Xəbər xətti

25 MAY

0:58 Zaxarova: “Ukrayna yeni siyasi senzura tətbiq edir”

0:46 Alpinistlər həmkarlarının öldüyü yeri ziyarət etdi

0:31 Xəzərdə tapılmış meyitlərin kimliyi məlum olub

0:27 AVRO-2020: Bakıda keçiriləcək oyunların vaxtı açıqlanıb

0:13 Dünyanın ən bahalı brendi açıqlandı

0:03 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

24 MAY

23:55 Gəncə sakini bıçaqlanıb

23:41 Zərərli məhsulların reklamına məhdudiyyət qoyula bilərmi?

23:38 Ərdoğandan Qarabağla bağlı addım

23:11 Məşhur repçi həbs olundu

23:03 BAXCP sədri: “KQB bəzi ziyalılarımızı agent etmişdi”

22:58 Azərbaycanda qızıl bahalaşıb

22:44 Paşinyan aclıq elan etmiş müxalifətçi ilə görüşdü

22:37 Britaniya qadın casusların sayını artırır

22:26 BP-nin rəhbəri: “Neftin qiyməti 100 dollara çatmayacaq”

22:11 “WhatsApp”da xəta

22:07 Ramazanın 9-cu gününün duası

21:52 İftardan sonra bunu çox etməyin

21:49 İngiltərə klubu baş məşqçisi ilə müqavilənin müddətini uzadıb

21:26 ABŞ “Tomohawk”ın istehsalını dayandırır

21:25 Ələkbərovun oğlu “Rusiyanın ən varlı varisi” oldu

21:13 Ağstafada yol qəzası: yaralılar var

21:04 Sərnişin təyyarəsini Rusiyanın vurduğu dəqiqləşdi

20:52 BƏƏ liderindən İlham Əliyevə məktub

20:49 Ərdoğan regionla bağlı planlarını açıqladı

20:33 Çemponlar Liqasının final oyunu İstanbulda keçiriləcək

20:28 İlham Əliyev İordaniya kralını təbrik edib

20:16 “Qarabağ” 9 futbolçu ilə yollarını ayırdı

20:07 Maradona: “Bu sistemlə 1930-cu ildə oynayırdılar”

20:07 Maradona: “Bu sistemlə 1930-cu ildə oynayırdılar”

19:56 ABŞ İran və Türkiyəyə qarşı sanksiyalar qəbul edib

19:55 Azərbaycana xaricdən pul köçürmələri 45% artıb

19:51 İraq lideri İlham Əliyevə məktub göndərdi

19:47 NATO generalları ordumuzun təlimini izləyib

19:44 Arda Turanın cəzası azaldılıb

19:40 Hindistanda qarşıdurma: 13 ölü, 70 yaralı

19:36 Azərbaycanda avtomobillər kəskin bahalaşdı

19:31 “Bu, Azərbaycanın humanist ölkə olmasının sübutudur”

19:28 Azərbaycanda sürücülük vəsiqələri ilə bağlı yenilik

19:24 TAP-ın prezidenti Azərbaycana gələcək

19:19 Çin lideri İlham Əliyevi təbrik edib

19:15 Dünya çempionatının rəsmi mahnısını onlar oxuyacaqlar

19:11 Siyəzəndə intihar hadisəsi baş verib

19:06 Ukraynanın sanksiya tətbiq etdiyi Rusiya mətbu orqanları - Adlar

19:01 Aslan İsmayılovun barəsində cinayət işi icraata götürüldü

18:57 Dmitri Roqozinə vəzifə verildi

18:53 Prezident İlham Əliyev: “Bu il 20 min köçkün yeni mənzillərlə təmin ediləcək”

18:48 Azərbaycanda dollarla valyuta əməliyyatlarının dəyəri artıb

18:44 Ştaynmayerdən İlham Əliyevə təbrik

18:39 Faiq Ağayevdən rejissora etiraz

18:35 Tramp Şimali Koreya lideri ilə görüşü ləğv edib

18:31 İcra hakimiyyətinin şöbə müdiri həbs edildi

18:27 Xəzərdə iki nəfərin meyiti tapılıb

18:23 Nazarbayevdən İlham Əliyevə təbrik

18:20 Əfv siyahısında 41 əcnəbi, 3 vətəndaşlığı olmayan şəxs var

18:16 İlham Əliyev yol tikintisinə pul ayırdı

18:12 16 qadın əfvə düşdü - Siyahı

18:08 Saday Şəkərli azadlığa buraxıldı

18:04 İlham Əliyev sahibkarları mükafatlandırdı - Siyahı

18:00 Müəllimlərin diaqnostik qiymətləndirməsində 20 min nəfər iştirak edəcək

17:55 Ukrayna Rusiyanın dövlət xəbər agentliklərini blokladı

17:49 “Rəhim şeytandır” - Kərim

17:44 İnterpolun axtardığı Azərbaycan vətəndaşı Ukraynada saxlanıldı

17:42 “…acgöz müdirlər”- Baş redaktorlara tərs şapalaq

17:35 “Fransa xarici işlər nazirinin səfəri AXC-nin 100 illiyinə töhfədir”

17:30 “Kontakt Home”da böyük fırıldaq – Oxuyun ki, aldanmayasınız

17:29 İqtisadçılar 200 manatlıq əskinasların dövriyyəyə buraxılmasını tənqid edir

17:25 FHN Xəzərdə iki nəfərin meyitinin tapılması haqda açıqlama verib

17:20 BVF: “Ermənistan Cənubi Qafqazda ən yoxsul ölkədir”

17:14 “Oğlumu bağrıma basmaq istəyirəm”

17:08 Şimali Koreya “Phunqeri” nüvə poliqonunu söküb

17:03 Rusiyada demokratik institutlar tamamilə məhv edilir

16:58 Çempionlar Liqasının finalı yenidən İstanbulda keçiriləcək

16:53 Türkiyə XİN-dən Afinaya sərt cavab

16:46 Bakı və Buxarest arasında birbaşa aviareyslər açıla bilər

16:40 Prezidentin əfv etdiyi siyasi dustaqlar bunlardır - Adlar

16:33 “Leyli və Məcnun” 100 illiyi qeyd olunub

16:27 İlin sonunadək evlə təmin olunmuş məcburi köçkünlərin sayı 285 minə çatacaq

16:20 “Qarabağ” 9 futbolçu ilə vidalaşdı

16:15 “Varlı ailələrin “debil” uşaqları…” – Deputatdan sərt sözlər

16:10 Vahid Ələkbərovun oğlunu Rusiyanın ən varlı varisi elan etdilər

16:09 Prezident əfv sərəncamı imzaldı: 634 nəfərə şamil olunan siyahı - Yeniləndi

16:04 Nəqliyyat naziri bir telefon zənginə görə istefa verdi

16:00 200 manatlıq əskinaslar: Elmar Rüstəmovun piar kampaniyası, yoxsa...

15:58 “Azərbaycan xalqı əmindir ki, biz ərazi bütövlüyümüzü bərpa edəcəyik”

15:53 Abramoviç İsrail vətəndaşlığı alır

15:48 Cümhuriyyətin şərəfinə adı Müsavat qoyulan böyük Azərbaycan şairi

15:43 Rusiya Müdafiə Nazirliyinin generalı həbs olunub

15:37 Xəzərdə içində meyitlər olan qayıq aşkarlandı - Yenilənib

15:33 FİFA millimizin oyunlarını tanımır

15:28 Türkiyədə hərbi konvoya hücum - Hərbçilər həlak oldu

15:23 Prezident Lökbatan-Qobu avtomobil yolunun açılışında iştirak edib

15:16 Dəşkəsəndə yük maşını çaya düşdü

15:11 “Grand” Hospital adını niyə dəyişdi? – “Rebrendinq”in pərdəarxası

15:05 Səbaildə Cümhuriyyətin yubileyihə həsr olunmuş elmi konfrans keçirilib

15:00 Hakim partiya 140 meqalayihə reallaşdıracaq

14:54 “Malayziya təyyarəsi Rusiya ordusuna aid raketlə vurulub”

14:50 “Onu yerə yıxıb, üstünə oturdum…” – Məktəb direktoru

14:45 Nərimanovda maarifləndirilmə işinin aparılması təlimi keçirilib

14:39 Təhsil naziri: “Azyaşlı şagirdlərin yükü azaldılacaq”

14:35 Aleksey Kudrin: “Neft 50 dollara qədər ucuzlaşacaq”

14:30 Milli Şuranın 28 mayda mitinq keçirməsinə razılıq verilmədi

14:25 “Qarşıdan gələn aylar Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün imkanlar açacaq”

14:05 Sorosa bağlı şəxslər Ermənistanda vəzifələrə gətirilir - Rusiyanın mövqeyi nə olacaq?

13:49 “Ümumi təhsil haqqında” qanun hazırlanır

13:48 Ukrayna prezidenti ilə bağlı qalmaqal böyüyür

13:44 Uşakov: “Putinlə Trampın görüşünə hazırlıq aparılmır”

13:39 Təhsil naziri: “Bakı məktəblərində 10 faiz sıxlıq var”

13:34 Ronaldinyo eyni anda iki qızla evlənir - Foto

13:29 Bakının mərkəzi küçələrində hərəkət məhdudlaşdırılacaq

13:25 Cümhuriyyətin 100 yaşlı bayrağı Bakıya gətirildi

13:21 Durğun hava diskomfort hissi yaradacaq

13:17 “Əkrəm Əylisliyə qarşı yumşaq davrandıq deyə, Rüstəm İbrahimbəyov...”

13:12 Məhşur futbolçu 9 milyon avro cərimələnib

13:07 Bakıda avtomobil hasara çırpılıb, ölən və xəsarət alan var

13:02 İlham Əliyev və xanımı məcburi köçkünlər üçün salınan yaşayış kompleksinin açılışında iştirak edib

12:57 Korrupsiya pullarını kazinolar üzərindən “yuyan” yüksək vəzifəli Azərbaycan məmurları

12:52 Avropa İttifaqı 2019-da Türkiyəyə əlavə yardım ayıracaq - 1,5 milyard avro

12:48 Oğlu olmayıb, xanımından isə ayrılıb - Azərin yalanı

12:43 Şou aləmində qalmaqal yenidən alovlandı



ANALİZ

...

Firon kimi dəfn edilən Rza şah Pəhləvinin cəsədi İrana necə gətirilib?

Tarix 26.04.18, 12:03

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 1941-ci ildə müttəfiqlərin İranı işğal etməsi nəticəsində Rza şah taxt-tacdan imtina etməli oldu


Repressiyaya məruz qalmış Rza şahın baş naziri Məhəmməd Əli Firuğinin siyasi səhnəyə çıxması ilə vəliəhdin səltənət sahibi olması sürətləndirildi.

Hicri-şəmsi tarixin 1320-ci ilin şəhrivər ayının 25-də Milli Məclisdə vəliəhd-şahzadə Məhəmməd Rzanın Pəhləvi sülaləsinin ikinci hökmdarı kimi andiçmə mərasimi keçirildi. Bu zaman Rza şah ingilis qoşunlarının müşayiəti ilə Bəndər-Abbasa göndərilmişdi.

Onun sıradan bir kazak hərbçisindən hökmdarlığa qədər yüksəlişi ziddiyyətli bir dövrə təsadüf edir: İranda qarışıqlıq, Birinci Dünya müharibəsi, Osmanlı imperiyasının süqutu, Rusiyada oktyabr inqilabı, Britaniyanın öz müstəmləkələrini, ilk növbədə. Hindistanı sərəncamında saxlamaq cəhdləri və Vasiquddövlə ilə 1919-cu ilin müqaviləsi… Bu sazişin felən İranın müstəqilliyinin üzəridən xətt çəkdi. Parlamentdəki müxalifət və vətənpərvərlərin etirazları da fayda vermədi.

Şəmsi 1299-ci ildə isfənd ayının 3-də Rza xan Tehrana qoşun yeritdi və Brotaniya ordusunun, o cvümlədən general Arin Saydın dəstəyi ilə dövlət çevrilişini həyata keçirtdi. Həmin tarixdən 1304-cü ilin azər ayına qədər İranda Qacarların konstitusiyaklı monarxiyasından yeni sülalənin – Pəhləvilərin bərqərar edilməsi baş verdi.

Rza şahın sürgün olunmasından sonrakı hadisələrin silsiləsi uzundur. O, əvvəlcə gəmi ilə Mumbaya (Hindistan) göndərilir, sonra bərə ilə Britaniya müstəmləkəsi Mavrikiyə göndərilir. Sənədlərdən aydınlaşır ki, həmin dövrdə adalardakı iqlim şərtləri heç də münasib olmayıb. Rza şah və onunla birlikdə olan ailə üzvləri bir sıra çətinliklərlə üzləşiblər. Buna görə də Kanadaya göndərmələrini rica ediblər, lakin bu müraciət ingilis rəsmilərində rəğbətlə qarşılanmayıb.

Rza şahın səhhəti pisləşib, adalardakı tibbi müəssislərində onun müalicəsini həyata keçirmək mümkün olmayıb. Nəhayət, İran hökumətinin səyləri nəticəsində Britaniya hökuməti onun digər bir müstəmləkə ərazisinə – Cənubi Afrikada köçürülməsi razılığı verir.

Seçim iki şəhər üzərində cəmləşir: Durban və Yohannesburq. Xanədan üzvləri Yohannesburq ətrafındakı məkana köçürlər.

İranla əlaqəsini tamamilə itirmiş Rza şahın səhhəti isə gündən-günə pisləşir və o, ürək tutması keçirir. Şəmsi 1323-cü il mordad ayının 4-də, sürgündən demək olar ki, 3 il sonra mətbuatda Rza şahın vəfatı barədə xəbər dərc olunur. Sabiq hökmdarın cəsədinin aqibəti ilə bağlı əsas qaynaq doktor Qasim Qəninin xatirələridir. Belə məlum olur ki, Rza şahın cəsədinin aqibəti ilə əlaqədar yekun qərara hakimiyyət rəsmiləri 90 gün sonra gəliblər.

Bəzilərinin rəyincə, mərhumun meyitini təcili Tehrtana gətirilməli və Rza şahın tikdirdiyi obyektlərin birində, o cümlədən Kərəcdə, Hind okeanına suya buraxılışı həyata keçirilməli olan gəmi tərsanəsində müəssisədə dəfn edilməli idi. Digərləri İran memarlığına məxsus gözəl bir sarayda, başqa bir qisim isə dini-məzhəbi məkanlarından birində, məsələn. Məşhəddə dəfn edilməsini tövsiyə edir.

Amma mərkəzi hökumət və Pəhləvi xanədanının o dövrdə cəsədi münasib bir şəkildə İrana gətirmək qüdrəti yox idi. Buna görə də meyit Yohannesburqdan Qahirəyə göndərilir. Bunun səbəblərindən biri də Məhəmməd Rza şahın xanımı Fevziyyə vasitəsilə Pəhləvilərin Misir kralı Faruqla qohumluğudur. Mumiyalanmış cəsəd Rifai məscidində torpağa tapşırılır və məzar aradan keçən 39 ildə əmanət qəbir hesab edilir.

Rza şahın əl-Rifaidəki dəfn mərasimi ilə bağlı tarixi faktlardan biri rəsmi mərasimə Rza şahın qılıncının göndərilməsidir. Əslində, bu qılınc onu apardığı bütün müharibələrdə istifadə etmiş Nadir şaha məxsusdur. Mərhumun tabutuna qoyulan həmin silah sonradan İran və Misir arasında ixtilafa səbəb olub, çünki Rza şahının dəfnindən sora kral Faruq onu geri qaytarmaqdan imtina edib.

Ta şəmsi 1329-cu il, baş nazir Mənsurül-mülkün dönəminə qədər cənazə Qahirədə qalır. Buna qədər İranda yerləşmiş ingilis və amerikan əsgərləri ölkədən çıxır, Azərbaycan vilayətində iğtişaşlar sona çatması və sovet qoşunlarının İranı tərk etməsi ilə daxili sabitlik bərqərar edilir və sabiq hökmdarın nəşinin gətirilməsi üçün şərait məqbul olduğundan Pəhləvi xanədanının səyləri başlayır.

Əvvəlcə meyitin qalıqları Məkkəyə aparılır. Orada təvaf etdirilir, sonra Mədinəyə, Peyğəmbər məscidinin ziyarətinə aparılır, daha sonra isə qatarla İrana gətirilir. Üstü İran bayrağı ilə örtülü tabut Tehrana gətirilir və Reydəki Şah Əbdüləzim ziyarətgahında məxsusi sərdabədə dəfn olunur.

Şəmsi 1357-ci ildə İslam inqilabının qələbəsindən sonra Şeyx sadiq Xalxali sərdabənin dağıdılması əmrini verir və öz sözlərinə görə, Rza şahın cəsədini yandırır.

Əslində, Rza şahın məqbərəsinin dağıdılmasından sonra onun qalıqları tapılmayıb və ehtimala görə, orada şahla bərabər, aviaqəza nəticəsində həlak olan qardaşı Əlirza Pəhləvi də dəfn olunub. İrandan qaçmış Məhəmməd Rza şah isə vəfatından sonra əl-Rifaidə torpağa tapşırılıb və məzarı əmanət sayılır.

Şübhəsiz, Şah Əbdüləzim ziyarətgahının Tutu bağında tapılmış mumiya tarixi dəyərə malikdir. Tapılan mumiyalanmış meyitin Rza şaha aid olduğunu Pəhləvi ailəsi də israrla təsdiqləyir. Həm Pəhləvi xanədanına inqilaba qədərki nifrətdən də daha əsər-əlamət yoxdur, həm də dini-siyasi baxımdan həssaslığı olmadığından onunla yalnız artefakt kimi rəftar edilməlidir. Bu sadəcə tarixdir və istər-istəməz Mədain xarabalıqlar ilə üzləşmiş Xaqani Şirvaninin beytini xatırladır:

İbrətlə bax, ey könlüm, bu aləmə, gəl, bir an,
Eyvani-Mədaini ayineyi-ibrət san.





Nemət Əhmədi

“Şərq” (İran)

Strateq.az

pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

Nazarbayevdən İlham Əliyevə təbrik

bitmap-img3

Rakurs

“Kontakt Home”da böyük fırıldaq – Oxuyun ki, aldanmayasınız

bitmap-img3

Seçmələr

Yeni hökümətin fəaliyyəti hiss olunurmu?

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru