rezonans

Xəbər xətti

24 İYUN

10:50 Mərkəzi Bank 350 milyon manat cəlb edir

10:46 Ankarada 11 PKK üzvü saxlanıldı

10:42 İki gün əvvəl ağır yaralanan sürücü öldü

10:37 OPEK-dən Rusiyaya təklif

10:33 Bakıda “Türk ulduzları” möhtəşəm şou göstərəcək

10:28 Bağçalarda fərdi videomüşahidə yaradıla bilər

10:23 Ankarada təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilib

10:19 AXCP-yə hörmətsizlik: Elçibəyin məzarı başında...

10:15 Hacıqabul sakini xalası qızının boğazını kəsdi

10:11 Salyanda18 yaşlı oğlan öldü

10:07 Türkiyədə prezident və parlament seçkiləri keçirilir

10:04 Atəşkəs 92 dəfə pozulub

10:00 Əbülfəz Elçibəyin anadan olmasından 80 il ötür

23 İYUN

21:55 Çin havanı ən çox çirkləndirən ölkələr arasında liderdir

21:40 “BMW” şirkəti ehtiyat variantlar axtarışındadır- “Brexit”dən sonra

21:33 DÇ-2018:Meksika Almaniyadan sonra Koreyanı da məğlub etdi

21:25 Tovuzda 33 yaşlı qadın intihara cəhd edib

21:15 Zimbabve prezidentinə sui-qəsd edilib

21:13 Borca görə axtarışda olan 10 nəfər saxlanıldı

20:50 Bərdədə 3 il əvvəl törədilmiş avtomobil oğurluğunun üstü açıldı

20:44 Səfir Qüdsi Osmanovun oğlu azadlığa çıxdı

20:38 Dünya Çempionatı 2018: Lionel Messiyə nə olub?

20:16 Putin həqiqətən dünya çempionatını alıbmı?

20:05 Sevgilisini ailəsi ilə tanış etdi

19:40 Azərbaycan nefti bahalaşdı

19:33 Zakir Həsənov Mənzil İstismar İdarəsinin yeni inzibati binasının açılışında iştirak edib

19:27 Sabah Bakıda 34 dərəcə isti olacaq

19:22 DÇ-2018: Belçika Tunisə 5:2 hesabı ilə qalib gəlib

19:17 Müdafiə sənayesi naziri Yavər Camalov vəfat edib

18:58 İran ordusunun generalı Suriyada öldürülüb

18:47 Elçibəy: Zaamanüstü insan

18:40 Putin gələn həftə ABŞ milli təhlükəsizlik müşaviri ilə görüşə bilər

18:20 Rusiyada azarkeşləri daşıyan təyyarədə yanğın – Video

18:09 İlqar Mikayıloğlunun xanımı xəstəxanada

18:05 Bayram tədbirlərində iştirak edəcək Türkiyə təyyarələri Azərbaycana gəlib

17:50 Şakirinin futbol ayaqqabısı siyasi qalmaqal yaradıb

17:25 “Cəbhə xəttindəki əməliyyat şəraiti qoşunlarımızın tam nəzarəti altındadır"

17:13 “Rusiyalılar Putinin xarici avantüralarına görə çox bədəl ödəyəcəklər”

17:09 Yardımlıda 27 yaşlı oğlan baltalanıb

17:05 Sabirabad rayonunda zəhərlənmə hadisəsi baş verməyib - Açıqlama

16:44 Magistraturaya qəbul üçün keçirilmiş müsabiqənin nəticələri elan olunub

16:33 OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin Nazirlər Şurasının növbəti iclasının Bakıda keçirilməsi təklif edilib

16:25 Xızı sakinindən silah-sursat götürülüb

16:09 DİN-in Ali Hərbi Məktəbinin təntənəli açılışı olub

16:05 Dəniz nəqliyyatı işçiləri təltif edilib

15:59 4 yaşlı uşağın üzərinə qaynar su töküldü

15:52 Prezident Sloveniya, Xorvatiya və Mozambik prezidentlərini təbrik edib

15:47 Ermənilər Qarabağda Azərbaycan ordusunun zərbəsini dəf etməyə hazırlaşırlar

15:40 Putin, Maduro, Orteqa, Bəşər Əsəd... separatçı bölgəyə dəvət aldı

15:32 10 nəfər narkoman edam olundu

15:25 DİN 17 tona yaxın narkotik vasitəni məhv etdi

15:13 Tovuzda 33 yaşlı qadın intihara cəhd edib

15:06 Mehdi Hüseynzadənin 100 illiyi keçiriləcək

14:57 Şərqi Avropa əhalisinin sayı kəskin şəkildə azalır

14:51 Azyaşlının xəsarət aldığı uşaq bağçasında iki nəfər işdən çıxarıldı

14:46 Kürdəmirdə maşın aşdı, 3 nəfər xəsarət aldı

14:40 Prezident bir qrup səhiyyə işçisini “Tərəqqi” medalı ilə təltif edib

14:32 Akif Əlizadə AMEA-nın prezidenti vəzifəsinə təsdiq edildi

14:23 Ötən il Azərbaycanda 1000 universitet məzunu diplom ala bilməyib

14:14 Pambıqçıların daha bir kütləvi zəhərlənməsi baş verdi - Sabirabadda

14:06 Qəssab: “Bakıda ətin kilosu 15 manata qalxacaq”

14:00 DİN: “Ötən gün ərzində 103 cinayət faktı qeydə alınıb”

13:52 Oqtay Əsədovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Şanxayda olub

13:40 2 yaşlı körpə üçüncü mərtəbədən yıxıldı

13:32 Bəzi yerlərdə yağış yağacaq, leysan olacaq, dolu düşəcək

13:05 Yeni gömrük-keçid məntəqəsi inşa olunacaq

12:58 Neymar niyə ağladığını açıqladı

12:50 Sabah Türkiyədə prezident və parlament seçkiləridir

12:44 “Greencard” udan azərbaycanlı reper ABŞ-a köçdü

12:37 Paşinyanın müşaviri: “Sarkisyan Qarabağ üzrə danışıqlarda iştirak edəcək”

12:30 Salah Çeçenistanın fəxri vətəndaşı oldu

12:19 Övladlığa uşaq götürən xarici məşhurlar

12:11 Bakıda sakini evində öldürülüb

12:06 Neft bazarında yeni valyuta - Yuan

11:55 Bakıda yaşayış binasında yanğın başlayıb

11:44 Oğuzda zəlzələ olub - 3 bal gücündə

11:35 Şirvanda 22 yaşlı oğlan itkin düşüb

11:27 Elmlər Akademiyası yaxınlığında yeni Azercell Eksklüziv!

11:20 İlham Əliyev Tayeb Louhunu qəbul edib

11:08 Rusiyada təyyarə qəzaya düşüb

11:02 Bu gün Bakının bir hissəsində su olmayacaq

10:53 Çeçen “vorlar” yığışıb belə qərar verdi: “Şeyx Həmzət” heç kimdir

10:47 Londonda güclü yanğın - Foto

10:36 ATƏT-in daimi nümayəndələr qrupu məlumat yayıb

10:30 Türkiyədə zəlzələ olub - 5 bala yaxın

10:23 “Azərbaycan və Əfqanıstan arasında əlaqələr ən yüksək səviyyədədir”

10:15 DÇ-2018: Daha 3 oyuna hakim təyinatları bəlli oldu

10:10 Neft bahalaşıb

10:05 Hüseyn Abdullayevlə Eldar Mahmudovun əlaqələri təsbit olunub - iddia

10:00 Atəşkəs 87 dəfə pozulub

0:59 Əməliyyatla kişi olan Rüzgarın yarıçılpaq fotosu təəccübləndirdi

0:47 Mbappe Fransanın tarixinə düşdü

0:34 Dəhşətli istilər gəlir: minlərlə insan təhlükədə - Alimlərdən xəbərdarlıq

0:21 Bu yoldan istifadə təhlükəlidir - Video

0:13 “Çelsi” müdafiəçini transfer etməyə çalışır

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

22 İYUN

23:59 Bəşər Əsəd: “Trampla danışıqlar aparmaq vaxt itkisidir”

23:54 Azərbaycanda daha bir bağçada uşağa qarşı zorakılıq - Fotolar

23:48 Beyləqanda 2 hektar biçilmiş taxıl sahəsi yandı

23:42 BMT Rusiyanı qoşunlarını Dnestryanıdan çıxartmağa çağırıb

23:36 Xəzər necə bölüşdürülür... - Açıqlandı

23:36 ETSN “Azərkosmos”la memorandum imzaladı

23:30 Sumqayıt sakini qapısına gələn “su pulu yığan”ı bıçaqlayıb

23:24 Tatarıstanda yaşayış binasında qaz partlayıb, ölən və xəsarət alanlar var

23:18 Ermənistanın müdafiə naziri Azərbaycanla sərhəddə - Foto

23:12 Bakıda məşhur klinikada inanılmaz hadisə

23:06 Azərbaycanda yenilik: dini kadrları bu institut hazırlayacaq - Foto

23:00 Ukraynada Azərbaycan Ticarət Evi açıldı - Fotolar

22:55 Türkiyəli məşhurların Azərbaycandakı milyonluq biznesləri

22:49 46 yaşlı kişi damdan yıxılaraq ağır xəsarət alıb

22:43 Qüdsi Osmanov haradadır?

22:37 Gün eynəklərindən istifadə edənlərə xəbərdarlıq – Video

22:31 İranda 36 polis əməkdaşının qətlində təqsirləndirilən terrorçu həbs edilib

22:25 Hafiz Hacıyev: “Araşdırsınlar o qız hansı partiyanın üzvüdür....”

22:19 “Proqres” – “Qəbələ” matçının başlama saatı açıqlandı

22:13 Nazir: “Təhsilə qoyulan investisiya ən yaxşı investisiyadır”

22:07 DÇ-2018: Nigeriya millisi islandlara heç bir şans vermədi

22:01 Eldar Baxışın oğlu: “Evimizi satıb, atamın qəbrinin üstünü götürdük”

21:56 “Bu kimi sözləri yalnız İran və Azərbaycan düşmənlərini sevindir” - Səfirlik

21:50 Tramp Avropanı hədələdi



ANALİZ

...

Dilə zərbə vuranlar

Tarix 13.01.18, 17:29

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Bir qərinə öncəydi, orta məktəbin buraxılış sinifində ədəbiyyatdan dövlət imtahanı verirdik. İnşa yazmalıydıq. Üç mövzu təklif olunmuşdu


Mən sərbəst mövzunu seçdim. Müəllimlərimiz eyham etdilər ki, köçürə bilərik. Razılaşmadım, “özüm yazacam” dedim.

Düşünürdüm ki, məktəbin ən yaxşı divar qəzetinin redaktoruna üzündən köçürərək “inşa yazmaq” yaraşmaz. 
Yazdım. Qiymətim 54 yazıldı.

55 olmadığına etiraz etdim. Səhvimi göstərdilər. Bir yerdə “mücəssəmə” yazmışdım, üstündən xətt çəkmişdilər. Dedilər, “mücəssimə” olmalıdır. Etirazım, “elə deyil axı, mən o sözün məhz “mücəssəmə” olduğunu dəqiq bilirəm” deməyim yekəbaşlıq kimi yozuldu. Qiymətim dəyişmədi.

O bir sözə görə qiymətimin kəsilməsi hələ də yadımdan çıxmır.

Amma indi müəllimləri qınamıram. Çünki müxtəlif dilçilər, orfoqrafiya komissiyaları hər zaman dilin, onun qrammatikasının başına oyun açırdılar, yenə də açmaqdadırlar.

Görünür, müəllimlərimin zamanında o söz “mücəssimə” şəkilndəymiş, sonradadan dəyişiblər. Nəticədə onlar da haqlıydı, mən də.

Hazırda bu xüsusda aləm bir-birinə qarışıb. Gah düzgün variantın “kompyuter” olduğunu deyirlər, gah da “kompüter”. 30 ilin yazı-pozu adamı olaraq yeri gələndə bilmirəm “əskinas” yazım, yoxsa “əsginaz”.

Hələ “əsgər”, “işgəncə” kimi sözlərin də dəyişdirilib, haldan-hala salınacağı bildirilir.

Bu, dildə bir xaos yaradacaq. İnsanlar heç cür bilməyəcəklər ki, sözün düzgün yazılışı necədir. Hər kəs bir lüğətə, bir qərara istinad edəcək. 
İndiyədək bizim dil bir sıra başqa dillərdən onunla fərlənirdi ki, durğu işarələri, tire-defis, böyük hərf, kiçik hərf məsələləri dəqiq idi. Hamımız bilirdik ki, ümumi isimlər və cəm şəkilçisi almış xüsusi isimlər kiçik hərflə başlanıb yazılır.

İndi əslində ümumi isim olan vəzifə adlarının bəziləri böyük hərflə yazılmağa başlanıb. Məsələn, “baş nazir” sözü. Artıq söz birləşməsindəki iki sözünün ikisinin də böyük hərflərlə başlanıb yazılması nəzərdə tutulur. Arqument belədir ki, ölkədə bir baş nazir var. Elədir. Amma dünyada 200-ə qədər iş başında olan, minlərlə də keçmiş baş nazir var. Deməli, bu ümumi isimdir.

Başqa sözlə, dünyada dağ çoxdur, amma onun biri Kilimancarodur, Everestdir, Himalaydır. Demək, biz “Himalay Dağı” yaza bilmərik, dağ ümumi isimdir, onun adının Himalay olması isə artıq xüsusiləşib. Bu baxımdan “Himalay dağı” yazmaq düzgün olacaq.

Eyni meyar dəniz, okean, çay və digər xüsusi isimlər daşıyan coğrafi və ya qeyri-coğrafi məkanlara da aiddir. İnsan adları xüsusi isimdir, vəzifə adları isə ümumi.

Necə ola bilər ki, “baş prokuror” ifadəsi “Baş prokuror” kimi yazılsın, amma “baş çoban” kəlməsi elə olduğu kimi? O prokurorların başçısıdırsa, bu da çobanların başçısıdır. Yox, burda yalnız vəzifənin yüksəkliyi, önəmi, nüfuzu nəzərə alınırsa, onda bunu dilin, orfoqrafiyanın, qrammatikanın zorlanması hesabına etmək lazım deyil.

Ümumiyyətlə, dil üzərində süni eksperimentlər aparmağa ehtiyac yoxdur. Dil öz-özünü tənzimləyir. Hər il leksikonumuza neçə-neçə yeni söz daxil olur, neçəsi də unudulub gedir.

Jurnalist həmkarım Faiq Balabəyli tez-tez sosial şəbəkədə unudulmaqda olan sözləri yazır, onların nə məna daşıdığını izləyicilərindən soruşur, müzakirə gedir. Ortaya maraqlı şeylər çıxır. Belə anlaşılır ki, biz o sözlərin çoxunun mənasını bilirik, amma dialekt sözü hesab edib işlətmirik, onların yerinə “spontan”, “preambula”, “kreativ”, “ekssentrik” və sair və ilaxır qəliz sözlər işlədirik – həm dəbdir deyə, həm də savadlı görünmək üçün.

Ancaq o sözlərin bir xeylisi heç də şivə sözləri deyil, çünki Astaradan, Tovuzdan, Xaçmazdan, Füzulidən, Salyandan olan şəxslər iddia edirlər ki, həmin söz məhz onların mahalında da işlənir. Deməli, bu sırf millətimizin dilinə məxsus sözdür.

Bu günlərdə Anadolu türkcəsində oxuduğum bir kitabda “yayqara” sözünə rast gəldim. Mənasını incələdim və gördüm ki, bu bizim kənddə işlədilən “vayqara” sözüylə identik mənanı verir. Demək, bu söz böyük türk dilinin qədim sözlərindən biridir, sadəcə, işlədilməsi o qədər azalıb ki, dialekt kəlməsi hesab olunur. (“Vayqara” necə gəldi edilən bir hərəkətə deyilir, məsələn, pianonu ordan-burdan dınqıldatmaq, daşı, gülləni hədəfə yox, elə-belə bir istiqmətə atmaq və s.).

Uzun sözün kəsəsi, dili sərbəst buraxmaq, qayda-qanunlarını tez-tez dəyişdirməmək, zorla süni sözlər yaratmamaq, alınma sözlərin hamısını mütləq şəkildə tərcümə etməmək lazımdır. Yeni nəslin onsuz da bərbad olan qrammatik savadlarını bir az da bərbad etmək lazım deyil.

P.S. Bəzi həmkarlara məsləhət: “hərbi hava qüvvələri”, “ticarət mərkəzi”, “informasiya agentliyi”, “kütləvi informasiya vasitələri” kimi söz birləşmələrində bütün hərflər kiçik yazılmalıdır, abbreviaturaya alındıqda isə HHQ, KİV, İA yazmaq olar.

P.P.S. “Mücəssəmə” kimi sözlərdən isə yavaş-yavaş imtina etmək gərəkdir, dilimizi ağırlaşdırır.

 Xalid KAZIMLI

pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin Nazirlər Şurasının növbəti iclasının Bakıda keçirilməsi təklif edilib

bitmap-img3

Rakurs

Vergilər Nazirliyi Yanında Lokal Gəlirlər Departamentində nə baş verir?

bitmap-img3

Seçmələr

Pambıq tarlalarında insanları zəhərləyən iki inhisarçı

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru