rezonans

Xəbər xətti

23 İYUN

19:33 Zakir Həsənov Mənzil İstismar İdarəsinin yeni inzibati binasının açılışında iştirak edib

19:27 Sabah Bakıda 34 dərəcə isti olacaq

19:22 DÇ-2018: Belçika Tunisə 5:2 hesabı ilə qalib gəlib

19:17 Müdafiə sənayesi naziri Yavər Camalov vəfat edib

18:58 İran ordusunun generalı Suriyada öldürülüb

18:47 Elçibəy: Zaamanüstü insan

18:40 Putin gələn həftə ABŞ milli təhlükəsizlik müşaviri ilə görüşə bilər

18:20 Rusiyada azarkeşləri daşıyan təyyarədə yanğın – Video

18:09 İlqar Mikayıloğlunun xanımı xəstəxanada

18:05 Bayram tədbirlərində iştirak edəcək Türkiyə təyyarələri Azərbaycana gəlib

17:50 Şakirinin futbol ayaqqabısı siyasi qalmaqal yaradıb

17:25 “Cəbhə xəttindəki əməliyyat şəraiti qoşunlarımızın tam nəzarəti altındadır"

17:13 “Rusiyalılar Putinin xarici avantüralarına görə çox bədəl ödəyəcəklər”

17:09 Yardımlıda 27 yaşlı oğlan baltalanıb

17:05 Sabirabad rayonunda zəhərlənmə hadisəsi baş verməyib - Açıqlama

16:44 Magistraturaya qəbul üçün keçirilmiş müsabiqənin nəticələri elan olunub

16:33 OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin Nazirlər Şurasının növbəti iclasının Bakıda keçirilməsi təklif edilib

16:25 Xızı sakinindən silah-sursat götürülüb

16:09 DİN-in Ali Hərbi Məktəbinin təntənəli açılışı olub

16:05 Dəniz nəqliyyatı işçiləri təltif edilib

15:59 4 yaşlı uşağın üzərinə qaynar su töküldü

15:52 Prezident Sloveniya, Xorvatiya və Mozambik prezidentlərini təbrik edib

15:47 Ermənilər Qarabağda Azərbaycan ordusunun zərbəsini dəf etməyə hazırlaşırlar

15:40 Putin, Maduro, Orteqa, Bəşər Əsəd... separatçı bölgəyə dəvət aldı

15:32 10 nəfər narkoman edam olundu

15:25 DİN 17 tona yaxın narkotik vasitəni məhv etdi

15:13 Tovuzda 33 yaşlı qadın intihara cəhd edib

15:06 Mehdi Hüseynzadənin 100 illiyi keçiriləcək

14:57 Şərqi Avropa əhalisinin sayı kəskin şəkildə azalır

14:51 Azyaşlının xəsarət aldığı uşaq bağçasında iki nəfər işdən çıxarıldı

14:46 Kürdəmirdə maşın aşdı, 3 nəfər xəsarət aldı

14:40 Prezident bir qrup səhiyyə işçisini “Tərəqqi” medalı ilə təltif edib

14:32 Akif Əlizadə AMEA-nın prezidenti vəzifəsinə təsdiq edildi

14:23 Ötən il Azərbaycanda 1000 universitet məzunu diplom ala bilməyib

14:14 Pambıqçıların daha bir kütləvi zəhərlənməsi baş verdi - Sabirabadda

14:06 Qəssab: “Bakıda ətin kilosu 15 manata qalxacaq”

14:00 DİN: “Ötən gün ərzində 103 cinayət faktı qeydə alınıb”

13:52 Oqtay Əsədovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Şanxayda olub

13:40 2 yaşlı körpə üçüncü mərtəbədən yıxıldı

13:32 Bəzi yerlərdə yağış yağacaq, leysan olacaq, dolu düşəcək

13:05 Yeni gömrük-keçid məntəqəsi inşa olunacaq

12:58 Neymar niyə ağladığını açıqladı

12:50 Sabah Türkiyədə prezident və parlament seçkiləridir

12:44 “Greencard” udan azərbaycanlı reper ABŞ-a köçdü

12:37 Paşinyanın müşaviri: “Sarkisyan Qarabağ üzrə danışıqlarda iştirak edəcək”

12:30 Salah Çeçenistanın fəxri vətəndaşı oldu

12:19 Övladlığa uşaq götürən xarici məşhurlar

12:11 Bakıda sakini evində öldürülüb

12:06 Neft bazarında yeni valyuta - Yuan

11:55 Bakıda yaşayış binasında yanğın başlayıb

11:44 Oğuzda zəlzələ olub - 3 bal gücündə

11:35 Şirvanda 22 yaşlı oğlan itkin düşüb

11:27 Elmlər Akademiyası yaxınlığında yeni Azercell Eksklüziv!

11:20 İlham Əliyev Tayeb Louhunu qəbul edib

11:08 Rusiyada təyyarə qəzaya düşüb

11:02 Bu gün Bakının bir hissəsində su olmayacaq

10:53 Çeçen “vorlar” yığışıb belə qərar verdi: “Şeyx Həmzət” heç kimdir

10:47 Londonda güclü yanğın - Foto

10:36 ATƏT-in daimi nümayəndələr qrupu məlumat yayıb

10:30 Türkiyədə zəlzələ olub - 5 bala yaxın

10:23 “Azərbaycan və Əfqanıstan arasında əlaqələr ən yüksək səviyyədədir”

10:15 DÇ-2018: Daha 3 oyuna hakim təyinatları bəlli oldu

10:10 Neft bahalaşıb

10:05 Hüseyn Abdullayevlə Eldar Mahmudovun əlaqələri təsbit olunub - iddia

10:00 Atəşkəs 87 dəfə pozulub

0:59 Əməliyyatla kişi olan Rüzgarın yarıçılpaq fotosu təəccübləndirdi

0:47 Mbappe Fransanın tarixinə düşdü

0:34 Dəhşətli istilər gəlir: minlərlə insan təhlükədə - Alimlərdən xəbərdarlıq

0:21 Bu yoldan istifadə təhlükəlidir - Video

0:13 “Çelsi” müdafiəçini transfer etməyə çalışır

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

22 İYUN

23:59 Bəşər Əsəd: “Trampla danışıqlar aparmaq vaxt itkisidir”

23:54 Azərbaycanda daha bir bağçada uşağa qarşı zorakılıq - Fotolar

23:48 Beyləqanda 2 hektar biçilmiş taxıl sahəsi yandı

23:42 BMT Rusiyanı qoşunlarını Dnestryanıdan çıxartmağa çağırıb

23:36 Xəzər necə bölüşdürülür... - Açıqlandı

23:36 ETSN “Azərkosmos”la memorandum imzaladı

23:30 Sumqayıt sakini qapısına gələn “su pulu yığan”ı bıçaqlayıb

23:24 Tatarıstanda yaşayış binasında qaz partlayıb, ölən və xəsarət alanlar var

23:18 Ermənistanın müdafiə naziri Azərbaycanla sərhəddə - Foto

23:12 Bakıda məşhur klinikada inanılmaz hadisə

23:06 Azərbaycanda yenilik: dini kadrları bu institut hazırlayacaq - Foto

23:00 Ukraynada Azərbaycan Ticarət Evi açıldı - Fotolar

22:55 Türkiyəli məşhurların Azərbaycandakı milyonluq biznesləri

22:49 46 yaşlı kişi damdan yıxılaraq ağır xəsarət alıb

22:43 Qüdsi Osmanov haradadır?

22:37 Gün eynəklərindən istifadə edənlərə xəbərdarlıq – Video

22:31 İranda 36 polis əməkdaşının qətlində təqsirləndirilən terrorçu həbs edilib

22:25 Hafiz Hacıyev: “Araşdırsınlar o qız hansı partiyanın üzvüdür....”

22:19 “Proqres” – “Qəbələ” matçının başlama saatı açıqlandı

22:13 Nazir: “Təhsilə qoyulan investisiya ən yaxşı investisiyadır”

22:07 DÇ-2018: Nigeriya millisi islandlara heç bir şans vermədi

22:01 Eldar Baxışın oğlu: “Evimizi satıb, atamın qəbrinin üstünü götürdük”

21:56 “Bu kimi sözləri yalnız İran və Azərbaycan düşmənlərini sevindir” - Səfirlik

21:50 Tramp Avropanı hədələdi

21:44 Maliyyə naziri: “Spirtli içki və tütünə aksizlərin alınması üçün...”

21:38 Məhərrəm İncə prezident seçilsə, onları həbs edəcək

21:32 Argentinalı fanatlar oyun zamanı xorvatiyalı azarkeşi döyüblər - Video

21:26 “Azərbaycanın ölkəyə investisiyaları 20 mlrd. dolları keçəcək”

21:20 Bakıda avtomatika sahəsində beynəlxalq konfrans keçiriləcək

21:14 Mehmet Şimşək: “Türkiyədə fövqəladə vəziyyət ləğv ediləcək”

21:08 AİB İdarə Heyəti Şurasının üzvləri prezidentin qəbulunda - Foto

21:02 MDB-nin ən kasıb ölkələrinin adları açıqlandı

20:57 Sabiq nazirin qohumuna bəraət istənildi

20:51 Tramp Şimali Koreyaya qarşı sanksiyaları daha bir il müddətinə uzadıb

20:45 32 yaşlı Goranboy sakini intihar edib

20:39 Bu il Türkiyəyə nə qədər azərbaycanlı turist gedib?

20:33 Həbsdə olan şəxsə heroin ötürülməsinin qarşısı alınıb

20:27 Səməd Seyidov AŞPA-nın yay sessiyasında iştirak edəcək

20:21 Almanların 40 faizdən çoxu Merkelin kansler postundan getməsini istəyir

20:15 Şirvan sakini qətlə yetirildi

20:09 Əli Həsənov: “Azərbaycanda azad media formalaşıb”

20:03 Çavuşoğlu PKK terrorçularının gizləndiyi yeri açıqladı

19:58 Azərbaycan Premyer Liqasında növbəti mövsümün başlama vaxtı açıqlandı

19:52 Ağdamda kollec direktoru qəzaya düşdü

19:46 Bakıda yol polisləri sürücünü döyüb? - Rəsmi açıqlama+ Video

19:40 Kosta-Rika da mundialla qrupda vidalaşdı

19:34 Xəzəryanı ölkələr sualtı boru kəmərləri çəkə biləcək

19:28 Narkotacirlərin qənimi olan qəhrəman köpəklər... - Kinoloji Mərkəzdən Fotolar

19:22 Azərbaycanda tülküyə işgəncə verən şəxs cərimələndi



MÜSAHİBƏ

...

Bu insanlar ölülərlə əlaqəyə girirlər - Tanınmış şaman

Tarix 29.05.18, 13:11

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Sosioloq, türkoloq, araşdırmaçı, TÜRKSOY-un üzvi, "Şaman. Təbiət qüvvələri oyananda" kitabının müəllifi, əslən xakas türklərindən olan və tanınmış şaman Timur Davletovun müsahibəsini təqdim edirik


- Əvvəlcə sizi tanıyaq...

- Xakas türküyəm, 1997-ci ildə İstanbul Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər ixtisasını bitirmişəm, 2006-cı ildə isə Hacettepe Universiteti Sosial Elmlər İnstitutunda Sosiologiya üzrə təhsil almışam. 1999-cu ildən bəri Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatının (TÜRKSOY) üzvüyəm.

Enerji təhlükəsizliyi, qədim türklərin sosial siyasəti, onların inanc ənənələri və sosial-mədəni dəyişikliyi mövzularında araşdırmalar aparıram. Zaman-zaman Şamanlıq və Kam mədəniyyətilə bağlı konfranslarda çıxış edirəm.

- Şamanlıq haqqında məlumat verə bilərsiniz?

- Bilirsiniz ki, türk xalqlarının ən qədim yurdları Cənubi Sibirdə yerləşir. Sayan və Altay dağlarının ətrafında və ətəklərində qədim zamanlardan bəri türk xalqlarından olan xakaslar yaşayır. Onlar günümüzdə də atalarının dinlərini və mədəniyyətlərini davam etdirirlər. Araşdırmalara görə, xakasların 30 faizi mənsub olduqları Şamanizm dinini yaşadır. Türkcə buna kamanlıq deyilir. Şamanlıqla kamanlıq eynidir.

Xakasların bir qismi ateistdir, çox az hissəsi buddizm, islam və iudaizm dinlərinə sitayiş edir. Lakin xakaslarda xristianlardan sonra ikinci ən böyük etiqad qrupu Şamanizmdir.

- Sizin şaman kimi yolunuz necə başlayıb?

- Ulu babalarım şaman olub və nəsildən-nəslə ötürülüb. Şamanlığın tarixini onlardan, həmçinin Mircea Eliade, Maykl Harner, türk araşdırmaçılarından Ümid Həsən və başqa mütəxəssislərdən öyrənmişəm.

- Modern şamanı necə təsvir edərdiniz?

- Hamımız müasir texnologiya əsrində yaşayırıq. Dolayısı ilə şamanlar günümüzün modern şərtlərindən qopmuş və ayrı yaşayan kimsələr deyil. Meqapolislərdə və ya kiçik şəhərlərdə yaşayan, araşdırmalar aparan, təhsil alan şamanlar var.

- Dövrümüzün şamanları biliklərini haradan əldə edirlər?

- Onlar Şamanizm haqqında məlumatları həm ənənəvi yollardan əldə edir, yəni, nəsildən-nəslə ötürülür, həm kitablardan, həm də internet mənbələrindən öyrənirlər. Bu barədə araşdırmalar aparır və konfranslara qatılırlar.

Amerikalı antropoloq və professor Maykl Harnerin yaratdığı Şamanizm Araşdırmalar Dərnəyi də şamanlıq sertifikatı verir. Maykl Harnerin araşdırmalarına görə, hər 10 nəfərdən 1-i şaman olma bacarığına sahibdir.

- Şamanizm dindir?

- Əgər yəhudilərə görə iudaizm dindirsə, xristianlar üçün xristianlıq dindirsə, müsəlman üçün İslam dindirsə, buddistlər üçün buddizm dindirsə, deməli, Şamanizm şamanlar üçün dindir. Bəzi alimlər Şamanizmi din kimi qəbul etmir və inanc olduğunu irəli sürür. Əslində, din sözünün türkcəsi inanc deməkdir. Din isə ərəb sözüdür. Dolayısı ilə hər ikisi eyni anlayışdır.

Şamanizm başqa klassik dinlərə bənzəməyə bilər. Siz ona elmi baxımdan fərqli mənalar yükləyə bilərsiniz, lakin bu, həqiqəti dəyişdirməz.

Şamanizmin həyat tərzi və fəlsəfə olduğunu irəli sürənlər də var. Onların bu cür yanaşmaları Şamanizmin din olması faktını inkar edə bilməz. İslam və ya xristianlıq yaşam tərzi deyilmi? Nəticə etibarı ilə onsuz da hər din yaşam tərzidir. Fəlsəfəsi olmayan din varmı? İslamın da öz dərin fəlsəfəsi var. İslamı sadəcə fəlsəfə adlandıra bilmədiyimiz kimi, Şamanizmi də sadəcə fəlsəfə kimi təqdim edə bilmərik.

- Şamanizmin başqa dinlərdən fərqi nədir?

- Əsas fərqi odur ki, insan, tanrılar və ya Allah müqəddəs sayılmır. Şamanizmdə təbiət və ekologiya müqəddəs hesab olunur. Şamanizmə əsasən, tanrı-təbiət-insan arasında qırılmaz əlaqə mövcuddur. Hələ ekologizm və təkamül kimi anlayışlar mövcud olmadığı zamanlarda - 40 min il əvvəl, üst paleolit dövründə Şamanizmdə ətraf-mühitin qorunmasına və müqəddəs olmasına dair inanclar var idi. O vaxtdan bəri su və meşə, ruhlar, tanrılar, üst, alt və orta dünya ilə bağlı müxtəlif inanclar var.

Sibirdə yaşayan yerli xalqların, yəni şamanların inanclarına görə, meşə üçün pis və zərərli olan bizim üçün də zərərlidir. Şamanizm bütün bunları bəzəkli sözlər və duyğusal şəkildə deyil, yalın şəkildə ortaya qoyan inancdır. Şamanlıq bütün dinlərin atası hesab oluna bilər, çünki 40 minillik keçmişi olan başqa bir inanc sistemi yoxdur.

- Təbiətdə hər şey şamanlar üçün müqəddəsdir?

- Əlbəttə, Şamanizmdə kainatın hər bir nöqtəsi qiymətlidir və hər birinin ruhu var. Kainatın içində hər hansı xüsusi bir bölgə müstəsna deyil. Yəni təbiətdə insan aləmi, bitkilər, heyvanlar aləmi var və onların heç birinə qarşı ayrı-seçkilik yoxdur. Şamanlıqda insanlar arasında belə mömin, kafir, ateist kimi ayrı-seçkilik aparılmır. Bunların insan dünyasında var olduğunu qəbul edir.

Şamanların məbəd hesab etdiyi kainat heç bir şəkildə yox olmur və dəyişmir. Məsələn, klassik dinlərdə siz saf duyğularla tanrı adına məbəd tikirsiniz. Sizin tikdiyiniz məscid və kilsələr zəlzələ baş verəndə dağılır. Müqəddəs hesab edilən məbədlər dağılanda mömin kəslər təbii olaraq kədərlənir. Çünki Allah üçün tikdiyiniz məbəd Tanrının yaratdığı təbiət tərəfindən dağıdılır. Şamanlıqda bu kimi sıxıntılar yoxdur, çünki bunlara məhəl qoymurlar.

Şamanlar bütün kainatı məbəd kimi qavradığı üçün kainatın sadəcə bir nöqtəsini müqəddəsləşdirmir. Belə olan halda memarlıq inkişaf etməyə bilər, yeganə pis tərəfi budur. Mədəniyyət, sivilizasiya və s. inkişaf etməyəcək, amma bunlara təbiət səviyyəsində də etibar yoxdur. Bütün bəşəriyyət məhv olsa da, təbiətə heç nə olmayacaq. Bu cəhətdən şamanlıq bir az qəddardır, odur ki, hər kəs şaman ola bilmir, şamanlar ifrat dərəcədə realistdir. Elə buna görə də, missioner deyillər, şamanlar “Bunu da et, ondan sonra mükafat olacaq, səni daha yaxşı dünya gözləyir”, - demirlər. Dolayısıyla kainatın hər nöqtəsində sizin qiblə axtarmaq ehtiyacınız yoxdur. Çünki siz zatən məbədin daxilindəsiniz.

- Şamanların müqəddəs kitabı var?

- Şamanlar öz kitablarını çıxartmayıblar. Şamanlığa mənsub insanlar qəbul edirlər ki, söz uçucu ola bilər, amma yazı qalır. Buna baxmayaraq, yazı da müəyyən müddətdən sonra əhəmiyyətini, xüsusilə müqəddəs mətnlər dinamikliyini itirir. Statik olur, artıq onu bir daha dəyişdirmək mümkün deyil. Şamanlıqda isə ənənələr dinamizmini heç vaxt itirmir, həmişə axır. Onlar həyatın özünü müqəddəs kitab qəbul edirlər.

Zaman keçir, yeni anlayışlar, yeni ictimai dəyərlər ortaya çıxır və siz müqəddəs kitablarda onların izahlarını axtarmağa başlayırsınız. Şamanlarda vəziyyət başqa cürdür. Onlar zamanın yeniliklərini təbii qəbul edir, çünki onların müqəddəs kitabı olan həyat onsuz da bunları ehtiva edir. Müqəddəs bir kitab 1 milyon səhifəlik də olsa, həyatın bütün mürəkkəbliyini ehtiva edə bilməz. Çünki həyat təzadlardan ibarətdir. Bunların ikisi arasında müxtəlif birləşmələr baş verir. Bu səbəbdən şamanların yeganə müqəddəs kitabı var, o da həyatdır. Yaşadıqca doldurulur.

Şamanizmin ən böyük xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, missioner və təbliğatçı deyil. Digər inanc mədəniyyətlərindən fərqli olaraq hər kəsi qəbul edir: imanları da, imansızları da. Yəni bütün bunların var olmasını qəbul edir. Təvazökar inanc sistemidir, kiminsə üstün olmasından söhbət gedə bilməz, hər kəs bərabərhüquqludur.

Sadəcə Şamanlıqda yaxşılıq və pislik var, bunların hamısı da həyatın gətirdiyi məcburiyyətlərdir, həyatda hər ikisi də olmalıdır. Amma başqa mədəniyyətlər “Biz yaxşılığı təmsil edirik, biz pisliyə qarşı savaşacağıq, pisliyi məğlub edəcəyik və dünyaya xeyir hakim olacaq” fikirlərini önə sürür. Bu cür yanaşma özlüyündə təzadlıdır, çünki pisliyi yox etmək mümkün deyil. Bu, Şamanlarda belə açıqlanır: yaşamaq üçün aldığın nəfəsi vaxtaşırı vermək lazımdır. Hara qədər nəfəs alacaqsan ki? O nəfəsi vermək də lazımdır. Dolayısıyla, Şamanlıqda üst, alt və orta dünya arasında iyerarxiya yoxdur. Bəziləri hesab edir ki, yaxşı insanlar üst dünyaya, pis əməl sahibləri isə alt dünyaya gedir. Amma bu, belə deyil. Onların arasında heç bir iyerarxiya yoxdur, bəlkə də paraleldir.

- Yəni Şamanizmə görə, öldükdən sonra cənnətə və cəhənnəmə düşmürük?

- Şamanizm heç vaxt heç nəyin formulunu vermir. Məsələn, Şamanizmdə yoxdur ki, hansısa əməlləri et və öldükdən sonra cənnətə düşəcəksən. Bunlar qəti həll təklifləridir. Şamanizm isə qəti həll təkliflərini qəbul etmir. Xoşbəxtliyin reseptini verərsə, başqa dinlərə bənzəyərdi. Ümumiyyətlə, şamanlarda və qədim türklərdə cənnət və cəhənnəm anlayışları olmayıb. Arxeoloji qazıntıları zamanı sübut olunub ki, qədim türklər öz silah-sursatı, atları, içkilərlə, yeməklərlə və digər qiymətli əşyaları ilə birlikdə dəfn edilirdi. Bu faktlara dayanaraq rahatlıqla ifadə edə bilərik ki, qədim türklərdə semitik anlamda, klassik dinlərdəki cənnət və cəhənnəm mövhumu yox idi.

Klassik semitik dinlərdə o biri dünya daha üstün tutulur, yaşadığımız dünya isə fani adlandırılır. Bu dünya o bir dünyaya hazırlıq mərhələsi kimi izah edilir. Din xadimləri səhərdən-axşama kimi nitqlərində o biri dünyanın əsas olduğunu vurğulayır, amma nədənsə o biri dünyanın çox gözəl olduğu deyilsə də, heç kim ora getməyə tələsmir.

- Bəs şamanlığa görə, öldükdən sonra nə baş verir?

- Fərqli motivlər var. Bəzilərinə görə, alt dünyaya, bəzilərinə görə isə, üst dünyaya köçürlər. Başqa bir inanca görə, tərsinə yaşam olur. Məsələn, bu dünyada körpəlikdən yaşlılığa doğru gedirik, o biri dünyada isə yaşlılıqdan körpəliyə doğru yaşayırıq.

- Qədim türk yazılarında adı çəkilən Umay motivi haqqında nə deyə bilərsiniz?

- Qədim türk yazılarına görə, Tenqri-Umay tanrıçadır. Yeri gəlmişkən, qədim türklər həm şaman, həm də çox tanrılı olub. Bunu bir çox araşdırmaçı öz tədqiqatlarında açıq-aşkar deyib. Məsələn, uzun illər Türkiyədə xidmət göstərən, başqırd əsilli professor Əbdül Kadir İnan, Zeki Veli Tokan, professor Viktor Butanayev, professor Qladişevski, Rəşad Gənc və başqaları bunu təsdiqləyib. Atatürk dövründə də bu barədə çox ciddi araşdırmalar aparılıb. Professor Yusif Ziya Atatürkün sifarişi ilə Şamanizmin türklərə yadplanetlilər tərəfindən göndərilməsi nağılını danışmadan, “Şamanizm” kitabında Şamanizmin türklərin ən qədim dini olduğu fikrini irəli sürmüşdü. Zeki Vila Tulana görə, hunlar da şamanlar olub.

Elmi baxımdan Şamanizmin türkcə olmaması doğrudur, amma Şamanlıq Fransadan və Afrikadan gələn anlayış deyil, Altay mədəniyyətində yaranmış inancdır. Nəticə etibarı ilə türk və monqol dili də Altay dil qrupuna aiddir.

- Şamanlığın türk mədəniyyətinə təsirləri haqqında nə deyə bilərsiniz?

- Bunu ilk növbədə türk dilində görə bilirik. Köhnə türk yazılarında şaman izlərinə rast gəlinməyə bilər. Köhnə türk yazılarında şam və kam adları keçməyə bilər, lakin böge anlayışının adları var. Böge sözünün Anadoluda qarşılığı büyüdür (ovsun). Büyü ovsunlarla müalicə və inanc sistemidir. Onlar bu günə qədər həm türk, həm də digər xalqların mədəniyyətində davam edir.

- Belə çıxır ki, cadugərliyi ilk dəfə şamanlar kəşf edib?

- Şamanlar adətən cadu ilə məşğul olmur, sadəcə ayinlər həyata keçirir, ruhlarla danışırlar. Bunu da hər hansı xəstəliyi sağaltmaq məqsədilə edirlər.

- Şaman şəfası nə deməkdir?

- Tanrılar insanları öz rəhbərliyi altındakı ruhlar vasitəsilə idarə edirlər, bütün əmrlərini ruhlar vasitəsilə həyata keçirir. Ruhlar dünyası şamanların məşğuliyyət sahəsi olduğuna görə müalicə işi də onların əlində cəmləşir. Şamanlar bəd ruhlarla mübarizədə ovsun ayinlərindən istifadə edirlər. Çünki ovsun xəstəlik və ölüm törədən qüvvələrdən qorunmaq üçün çox mühüm vasitədir.

Ümumiyyətlə, şəfa tapmaq üçün qeyri-məhdud şaman ayinləri mövcuddur, çünki hər şamanın yardımçı ruhları var. Əslində hər bir hərəkətin, jestin, mimikanın, şamanların çıxartdığı qeyri-adi səslərin, rəqs elementlərinin öz sehrli əlamətləri və mənası var. Şaman daha çox müxtəlif ağır xəstələrə şəfa vermək bacarığını nümayiş etdirir. Hər bir şaman müxtəlif otlardan, meyvə, su və digər təbiət vasitələrindən dərman, məlhəm və məcunlar hazırlayır. Şamanlar həm də müasir hipnozun mahirləri sayıla bilər. Onların icra etdiyi bir sıra ayinlər özündə ekstrasensorik elementləri ifadə edir.

Şamanlıqda bəzi heyvanlardan da müalicə üsulu kimi istifadə edirlər. Məsələn, bizdə də gec dil açan uşağa göyərçin yumurtası içirdilməsi çox yayılıb. Bunlar şaman ənənələrindən qalıb. Bu kimi çoxlu sayda nümunə gətirmək olar.

- Şamanların ruhlarla təmasa keçməsi təhlükəlidirmi?

- Bəli, bəzən hətta həyati təhlükə ola bilir. Məsələn, başqasının xəstəliyilə mübarizə apararkən şamanın ortaya çıxardığı neqativ enerji özünə zərər verə və özü həmin xəstəliyə tutula bilər. Onlar ruhlarla əlaqə yaradaraq birbaşa riskə gedirlər.

- Şamanlar üçün nə müqəddəsdir?

- Od onların üçün çox önəmlidir. Şaman ayinləri və ibadətlər hələ də od ətrafında icra edilir. Ənənəvi türk çadırlarında da od mərkəzi yerə sahib olub.

Odun kəşfi təxmin 700 min-1,5 milyon il əvvəl olub. O zamandan bəri od müqəddəs hesab olunur.

- Peruda alimlərin sirlərini aça bilmədiyi bir çox məbəd və abidələr var. Bəzi alimlər yerlilərin yadplanetlilərlə əlaqə yaratdığını düşünürlər. Hesab edilir ki, oradakı şamanlar vaxtilə kosmosla ünsiyyətə girməyin müxtəlif üsullarını tapıb...

- Bu mövzuya çox girmək istəmirəm, sadəcə onu deyə bilərəm ki, transa düşmək üçün hər kəsin müxtəlif üsulları var. Amerikada narkotik vasitələrdən istifadə edilir. Sibirdəki türk xalqlarından çıxan şamanlar isə hər hansı yardımçı maddə istifadə etmir. Onlar elmi baxımdan bunun doğru olmadığını bilir. Onların istifadə etdikləri tək vasitə qaval və ritmdir. Şaman qavalında ritmlər izlənilir. Ritmlərin müşayiəti ilə insanlar transa keçə və görüntülər görə bilirlər.

- Şamanizmin ülvi məqsədi nələrdir?

- Ruh qurtuluşu və ya insanı cənnətə qovuşdurmaq deyil. Yuxarıda dediyim kimi, mərkəzində insan dayanmır. Onun mərkəzini təbiət təşkil edir. Təbiət isə üzərində yaşadığımız dünya ilə məhdud deyil.

Semitik dinlərdə bizə izah edilir ki, təbiət Allah tərəfindən yaradılıb. Şamanizmdəki təbiət isə sonsuzluğu əhatə edir. Kosmosun dinamik sonsuzluğu ilə sonlanır, kainatdan ötədir.

Professor Sergey Malova görə, xakaslarda kosmos sözünün qarşılığı var. Kosmos və fəza sözləri başqa dillərdən alınmalıdır. Halbuki, 5 və 8 min illik xakas dastanlarında hantigr sözünə rast gəlinir. Hantigr sözünün mənası kosmosdur.

- Bəzi mənbələrdə Stalinin güclü şaman olduğu iddia edilir. Bu, doğrudurmu?

- Stalinin şaman olmasına dair məlumatım yoxdur. Şamanlarla mübarizə aparan ən böyük liderlərdən biri Böyük Pyotr olub. O, 1725-ci ildə vəfat edib. O, xəstələnənə qədər Sibirdə missionerlik işlərini gərginləşdirmişdi. Türkləri tək Allaha inanmağa dəvət edirdi. Çox tanrılı şaman türkləri bu yanaşmanı asanlıqla qəbul etməmişdi.

19-cu əsrdə xristian missionerləri Sibirə gələndə problemlə üzləşmişdilər. Belə ki, missionerlər əhaliyə Allahın birliyi, günah, savabdan danışmışdı. Bunların heç biri şamanlıqda olmadığı üçün yerli türk xalqı onları anlamaqda çətinlik çəkmişdi. Beləliklə, missionerlik səyləri boşa çıxmışdı. Şamanlar missionerlərdən təsirlənməmişdilər.

Lakin birinci Pyotr xəstələnəndə onu müalicə etmək üçün şamanları da çağırmışdılar. Bu barədə arxiv sənədləri də mövcuddur. Romanovlar ailəsinin Pyotrun xilası üçün şamanlardan yardım istədiyini əminliklə deyə bilərik.

- Şamanizmdə kişi və qadın ayrı-seçkiliyi var?

- Xeyr, Şamanizmdə qadın, kişiyə ehtiyac olaraq yaradılan varlıq hesab olunmur. Odur ki, hər hansı cinsiyyət ayrı-seçkiliyindən söz gedə bilməz. Hətta Şamanizmdə qadının lehinə pozitiv ayrı-seçkilik var. Bu motivi Orta Şərqdə klassik və semitik dinlərdə tapa bilməzsiniz. Çünki semitik dinlərdə ilk mömin, yəni ilk müsəlman, ilk yəhudi və ya ilk xristian şəxs həmişə kişidir. Qadın isə sonradan o dinə sitayiş edən tərəf kimi təqdim olunub. Bu baxımdan Şamanizmi digər dinlərlə müqayisə etsək, burada qadınlara bir çox üstünlüklər verilib.(Publika.az)

pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


MÜSAHİBƏ

design-img

Vernisaj

Ermənilər Qarabağda Azərbaycan ordusunun zərbəsini dəf etməyə hazırlaşırlar

bitmap-img3

Rakurs

Vergilər Nazirliyi Yanında Lokal Gəlirlər Departamentində nə baş verir?

bitmap-img3

Seçmələr

Pambıq tarlalarında insanları zəhərləyən iki inhisarçı

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru