Xəbər xətti

22 MAY

21:03 İbrahimoviç ABŞ-da ilk qırmızı vərəqəsini aldı

20:55 Prezident yol polisləri ilə bağlı sərəncam imzaladı

20:47 Məleykə Abbaszadədən abituriyentlərə xəbərdarlıq

20:36 “Kataloniya üsyanı”na Rusiyanın müdaxiləsi təsdiqlənib

20:24 Şimali Kipr türk lirəsindən imtina edir

20:12 Kredit ittifaqları bir-brinin ardınca niyə ləğv edilir?

20:05 Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşı təltif edilib

20:01 Pakistanda son 4 gündə 65 nəfər istidən ölüb

19:55 Kürdəmirdə avtomobil aşdı: yaralılar var

19:51 TAP-a qarşı çıxanlar İtaliyada hökumət formalaşdırır

19:47 Ulduz futbolçu Kəbəni ziyarət etdi

19:42 ABŞ-da marixuana çəkənlər həbs olunmayacaq

19:38 Aqrar Tədqiqatlar Mərkəzi yaradılacaq

19:33 Ələtdə Azərbaycan-Çin sənaye şəhərciyi salınacaq

19:27 İsrail beynəlxalq məhkəməyə veriləcək

19:23 DİM: Abituriyentlərdən 648 nəfəri imtahanda iştirak etməyib

19:18 Ərdoğan Fələstin liderinə zəng etdi

19:14 İran prezidenti İlham Əliyevi təbrik etdi

19:11 Qətərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi qeyd olundu

19:06 Qabonun dövlət başçısı Prezident İlham Əliyevi təbrik edib

19:03 DİM: 28 nəfərin imtahan nəticələri ləğv edilib

18:59 Bakıda əl qumbarası tapılıb

18:55 İlham Əliyev sərəncam imzaladı

18:50 Goranboya 2 milyon manat ayrıldı

18:45 Böyük Britaniya Kraliçasından İlham Əliyevə təbrik

18:41 İlham Əliyevdən əmisi ilə bağlı sərəncam

18:37 Neft bahalaşır

18:33 Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının vəliəhdindən İlham Əliyevə təbrik

18:29 ABŞ-Şimali Koreya danışıqları pozula bilər

18:25 Bakıdakı partlayışa görə vəzifəli qardaşlar həb edildi

18:21 Çovdarovun səhhəti pisləşdi, danışa bilmədi

18:21 Çovdarovun səhhəti pisləşdi, danışa bilmədi

18:17 Çavuşoğlu: “İsrail etdiklərinə görə hesab verəcək”

18:12 Sabah bu ərazilərdə qaz olmayacaq

18:08 ““Şimal axını-2” layihəsi dayandırılmalıdır”

18:04 “Nar” Ramazan ayında danışıqları ikiqat sərfəli etdi

18:00 Pakistanda şiddətli istilər - 65 ölü

17:56 “Dəniz Səki başqası ilə eşq yaşayırdı” – Keçmiş nişanlısı

17:52 İsrail İrana qarşı F-35 qırıcısını tətbiq etdiyini açıqladı

17:48 Şəhriyar Məmmədyarov Norveçdə superturnirdə iştirak edəcək

17:43 Rəngli sular zob yaradır

17:38 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb

17:33 Putin Venesuela prezidentinə yardım əli uzatdı

17:28 Milli Məclisin sonuncu plenar iclasının gündəliyi müəyyənləşib

17:23 Jirinovskidən ilginc təklif

17:16 Avropaya qaçmış Xalid ibn Fərhan əmilərini çevrilişə niyə təhrik edir?

17:11 “Azərbaycan hekayələri” kitabı Londonda

17:06 Dağıstanda bəzi şəhər və kəndlər su altında qalıb

17:01 MN zabitlərin yol qəzasında ölməsi barədə məlumatlara aydınlıq gətirib

16:56 “Vicdan haqqı” finala hazırlaşır

16:51 “Təhsil haqqında” qanuna dəyişikliklər edilir

16:47 Ciddədə təyyarə sərt eniş etdi - Yaralılar var

16:41 İran-ABŞ qarşıdurması: Regionda daha bir Suriyanın yaranma ehtimalı var?

16:36 DİM I və IV qruplar üzrə qəbul imtahanlarının nəticələrini açıqlayıb

16:30 ETSN Daşkəsəndə reyd keçirib

16:25 Serbiya Prezidentinin Azərbaycana səfəri başa çatıb

16:20 “Bakcell” karyera sərgisinə qatılıb

16:15 “Azərbaycanda son 5 ildə əllilərin sayı 100 000 nəfər artıb”

16:10 Beyləqanda ağır qəza - hərbi qulluqçu həlak oldu

16:03 “Putinin adamları” İtalyada hökumət formalaşdırır

15:56 “Vergilər Nazirliyi indi adam balası kimi işləyir...” - Cavid Qurbanov

15:51 “Bu sektorun imici o qədər korlanıb ki...”

15:46 Navalnını dəstəkləyən Yekatrinburq meri istefa verdi

15:40 Marinski teatrında kütləvi zəhərlənmə

15:33 “Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərlərinin görüşü ilə bağlı heç bir razılaşma yoxdur”

15:28 Azərbaycan-Serbiya işgüzar görüşü keçirildi

15:23 Qoy sertifikasiya olsun, təki bu məsələyə bir son qoyulsun...

15:16 Gürcüstanın Azərbaycana qarşı xəyanəti...

15:11 Qrizmann qərar verməkdə çətinlik çəkir

15:06 “Ermənistanla danışıq aparması Azərbaycanın ən böyük güzəştidir”

15:01 “Mətanət İsgəndərli oxumasa yaxşıdır”

14:55 Fələstin İsraili beynəlxalq məhkəməyə verib

14:50 Azərbaycanda 6 kredit ittifaqının lisenziyası ləğv olunub

14:45 ABŞ Kim-ə bu xəbərdarlığı etdi: “Səni də Qəzzafinin gününə salarıq”

14:40 Paşinyan və Sarkisyan Gürcüstana gedir

14:35 DİM vakant vəzifələrin tutulması üçün ümumi müsahibə elan edib

14:30 Boru xətti tankın lüləsinə çevriləndə...

14:25 Rusiyada əks-sanksiyalar haqqında qanun qəbul edildi

13:58 Traktor aşdı: ağır yaralılar var

13:54 Rusiya və Türkiyə XİN başçıları arasında telefon danışığı olub

13:49 Azərbaycan beynəlxalq ədəbiyyat festivalında – İlk dəfə

13:44 Lənkəranda adı “Qırmızı kitab”a düşən kəpənək aşkar edilib

13:39 Ərli qadınların yubkasında əxlaq axtaran Manaf Ağayev

13:34 Maştağa sakini özünü asdı

13:29 Gizem Karaca məhkəmənin qərarına etiraz edib

13:24 “Dərman mafiyası işi”: Gömrük hospitalının iranlı həkimi həbs olundu

13:20 Dövlət qulluğuna qəbul üçün müsahibə elan edildi

13:16 Qəbul imtahanında ilk: DİM cavabın səhv olduğunu açıqladı

13:12 Şəhid əsgərimiz “Şücaətə görə” medalı ilə təltif olunub

13:04 “İclasımızda Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndənin təyin olunacağına ümid edirəm”

12:59 XİN-də geniş tərkibli iclas keçirilib

12:54 Putin SSRİ-ni sarsıdan 1991-ci ilin avqust qiyamından danışdı

12:49 “Ödənişlərin az olması vergi siyasətinin sərtləşdirilməsini tələb edir”

12:44 Sabah hava necə olacaq?

12:40 Məşhur müğənni xəstəxanaya yerləşdirildi

12:35 Azərbaycan: İran, ABŞ və İsrail arasında

12:30 “Arsenal”ın yeni baş məşqçisinin adı məlum oldu

12:26 “Azərbaycanla konstruktiv əməkdaşlıq üçün kifayət qədər resursumuz var”

12:22 Bakının daha bir yolunda nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılır

12:17 “İqtisadi islahatlar nəticəsində ölkədə makroiqtisadi sabitlik təmin edilib”

12:13 AXC-nin 100 illiyinə həsr olunmuş konfrans keçirilib

12:08 Özünü lallığa vurub casusluq edən azərbaycanlı

12:04 Monqolustanın baş naziri Rusiya səfərindən imtina etdi

11:59 Ərə getməyə hazırlaşan aktrisa son qərarını verdi

11:55 Trampın “tvit”lərində davamlı səhvlərin sirri açıldı

11:50 Ekspert: “Yeni nazir quzunu qucağında tutmaqla ilk addım atıb?”

11:46 Azərbaycanda xarici şirkətlərin və sahibkarların hesabları yoxlanılacaq

11:41 Ağcabədidə nəvə babasının evindən oğurluq edib

11:36 Abramoviçdən gəlirlərinin qanuni olmasının sübutu tələb olundu

11:31 Büdcənin icrası barədə illik hesabat Milli Məclisdə müzakirə ediləcək

11:27 Rusiya avtomobillərinin istehsalı dayandırılır

11:23 Beren Saat və Kənan Doğulu ayrılıb?

11:18 Naxçıvan əhalisinin sayı açıqlanıb

11:14 İki qırmızı vərəqə alan yeganə oyunçu

11:09 Bişkek meri: “Köhnə paltar geyib, saqqal taxıb şəhərdə gəzirəm”

11:05 Qəzalı binalar sökülən zaman toz normadan artıq olub - Nazirlik

11:01 Əfqanıstanda terrorçularla qarşıdurmada 20 polis əməkdaşı həlak olub

10:57 Təranə Qumral məhkəməyə çıxarılacaq

10:53 Bakıdakı dəhşətli partlayışa görə vəzifəli şəxs həbs edildi

10:49 London Rusiyanın “çirkli pulları” ilə bağlı hesabat yaydı



ƏDƏBİYYAT

...

Bacısıyla sevgi yaşayan qəhrəman

Tarix 27.12.17, 12:58

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Kulis.az Dalğa Xatınoğlunun “Kamyunun Kaliqulası; üst insanın əxlaqi səhvi” essesini təqdim edir:


Fransız yazarı Alber Kamyu ilə alman filosofu Fredrix Nitsşeni iki məqam birləşdirir: Puçluğa qarşı üsyan və əxlaq məsələsini diqqət mərkəzinə almaq. Hər ikisi də eyni qənaətdədir: Üst insan puçluğa yox deyib, öz dəyərləri və əməlləri ilə seçilir.

Kamyunun əxlaqi öhdəliyi ilə bağlı “Optimist və əxlaq yüklü Kamyu” adlı bir məqalə yazıb, orada daha çox “Yad” romanı üzərində fikirlərimi bildirmişdim, ancaq Kamyunun ən önəmli əsərlərindən biri də “Kaliqula” dramıdır, hansı ki birinci dəfə 25 yaşı varkən yayımlayır, ancaq ömür boyu onun üzərində işləyib, dəfələrlə dəyişir. Demək, bu əsərin, Kamyunun özü üçün də böyük önəmi var idi. Maraqlısı budur ki, teatr səhnəsində Kaliqula rolunu özü oynamaq istəyirmiş.

Bu əsərin özəti nədir? Gənc kral Kaliqula (Qay Yuli Sezar) sevgi münasibətində olduğu bacısı Druzillanın meyitinə iki barmağı ilə toxunub, baş götürüb, çöllərə düşür.

Neçə gündən sonra saraya qayıtdıqda, dostuna deyir ki, insan öldüyü üçün xoşbəxt deyil. Dostu deyir, ölüm bir gerçəkdir. “Bax, çevrəndəki insanlara, bu gerçək, onların çörək yeməyinə belə mane olmur, heç nəyi düşünmədən yeyirlər”.

Kaliqula deyir, o zaman çevrəmdəki bütün insanlar aldanış içində yaşayır. “Mən onlara yaşamağın nə olduğunu öyrədəcəyəm, onlarda çatışmayan şey qanacaqdır, onlara bir müəllim gərək”.

Beləliklə, vəhşət və qorxu rejimi başlayır. Bütün vəhşət rejimləri bu məqamdan başlayır. Bir insan düşünür ki, heç kim qanmır və o, hamının yerinə qərar verməli, hamının taleyini həll etməlidir.

Sevgili bacının ölümü Kaliqulaya həyatın puçluğunu bütün çılpaqlığı ilə göstərir. Əslində, bacının ölümü deyil, ölümün özü Kaliqulanı düşündürür. Kaliqula bu puçluğa qarşı üsyan etmək qərarına gəlir. Nitsşenin resepti ilə: “Üst insan puçluqdan qurtulmaq üçün, öz taleyini özü həll etməlidir, özü qərar vermək iqtidarında olmalıdır”.

Kaliqula qəddar bir hökmdara çevrilir. Çevrəsində senatorların, əyanların çoxunu öldürür, onların sərvətini büdcəyə köçürür, qadınlarını hökumətin fahişəxanasında işləmək zorunda qoyur, şəhərə çıxanda, arabasının ardınca əyanları qaçırır, ərzaq anbarlarının qapısını bağlayıb, deyir, xalqa bildirin ki, bu dəfə tanrılar deyil, Kaliqulanın özü qıtlıq və quraqlıq ili yaradıb. Tanrıları lağa qoyur və şairlərə yazdıqları əsərlərini yalatdırır. Özünə bəraət qazandırmaq üçün deyir ki, mən üç müharibəyə yox demişəm. Hə desəydim, min dəfə çox adam öləcəkdi. Döyüşlərə getmədiyim üçün Roma mənə şükür etməlidir. Tarix kitablarında da yazılıb ki, o, tam təcrübəli, təlimlər keçmiş ordusunu müharibəyə deyil, sahildə balıq qulağı yığmağa göndərirmiş.

Dramı oxuyub, Kaliqulanın arqumentlərini dinlərkən, ona qarşı irad tutmaq olmur, hətta əsəri oxuduqca ona haqq veririk. Kaliqula güc, azadlıq və estetika üzərində yeni bir dünya qurmağa çalışır. Bu üç xarakter, dəqiq üst insanın xarakteridir.

Kaliqula deyir, Roma xalqına müjdə verin ki, birinci azad romalı doğuldu. Deyir, mən yaradıcılıqla məşğulam, həyatımın özü incəsənətdir. Dəqiq buna görə, onu yarğılamaq olmur. Nitsşe deyirdi, həyata yalnız estetik bir olay kimi bəraət qazandırmaq olar. Oskar Uayld isə incəsənətdə həqiqətin əksi də həqiqətdir, deyə düşündürdü.

Dramın ortasında, Kaliqulanın dostu ona deyir: “Sənin arqumentlərin tamamilə tutarlı görünsə də, hamısı, başqa insanları rədd etmək üzərində qurulub”. Kamyunun bütün sözü dəqiq bu məqamdır: Üst insan olsan da əxlaqi baxımdan, çevrəndəki insanları rədd etməyə haqqın çatmır.

İncəsənət məsələsinə gəldikdə, Kamyu düşünür ki, böyük təcrübələr böyük sənətkarları yetirir. Gənc Kaliqulanın həyat tərzi, sənət əsəri ola bilmədi. Çünki arxasında böyük təcrübə və dünyagörüşü yox idi, sadəcə böyük bir üsyan, qorxmazlıq, estetika və güc var idi.

İnsanları rədd edib, saymamağın sonu ölümdür. Kaliqulanın dostu da onun üzünə deyir: “Sənə qarşı üsyan var, mən də bu xəyanətə qatılacağam, çünki artıq sənin vücudun ziyandır.”

Eləcə də, axırda Kaliqulanı çevrəsindəki yaltaq və qorxaq əyanlar bıçaqlayıb, öldürürlər.

Dramdakı dialoqlar çox dərin və maraqlıdır. Kaliqula aya yiyələnmək istəyir. Ona görə bacardıqca ayıq qalır. “Mən yatsam, kim mənə ayı pay verəcək?”, - deyə düşünür. Ay məsələsi Misir miflərindən gəlir. Ay tanrısı Xonsu yenidən can vermək gücündədir. Ancaq aya yiyələnmək, misirlilər arasında bir zarafat kimi işlənirdi, çünki olası iş deyil. Kaliqulanın ən böyük səhvi, mümkün olmayan bir arzudur.

Kaliqula düşünür ki, ölüm varkən, insan xoşbəxt ola bilməz və həyat puçdur, beləliklə buna qarşı üsyan etmək gərəkdir. Ancaq bu üsyanda özündən başqa bütün insanları görməzdən gəlir. Səhvi də burda edir.

Puçluqla necə qarşılaşmaq baxımından Kamyunun əsərlərində bir neçə önəmli tip var - ümumiyyətlə həyata reaksiya verməyən “Yad” əsərindəki Merso. Təqdirə qatlanıb, ancaq həyatına zövq qatmağa çalışan Sizif. Özünü aldadaraq xoşbəxt olmağa çalışan “Süqut” romanındakı Jan Batist Klamens, özünü insanlara həsr edən “Taun” romanındakı Dr. Ryö və puçluğa qarşı üsyan edən, ancaq yalnız özünü düşünən Kaliqula.

Beləliklə, məqalənin başlanğıcına qayıdaq. Üst insan puçluğa mütləq yox deməlidir. Həyatın özlüyündə mənası yoxdur. Ölümü də gəlsək bu faktın üstünə, həyat puçdur. Üst insanın işi, bu puçluğa necə yanaşmaq, bundan necə qurtulmaqdır. Bunun üçün hər bir insanın öz dəyərləri və həyata öhdəlik olaraq əməlləri olmalıdır. Bu tip insan indiki zamanda bir az qəribə gəlir. Niyə?

İndiki zamanda ölümü önəmsəyən insanlar az tapılır, hamı ölümə mənasız bir şey kimi baxır. Məncə, buna görə ki, yaşayışın özü mənasızlaşıb. İnsanlar həyatlarına önəm vermədikləri üçün, ölümü də önəmsəmirlər. Ona görə həyatımız təxminən bundan ibarətdir: Səhər işə çıxırıq, axşam iş bitir, yolda bir fastfudla kola alıb, qarnımızı doyurub, ümumiyyətlə yalnız gecələmək məqsədi ilə tikilmiş bina evlərinə qayıdıb, futbolumuza baxıb, tələsik mexaniki seksimizi edib, başımızı atıb yatırıq ki, sabah eyni işləri təkrar edək. Əlbəttə, belə bir həyat tərzi ilə ölüm öz önəmini itirir. Sizifdə necədir? “Erkən yuxudan qalxmaq, travma, dörd saat iş, günorta yeməyi, bir daha dörd saat iş, travma, istirahət, yatmaq, erkən yuxudan qalxmaq, travma…” və s.

Kamyu deyir, Kaliqulanın həyat sevgisi və yaşama bağlılıq hissi o qədər güclü idi ki, onu dəlilik, cünuna qədər çəkib apardı.

pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ƏDƏBİYYAT

design-img

Vernisaj

Çovdarovun səhhəti pisləşdi, danışa bilmədi

bitmap-img3

Rakurs

“Avtomatla gəlib, bahalı atlarımı apardı” - Polis rəisinə ittihamlar, Video

bitmap-img3

Seçmələr

Bakının abadlığı adı altında büdcə talanı! – “Bakı Abadlıq Xidməti” MMC milyonlarla dolları göyə sovurur

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru