məhdudlaşdırıb. 2010-cu ilin avqustunda, məsələn, mərhum kral Abdullahın qərarı ilə yalnız dövlət hakimiyyəti alimlərinə fətvalar verməyə icazə verildi.

Kral Salman və oğlu MBS-nin rəhbərliyi ilə daha sərt tədbirlər görülüb. 2016-cı ilin aprelində Fədakarlığın Təşviqi Komitəsi polis funksiyaları məhdudlaşdırılıb və onun həbs səlahiyyəti ləğv edilib.

2016-cı ilin dekabrında kral ölkədə ən yüksək dini qurum olan Böyük Alimlər Şurasına daha mötədil ruhaniləri təyin edib. 2017-ci ildə musiqi konsertlərinə icazə verilib, hər iki cins üçün birgə ictimai tədbirlər keçirilib və 35 ildən sonra kinoteatrların yenidən açılması planlaşdırılıb.

Ancaq Səudiyyənin strukturlarında ən monumental dəyişikliklər hələ də baş vermir. Ölkənin hüquqi sistemi Səudiyyə Ərəbistanında əsas qanunvericilik mənbəyi olan İslam hüququ çərçivəsində fəaliyyət göstərir. İslam hüququnun ənənəvi şərhlərində Əbdül Vəhhabın dünyagörüşü vacib elementidir. Buna görə sadələşdirilmiş qaydada Vəhhab-Səud paktını pozmaq – bu ənənəvi şərhi pozmaq və hakimləri qanunla kodlaşdırmaq deməkdir.

Bu nöqtədə daha vacib məsələ islahatları həyata keçirmək və dünyanı əcnəbilərə açmaq üçün ölkə vəhhabi kökləri ilə tamamilə vidalaşmalıdır.

Dini rəhbərliklərin azaldılması Körfəz monarxiyaları arasında ümumi bir tendensiyadır və Səudiyyə Ərəbistanı yavaş-yavaş bənzər bir modeli əhatə edir.

Tacdar şahzadənin korrupsiyaya qarşı müharibə və Fədakarlığın Təşviqi Komitəsinin zəifləməsi Səudiyyə dini quruluşu üçün əlverişsiz olsa da, o, dəyişiklikləri açıq şəkildə dəstəkləyir. Əsrlər boyu monolit görünən dini quruluş indi taleyi monarxın əlində olan kağız pələngə çevrilə bilər.

Dindar elita MBS-nin modernləşmə tədbiri lehinə olsa da, onilliklər davam edən siyasəti pozaraq, bəziləri onu korrupsiya və Qərb təsirini yaymaqda ittihamlaya bilər. MBS-in tətbiq etdiyi siyasət bir çox ruhanilərin “yeraltı müxalifət”ə keçməyə məcbur edəcək. Narazılıq illərlə davam edə, nə vaxtsa bu və ya digər şəkildə üzə çıxa bilər.

MBS-nin siyasəti gənc səudilə kömək edir, amma onların əlində hakimiyyət açarı yoxdur. Onilliklərdən bəri mühafizəkar qayda ilə yaşayan köhnə nəsil və hazırda vassal mövqeyində olan səudiyyə kral ailəsini legitimləşdirən böyük dini elita itaətsiz şahzadələrin hakimiyyətə girməyə imkan verməyib.

Onların bir çoxu məhdudlaşdıqlarını hiss edə və 1979-cu ildə təkrarlaya bilər.


pia.az











Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

“Piter Elçin”in qardaşını kim öldürtdürüb?

bitmap-img3

Rakurs

Ağciyər İnstitutunda budama əməliyyatında Oqtay Şirəliyev faktoru: Gənc kadrlar niyə hədəfdədir?

bitmap-img3

Seçmələr

Fazil Məmmədovun qudası işdən çıxarıldı

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru