Xəbər xətti

24 FEVRAL

20:17 İrandan Azərbaycana narkotik vasitə keçirilməsinin qarşısı alınıb

20:10 Azərbaycanın valyuta ehtiyatına nə almaq olar?

20:02 Zaur müğənniləri biabır etdi: “Pul verib xaricdən səslər alırlar”

19:58 Bakıda Xocalı soyqırımının qurbanlarını yad edirlər

19:52 Çin öz rekordunu təzələdi: ən uzun körpü - Video

19:46 DİN Xoşqədəmin verilişində baş verənləri ifşa etdi

19:39 Bakı-Quba yolunda ağır qəza – Ölən və yaralananlar var

19:33 İlham Əliyev Küveytin əmiri və hökumət başçısına təbrik məktubu ünvanlayıb

19:27 Rusiya regiona daha iki Su-57 göndərdi - Səbəb

19:20 3 ay əvvəl Qusarda itkin düşmüş 29 yaşlı qadın Xırdalanda tapıldı

19:13 Ali məktəb tələbələri üçün prezident təqaüdü artırıldı

19:06 Prezidentdən təhsillə bağlı - Sərəncam

19:02 Doktorantların, tələbə və şagirdlərin təqaüdləri artırıldı

19:00 “Ehtiyac ucbatından oxuyuram” - Mənzurə

18:54 “Amazon”dan satıcısız, kassasız mağaza

18:47 Beyl “Real”dan ayrılır? - Zidan açıqladı

18:40 MSK qərar verdi, yekun protokollar hazırlanacaq

18:33 Azərbaycan cüdoçusu erməni idmançıya qalib gəlib

18:26 Hindistanlı cərrahlar dünyada ən böyük beyin şişini çıxarıblar

18:19 Ağdamda saxlanılan maşından elə bir şey tapıldı ki... - Foto

18:11 ABŞ İsraildəki səfirliyini 2018-ci ilin may ayında Qüdsə köçürməyi planlaşdırır

18:04 Stiv Cobsun işə qəbul ərizəsi hərraca çıxarılıb

17:57 Bakıda 52 yaşlı kişi evdə ölü tapıldı

17:50 Azərbaycanda 27 yaşayış yerinin adı dəyişdirilə bilər

17:43 Seçkiləri izləmək üçün 51 müşahidəçi qeydiyyatdan keçib

17:36 “Toyunda qapıya bağladığımız qırmızı lentin rəngi hələ solmayıb” – Şəhid ömrü

17:29 “Real Madrid” və “Barselona” üçün asan rəqiblər

17:21 “Qarabağda vəziyyət elə gərgindir ki, hansısa artilleriya yaylım atəşi açılsa...”

17:14 Prezidentliyə namizədlərin sayı 15-ə çatdı

17:06 Birinci siniflərə qəbul üzrə 30 mindən çox sorğu daxil olub

16:59 Yeganə boşanma xəbərindən danışdı: “Qanuni ərimdir”

16:52 Yaxın 20 ildə Rusiya enerji ixracında lider qalacaq

16:45 Bakı məktəblərində “açıq dərslər”ə başlanılıb

16:38 “Zeytun budağı”: 1931 terrorçu məhv edilib

16:33 Azərbaycan XİN və Baş Prokurorluq: Xocalı soyqırımına görə Ermənistan məsuliyyət daşıyır

16:30 Ağdamda ər-arvad qazdan zəhərlənib

16:23 “Neftçi”nin sabiq hücumçusu məşqçiliyə başladı

16:15 Şövkət Mirziyayev Özbəkistanda Xruşşovsayağı “inqilab” edir

16:07 Özbəkistanın keçmiş baş prokuroru həbs olundu

15:57 Putinin daha iki ən yeni qırıcısı Hmeymimə endi

15:53 Azərbaycanlı müğənnilər Bodrumda restoran açdı

15:47 Siyavuş Novruzov: “Azərbaycanı indi idman ölkəsi kimi tanıyırlar”

15:41 Kadırov Stalini lənətlədi

15:36 ABŞ-ın qərarına Fələstindən cavab

15:30 Cüdo üzrə Azərbaycan birinciliyi başa çatıb

15:21 Rusiyaya finalda Almaniya rəqib oldu

15:16 Ata və oğulun söhbəti

15:11 Smartfonlar üçün yeni çip yaradılıb

15:05 Somalidə partlayış: azı 20 ölü

14:56 Mirzəyevin bacısı və yeznəsi niyə öldürüldü?

14:48 Məzahir Pənahov: “Bu, anlaşılmaz yanaşmadır”

14:44 Bakıda gənc oğlan bıçaqlanıb

14:39 Azərbaycan nefti bahalaşdı

14:31 Türkiyə ordusu 1931 terrorçunu məhv edib

14:26 Xızıda sürücünü öz maşını ilə 200 metr sürüdülər

14:22 Elman Fəttahın qardaşı qəzada vəfat etdi

14:17 Türkiyə Afrində daha iki kəndi terrorçulardan təmizlədi

14:12 Qusarda itkin düşmüş qadın tapıldı

14:06 Əfv üçün müraciət edənlər ən çox bu cinayətləri törədib

14:01 Müğənni Damlanın “YouTube” kanalı silindi

13:55 Sabahın hava proqnozu

13:50 Ermənistan hakim koalisiyası prezidentliyə namizədini irəli sürdü

13:46 ABŞ səfirliyinin Qüdsə köçürüləcəyi tarix açıqlanıb

13:42 “Qarabağ” Türkiyədə ilin komandası seçilə bilər

13:35 Kabildə kamikadze özünü partlatdı: 1 ölü, 6 yaralı

13:32 Nərimanovda Xocalı soyqırımı qurbanlarının ailələri ilə görüş keçirilib

13:31 Hindistan ballistik raketi sınaqdan keçirtdi

13:19 Deputat Sona Əliyeva yaranmış problemə son qoydu

13:15 650 minlik avtomobil hansı məmurundur?

13:12 Azərbaycan deputatları Ərdoğanla görüşəcək

13:09 Bəxtiyar Hacıyev Şimali Koreya səfərindən danışdı

13:05 Ali Sunalın azərbaycanlı nişanlısı ilə toy tarixi bəlli oldu

12:56 Ağlamağa dərd axtarmaq adəti

12:49 Deputat: “Separatçıların “seçki şoularını” tanımırıq”

12:42 Bakıda ağacları kəsən adam saxlanıldı

12:38 Füzuli Məmmədovun (Frenk Elkapone) yalanı və ayıbı

12:38 Böyük Britaniyadan İŞİD xəbərdarlığı

12:33 Millət vəkili: “Bizdə benzin niyə bahadır?”

12:27 Çingiz Abdullayev: “O, yaddaşlarda əbədi qalacaq”

12:24 Neft bahalaşıb

12:18 Sumqayıtda yaşıllıqları məhv edənin kimliyi məlum oldu – Əli Həsənovun nəvəsiymiş…

12:13 Bakı aeroportunda İsrail vətəndaşı olan qadın saxlanıldı

12:08 Birdəfəlik kağız batareya təbiəti qoruyacaq

12:04 BMT-də Suriya ilə bağlı səsvermə keçiriləcək

12:01 Əhəd Abıyev Gültəkin Hacıbəylini döyüb?

12:00 Lazer smartfonları enerji ilə dolduracaq

11:58 Səhləbad kəndində səyyar qəbul-görüş keçirilib

11:55 Polis maşını qəzaya düşdü: xəsarət alanlar var

11:52 Dünən axtarışda olan 60 nəfər saxlanılıb

11:48 Dəccal

11:47 Süni intellekt xəstəlik riskini proqnozlaşdırır

11:42 Tramp ABŞ-a gələn miqrantları növbəti dəfə aşağıladı

11:41 “Bakı İrana körpü tikir, 500 milyon kredit verirsə...”

11:36 Ekspert: “ABŞ Rusiya və Türkiyəyə mane ola bilməyəcək”

11:30 Başbuğ Ərdoğana qarşı iki partiyanı birləşdirir – İddia

11:25 Tovuzda yanğın: 2 ölü

11:21 Erməni diasporu Fətullayevi məhkəməyə verir

11:16 Bill Geyts məşhur serialda rol alacaq

11:12 Sabahdan seçicilərə səsvermə vəsiqəsinin verilməsinə başlanılır

11:07 Məzahir Pənahova ağır itki

11:03 Məşhur aktrisa 97 yaşında vəfat etdi

10:59 “Azərbaycanı Moskvada nazirin müavininin təmsil eləməsi siyasi məna daşımır”

10:55 Azərbaycan xaricə satdığı məhsulu, həm də xaricdən alır

10:51 Beyləqan və Ağcabədidə oğurluq edən çoban tutuldu

10:47 Azərbaycan çempionatında növbəti oyunlar başlayır

10:42 Stiv Cobsun işə qəbul ərizəsi hərraca çıxarılır

10:39 Dövlət qulluqçusu olmaq istəyənlərə müraciət

10:34 “Qarın yağmamasına səbəb ekoloji silahlardan istifadədir”

10:30 Mingəçevirdə idmançı qollarını doğradı

10:25 Bakıda keçmiş məhkumlar intihara cəhd göstəriblər

10:20 Vasif Talıbov gənclərin təqaüdünü artırıb

10:16 Atəşkəs 120 dəfə pozulub

10:12 “Avropa Məhkəməsi Xocalı soyqırımını qəbul edənə qədər əl çəkməməliyik”

10:09 Alpinistlərin itkin düşməsindən 2 ay ötdü

10:05 Təqaüdlərin artırılması jurnalistlərə də şamil ediləcək

10:00 Qarabağda yeni müharibə anonsu

0:50 Putin özünü partladan pilotu təltif etdi

0:21 Vasif Talıbov yeni agentliyə rəhbər təyin etdi

0:09 “ABŞ səfirliyinin Qüdsə köçürülməsi tarixi təxribatdır”

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?



ANALİZ

...

Azərbaycan almanları: Əsirlər qəbiristanı - Reportaj, Fotolar

Tarix 06.09.17, 16:02

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Murad Köhnəqala
Şəlalə Göytürk


Almanların vaxtilə Göygöldə qurub yaratdığı abidələrə baş çəkirik. Bu abidələrin bəziləri müxtəlif illərdə yenidən restavrasiya olunub, bəziləri baxımsızlıqdan tamamilə uçub-dağılıb, bir çoxları isə ilkin görünüşünü hələ də qoruyub saxlayır. Sonunculara misal kimi fərdi evləri göstərmək olar.

Almanlar 1941-ci ildə buradan sürgün edildikdən sonra bu evlərdə ermənilər, sonralar isə azərbaycanlılar məskunlaşıb. Evlərin xarici forması öz alman arxitekturasını saxlasa da, onların daxili dizaynı zaman-zaman dəyişdirilib. Vaxt keçdikcə klassik alman arxitekturası daha modern üslublarla əvəz olunub. Bütün bu dəyişmələrə baxmayaraq, Helenendorf bizə hələ də uzaq, fərqli bir sivilizasiyanı xatırladır.



Almanlardan qalma əşyaları evlərdən tapıb üzə çıxarmaq istəsək də, sakinlərinin əksəriyyəti evlərində alman əşyalarının saxlanmadığını bildirdilər. Baş çəkdiyimiz evlərin sahibləri aradan zaman keçdiyinə görə əşyaların bir qisminin sıradan çıxdığını, bir çoxunu isə müasir avadanlıqlarla əvəz etdiklərinə görə saxlamadıqlarını söylədilər. Lakin ümidsiz deyildik. Söhbətlər zamanı məlum olur ki, bəzi evlərdə xüsusi qədim əşyalar hələ də tapmaq mümkündür. 

Beləliklə, axtarışlarımıza davam edirik. İlk olaraq, bələdçimiz Fikrət müəllimin evindən başlamağı qərara aldıq. Fikrət müəllim yaşadığı evi müasir üslubda təmir etdirsə də, mümkün qədər alman izlərini qoruyub saxlamağa çalışıb. Evin beş metr dərinliyində zirzəmisi, aynabəndi, bir neçə otağın qapı və pəncərəsi, nəhəng divar peçi, və bəzi əşyalar olduğu kimi qalmaqdadır.



Fikrət müəllimin evi “L” formasında tikilib. Bu daş hasarda görünən qapı fiquru isə vaxtilə, qonşu həyətə keçid imiş. Əski alman əşyalarının izi ilə yol aldığımız digər evlərin bir neçəsində, almanlardan qalma divar peçi, zirzəmi, taxta örtüklü pəncərə və məhəccər bulduq.

Alman evlərinin birində məskunlaşmış yaşlı azərbaycanlı qadın bizə belə bir əhvalat danışdı:

- Biz 1949-cu ildə Ermənistandan Azərbaycana deportasiya olunduq. Göygölə gəlib, burada məskunlaşdıq. Bizim köçəcəyimiz ev də alman tikilisi idi. Savadsız və dindar anam bunu biləndə dedi, orda almanlara aid hər hansı əşya olarsa mən o evə girməyəcəm. Biz onu heç cür yola gətirə bilmədik. Məcburən, almanlardan qalan bütün əşyaları çıxardıq. Lakin bir kamodu hələ də saxlamışıq, səbəb isə onu yerindən tərpədə bilməməyimiz olub, çox ağırdır...

Musiqi məktəbi

Hazırda Aşıq Şəmşir adına musiqi məktəbi adlanan bu bina vaxtilə, Xristof Forerin oğullarından birinə məxsus fərdi yaşayış evi olub. Almanlar buradan köçürüldükdən sonra bina, 1966-cı ilədək Göygöl Rayon Partiya Komitəsinin rəsmi qərargahı kimi fəaliyyət göstərib. 1966-cı ildən sonra Rayon Partiya Komitəsi başqa bir ünvana köçürülüb və Forer qardaşlarının sözügedən evi 1990-cı ilin sonlarından etibarən, ikinci Qarabağ müharibəsi zamanı Göygölə sığınan Kəlbəcər qaçqınlarının musiqi məktəbinə çevrilib. Bu tarixi abidə artıq 25 ildir ki Aşıq Şəmşir adına musiqi məktəbi kimi fəaliyyət göstərir.



Musiqi məktəbini bizimlə birgə ziyarət edən bələdçimiz, qocaman arxitektor Fikrət İsmayılov Göygöl rayonunun alman dövrünü belə xatırlayır:

- Almanlar bu rayonun kənd təsərrüfatından tutmuş, siyasi həyatınadək, bütün sahələri inkişaf elətdirərək canlandırıb. Onlar 1842-ci ildə kilsə binasının yanında ilkin orta təhsil verən məktəb binası tikib istifadəyə vermişlər. Həmin təhsil ocağında musiqi və din dərsləri, həmçinin təbiət elmləri tədris edilirdi. İndiki dövrümüzə gəlib çıxmasa da o zaman hər bir alman evində ən azı bir piano olardı. Almanlar 1870-ci ildə almandilli ədəbiyyatdan ibarət ilk ictimai kitabxananı da burada açmışlar. Mədəniyyətlə bərabər insan sağlamlığına da xüsusi önəm verən almanlar yaşadıqları hər bir məkanda tibb məntəqələri və aptek işlədərdilər. Təbii ki, yerli xəstəxanalarda xidmət göstərən həkim personalını yetişdirmək lazım idi. Bunu almanlar yaxşı bacarırdı. Savadsızlığa və tənbəlliyə düşmən olan bu millət qadınların təhsilinə xüsusi önəm verirdi... 



Biz almanlardan yadigar qalan həmin binaya daxil olub içərisini addım-addım gəzirik. Abidənin daxili quruluşu alman üslubunun incəliklərini özündə saxlayır. Fərdi evlərdən və digər binalardan fərqli olaraq, alman əşyaları burada daha çox qorunub saxlanılır. Otaqlarda müxtəlif formalı divar peçlərinə, fortepianolara, masa və şkaflara rast gəlirik.

Daş sükut içində

Növbəti gün bələdçimiz Fikrət müəllimlə görüşəndə bizə belə dedi: 
- Bu dəfə sizi almanlarla bağlı çox kədərli bir yerə aparacam. Oralar şəhərdən uzaq olduğuna görə maşınla getməliyik.

Biz maraq içində, dinməz-söyləməz maşına oturduq. Ancaq yol boyu səbirsizlik edir, dostumuza suallar verirdik:

- Fikrət müəllim, sirr deyilsə, ora haradır, biz indi hara gedirik? 
- Sirr niyə olsun ki? Biz daha iki qəbirstana da baş çəkəcəyik. Həmin qəbirstanlar Quşqara çayının sağ sahilində, biri-birindən hardasa, iki yüz metr aralıda yerləşir. Orada müharibə zamanı əsir düşmüş almanlar və bir çox Avropa ölkələrindən olan hərbçilər uyuyur. Həmin əsirləri bir vaxtlar Daşkəsən, Gədəbəy, Göygöl, Gəncə və Şəmkir bölgələrində gedən tikinti işlərində işlədiblər. Əsirlikdə olsalar da onlar bu bölgələrdə çox böyük işlər görüb. Dəmiryolu tikintisində, zavod, mədən işlərində çalışıblar. 

Belə götürəndə, almanlar müharibəyə qədərki dövrdə də, müharibədən sonra da Azərbaycanın hər yerində qurub yaradıblar. Sizə bir əhvalat danışım. Bilirsiniz ki, Bakıda Hökumət Evi adlanan binanı da əsir düşmüş almanlar tikib. Binanın özülündə, özəklərin ucaldılmasında, tağlarda istifadə olunan beton başqa yerdə hazırlanıb gətirilirmiş. Alman əsirlər baxıb görür ki, betona sementi lazım olandan az qatırlar. Rəhbərliyə etiraz edə bilməyən əsir almanlar çıxış yolunu gətirilən keyfiyyətsiz betona xəlvətcə sement əlavə eləməkdə görürlər. Onlar öz aralarında sözləşərək, yanından ötdükləri sement tığından ovuclayıb xəlvətcə ciblərinə doldurur, götürə bildikləri sementi betonun üstünə tökürlərmiş. Sonralar əsirlərdən bu əməlləri haqda soruşanda deyiblər, biz almanıq, istəmərik arxamızca kimsə düşünsün ki, əsir olduqlarına görə qəsdən keyfiyyətsiz bina tikiblər...

Beləcə, bu yerlərin tarixindən, indisindən, almanların ölkəmizdəki fəaliyyətindən elədiyimiz söhbətlərlə yolumuzu gödəldirik. Nəhayət, gəlib Quşqara çayının sahilində daş hasara alınmış iki böyük qəbirstan yerləşən məkana çatırıq. Fikrət müəllimdən soruşuram:
- Bura hansı rayonun ərazisidir?
- Biz hazırda Göygöl rayonu Balçılı və Bəhrəmbəy kəndlərinin arasındayıq.

Birinci qəbirstanın qapısına tərəf gedirik. Fikrət müəllim öz bələdçi söhbətinə davam edir:
- Görəcəyiniz bu qəbirstanda dörd yüzə yaxın hərbi əsir uyuyur. Qəbirstanların hər ikisi təxminən 1960-cı illərdən sahmana salınıb. Cərgə ilə düzülmüş hər bir qəbirin baş ucunda nömrəli dəmir lövhə var. Ölən əsirlər nömrə altında dəfn olunsalar da hər birinin ad-soyadı həmin nömrələr üzrə arxivdə qalmaqdadı...



Fikrət müəllim irəli keçərək qəbirstanın dəmir darvazasını itələyib açır. Biz gördüyümüz bu qeyri-adi mənzərədən heyrətə gəlirik. Burada hökm sürən daş sükutun ağırlığı altında uzun müddət danışa bilmirik. Gücümüz yalnız şəkil çəkib qeydlər eləməyə çatır...

Bu qəbirstan da, eynilə birincidə olduğu kimi, üstünə Quşqara çayının qara daşları qalaqlanmış qəbirlərdən ibarətdir. Fikrət müəllimin dediyinə görə məzarlıqda yüz altmış əsir uyuyur. Daş qəbirlər arasında üstü götürülmüş yeganə qəbir diqqətimizi çəkir. Üstündəki kiçik mərmər lövhəyə: 

“HENRİX KUPKE

02-11-1903
21-11-1946” 

yazılıb. Bundan əlavə sinə daşının üzərinə “H. K.” hərfləri həkk olunmuş ürək boyda bir daş qoyulub.



Fikrət müəllim bizə qəbirin yaxın tarixçəsini danışır:

- Burada uyuyan Henrix Kupke adlı bir alman hərbçisidir. Onun qızı öz həyat yoldaşı ilə keçən il Almaniyadan gəlmişdi. Arxivdəki ad-soyadı və lövhə nömrəsi ilə axtarıb atasının uyuduğu qəbri tapdı. Nişanə üçün belə bir başdaşı düzəltdirməyi məndən xahiş etdilər. Mən də onların xahişini yerinə yetirdim. Üstünə qoyduqları bu yazılı daşı da atasının doğulduğu yerdən gətirmişdi qızı.

- Bəs Almaniya rəsmiləri bu qəbirstanlarla maraqlanırmı? 

- Bu yerləri Almaniya səfirliyi xüsusi diqqətdə saxlayır. Rəsmilərdən əlavə, doğmalarını axtaran almanlar, başqa Almaniya vətəndaşları da mütəmadi olaraq ziyarətə gəlirlər. Bu ilin aprelində Almaniyanın Qırmızı Xaç Cəmiyyətindən Denis adlı bir nümayəndə gəlmişdi. Xeyli ölçüb-biçdilər. Çox güman ki burada bərpa işləri aparacaqlar. 



- Məncə, bu qəbirlərin quruluşuna toxunmasalar yaxşıdı. Çünki əsirlərin yaşadıqları məşəqqəti qəbir daşlarından mükəmməl danışan bir nəsnə tapmaq mümkün deyil. Elə əsl əsir qəbiri belə də olmalıdı. 

- Yox, qəbirlərə toxunulmayacaq. Sadəcə, abadlıq işləri, məsələn, daş hasarların ömrünü uzatmaq üçün müəyyən tədbirlər görüləcək. Hasarları yağıntılardan qorumaqdan ötrü mən onlara iki təklif verdim. Həm də təklifimi əyani göstərmək üçün darvazanın yanında nümunə düzəltmişəm. Biri maili örtük, ikincisi isə adi dam örtüyü kimi zildi. Çıxanda sizə də göstərəcəm. Bir də, yerli sakinlər daş-qum daşımaq üçün hasarın altını çay tərəfdən qazıb yarğan yaradıblar ki, bu da hasar üçün təhlükədi. Mən alman rəsmilərinə bu təhlükəni də önləməyi məsləhət görmüşəm. 

Biz qəbirstanlardan aralananda Fikrət müəllimə dedim:
- Fikrət müəllim, biz indiyə qədər elə bilirdik, Göygöldə sonuncu alman dostunuz Viktor Kleyn olub. İndi bildik ki, burada sonuncu alman sizsiniz...(azvision.az)

pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

Məzahir Pənahov: “Bu, anlaşılmaz yanaşmadır”

bitmap-img3

Rakurs

Bir villanın izi ilə … “Kristal CF” şefi haqda şok məlumatlar

bitmap-img3

Seçmələr

Azərbaycan məmurları xaricdəki milyardlarını itirə bilərlər - “ABLV Bank” qalmaqalı

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru