Xəbər xətti

20 NOYABR

15:42 “Qarabağ”la oyunda bizə qələbə lazımdır” – Qari Keyhill

15:38 “Azərbaycan ərazilərinin azad edilməsi ilə bağlı...” – Lavrov

15:34 Oksana döyülməsi xəbərindən danışdı - Video

15:30 Məmmədyarov: “Münaqişənin həlli üçün səylər üçqat artırılmalıdır”

15:26 Atambayev Nazarbayevə qarşı Putindən kömək istədi

15:22 Məmmədyarov - Lavrov görüşünün detalları

15:20 “Azərbaycan-Çin Azad İqtisadi Sənaye Şəhərciyi”nin yaradılması sahəsində əməkdaşlıq - Qaradağda

15:18 “Qarabağ”ın oyununun hakimləri bilindi - Adlar

15:14 Akif Çovdarov apellyasiya şikayəti verdi

15:10 “Qarabağ danışıqlarına inam qalmamışdı...” - Bahar Muradova

15:06 Bu il Bakıda xəstəxanalardan kənarda 83 körpə dünyaya gəlib

15:02 Rza Zərrabın Ebru Gündeşlə evlənmə səbəbi bu imiş - İddia

14:58 Mənzillərin içinə beton dirəklər quraşdırılır – Bakıda 40 ailə qorxu içində

14:55 “Xəyanət olmayıb” - Rəvan

14:51 Generallarla görüş: Prezident şərtlə istefa verdi

14:47 “Qarabağ” – “Çelsi” oyununu FİFA prezidenti də izləyəcək

14:43 “BMT, ATƏT və AŞ ikili standartlardan əl çəkməlidir” - Əli Həsənov

14:41 Barama Lissabon veb-sammitində

14:39 Azərbaycanda 180 min müxtəlif qüsurlu uşaq var

14:35 Çempion Reyhan Məmmədovanı öldürən sürücüyə 7 il 6 ay həbs

14:31 “İrəli” sədri: “Azərbaycanda gənclərin çoxu fürsətcildir”

14:27 Hacı Qalib Salahzadənin oğlunun müdafiəsinə yeni vəkil qoşulub

14:23 Diktatorlar atəş altında: Muqabedən sonra növbə kimindir?

14:19 “Facebook” istifadəçiləri yazdıqları statusları niyə silə bilmir?

14:15 “Mövcud vəziyyəti heç kəs qəbul etmir” - Məmmədyarov

14:12 Rusiya çökəcək? - Tanınmış astroloq gözlənilən nəticəni yazır

14:11 “Münaqişənin həlli ilə bağlı menyu masa üzərindədir” - Lavrov

14:08 Türkiyə artıq ABŞ və NATO-ya lazım deyil?

14:07 Kaş qadın doğulardım – Ayxan Ayvaz

14:03 Putin iki gün sonra yeni Qarabağ planını təqdim edir

13:43 Əli Həsənovun karyerasına təhlükə yaranıb

13:40 Təhsilin dövlət standartları layihəsinin bəzi detalları açıqlanıb

13:36 Brüsseldə Qarabağ forumu: Azərbaycan haqq davasını dünyaya yayır

13:32 Rusiyada benzinin qiymətinin artacağı gözlənilir

13:28 Dünyanın ən uzunmüddətli diktatorları

13:25 Azərbaycanda hava pisləşir - Xəbərdarlıq

13:22 Yeznə qaynını bıçaqla hədələdi

13:18 Allahşükür Paşazadə Rusiyaya gedir

13:15 Bakıda türkiyəli iş adamına məxsus zavod partladı - ölən və yaralananlar var

13:12 “Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun bizimlə əlaqəsi yoxdur” – Lavrov

13:09 “Lavrovun açıqlaması bir daha sübut etdi ki,...”- Elxan Şahinoğlu

13:05 “Lotu Quli” kriminal aləmi təmizləyir- Foto+Video

13:01 700 yaşlı Tövratı oğurlayanlar yaxalandı - Foto

12:59 Kommunist partiyasının villasını alan Azərbaycan investorları kimdir?

12:56 Tanınmış müğənni açıq-saçıq klipinə görə həbs olundu

12:53 15 yaşlı oğlan özünü asdı

12:50 Bu kadrlara görə sevgilisi ondan ayrıldı

12:47 “Qarabağ”-“Çelsi” oyununa 400 avtobus ayrılacaq

12:43 Tacikistan prezidenti “şahənşah” elan edildi - Video

12:40 Məmmədyarov-Lavrov görüşü başladı

12:37 “Azərbaycan sülh və barış xəttindən çəkilmir” - Prezidentin köməkçisi

12:34 “Quska” məndən üzr istəyib — Hacı İbrahim Nehrəmli

12:31 Məhsullarımızın Rusiyaya ixracı ilə bağlı yeni razılıq əldə edildi

12:27 “Azərbaycanı Avrasiya İqtisadi İttifaqında görməkdən çox məmnun olarıq”

12:24 FİFA-nın yeni prezidenti Azərbaycana səfər edəcək – İlk dəfə

12:21 Depozit hərracında tələb təklifi üstələdi

12:18 Ayaqyoluna getmək adı ilə ölkədən qaçan Naim Süleymanoğlu…

12:15 Öldürülən iş adamının xanımı: “Həyatımız təhlükədədir”

12:12 İranlı hakerlər ABŞ telekanalına hücum etdi

12:09 “Barselona”nın ucuz qiymətə satmaq istədiyi 10 ulduz - Siyahı

12:05 “BDU-nun adı olduğu kimi qalsən, amma …” – Təhsil eksperti

12:02 Ekspertlər həyəcan təbili çalır: Ölkənin bank sistemi çökə bilər

12:00 Lavrov Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib

11:57 Kafkanın romanı əsasında bina tikdilər - Foto

11:55 “Rusiya-ABŞ münasibətləri Qarabağ münaqişəsinə təsir etmir” - Lavrov

11:54 Lavrov: “Azərbaycan Rusiyanın strateji tərəfdaşıdır”

11:51 İlham Əliyev: “Məsum övladlarımızın qanı yerdə qalmayacaq”

11:48 Millimizin sabiq üzvü Almaniyada dubl etdi

11:45 Seysmoloq gələn ildən güclü zəlzələlərin sayının artacağını proqnozlaşdırır

11:44 Lavrov niyə gəlib? Dağlıq Qarabağa, yoxsa “Şərq Tərəfdaşlığı”na görə?..

11:42 Bakı-Quba yolunda “Mercedes” işıq dirəyinə çırpılıb, ər-arvad ölüb

11:39 Qırğızıstan prezidenti saatını çıxarıb jurnalistə hədiyyə etdi - Video

11:36 Mourinyo üçün rekord məbləğdə kompensasiya

11:33 Ceyhandan yola salınan 1 milyon barrel kürd neftinin sirri: alıcı kimdir?

11:30 Məleykə Əsədova Ramiz Məliki məhkəməyə verdi - 200 min təzminat

11:27 “Ərəb ölkələrinin çoxu ilə gizli əlaqələrimiz var” – İsrailin energetika naziri

11:23 Da Vinçinin əsər saxta çıxdı

11:19 Həbsdə olan tabor komandiri Penitensiar Xidmətə müraciət edib

11:15 Müqabe istefa bəyanatı verməkdən imtina edib

11:11 Leyla Şıxlinskayanın klinikasının işçilərinin məhkəməsi davam edib

11:10 Eldar Yunusovun Bakı meriyasından başlanan macəraları: MTN-dən İsrailədək….

11:07 “Vicdanın varsa, sus...” - Floradan Zeynəbə ağır sözlər

11:03 Ziya Məmmədovun daha iki obyekti əlindən alındı

11:02 Prezidentə xəyanət edən oliqarxlar... və “Zaferoğlu İnşaat”

10:59 Eyni mənzilin bir neçə nəfərə satışının qarşısını belə ala bilərik

10:56 Sarkisyan Putinin qabağında ağladı və soruşdu ki...

10:52 Rusiya demoqrafik fəlakət həddində - Araşdırma

10:48 Baş prokurorun qəbul qrafiki açıqlandı

10:44 “Yaxın gələcəkdə dünyada ciddi ərzaq çatışmazlığı yarana bilər”

10:40 Artur Rasizadə Milli Məclisə dəvət olundu

10:36 Azərbaycandan Tacikistana aviareys açılacaq

10:32 “Quş qripi” bəlası qayıdır? – Ördək fermasında H5N6 aşkar edildi

10:28 Abşeron Mərkəzi Xəstəxanasında doğuş zamanı əkizlər ölüb, ana komaya düşüb

10:24 “Nəvələrimə deyirlər ki, sizin babanız qatildir” – Telman İsmayılov

10:20 “Çelsi”nin kapitanı: “İndi hər şey öz əlimizdədir”

10:16 Rusiya Müdafiə Nazirliyinin telekanalı Sarkisyanı “faşist” adlandırdı

10:12 Bakı bulvarında faciə: gənc oğlan öldü

10:08 Deputat: “Kimsə o pulları yeyib, özünə villalar, yaxtalar alıb”

10:04 Yeni il bayramında Azərbaycanda 5 gün istirahət olacaq

9:58 Dolların bu günə olan rəsmi məzənnəsi –Mərkəzi Bank

9:54 Qəbiristanlıq biznesi - son mənzilin fantastik qiymətləri - bizdə və Avropada

9:50 Kolumbiyada ağır yol qəzası baş verib: 14 ölü, 35 yaralı

9:46 Brend malları saxtalaşdırıb satan çetenin qara əməlləri - Şok faktlar

9:42 Hülya bunu da etdi

9:38 Poroşenko Ukraynanı «kosmik güc» adlandırıb

9:34 Cəbhədə atəşkəs 128 dəfə pozulub

9:30 Türkiyə İdlibə hərbi texnika göndərməkdə davam edir

9:26 Sabirabadda “Mercedes”lə “KamAZ” toqquşub, bir nəfər ölüb

9:22 Putinin “ağır topu” Bakıda - Kremlin iki hədəfi

9:17 "Putin rejimi xaricdən sabit görünür, daxildə ciddi qayğıları var"

9:13 Telman İsmayılov qətl ittihamlarını rədd edib

9:09 Qarakənd faciəsindən 26 il ötür

9:05 Lənkəranda tələbə qız özünü binadan atıb

19 NOYABR

21:55 ABŞ generalı Trampın nüvə zərbəsi barədə əmrini yerinə yetirməyəcəyini bəyan edib

21:45 İranda Şəhriyarın büstünü dağıtdılar

21:40 Handenin yataq otağında onun şəkli var

21:33 Türkiyənin məşhur ağır atleti Naim Süleymanoğlu dəfn edilib

21:22 Qadını döyərək öldürüb, sonra onunla cinsi əlaqədə olub

21:05 "Rusiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında maraqlıdır"

20:50 Sabunçuda kütləvi dava: iki nəfər bıçaqlandı


ANALİZ

...

Azərbaycan almanları: Əsirlər qəbiristanı - Reportaj, Fotolar

Tarix 06.09.17, 16:02

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Murad Köhnəqala
Şəlalə Göytürk


Almanların vaxtilə Göygöldə qurub yaratdığı abidələrə baş çəkirik. Bu abidələrin bəziləri müxtəlif illərdə yenidən restavrasiya olunub, bəziləri baxımsızlıqdan tamamilə uçub-dağılıb, bir çoxları isə ilkin görünüşünü hələ də qoruyub saxlayır. Sonunculara misal kimi fərdi evləri göstərmək olar.

Almanlar 1941-ci ildə buradan sürgün edildikdən sonra bu evlərdə ermənilər, sonralar isə azərbaycanlılar məskunlaşıb. Evlərin xarici forması öz alman arxitekturasını saxlasa da, onların daxili dizaynı zaman-zaman dəyişdirilib. Vaxt keçdikcə klassik alman arxitekturası daha modern üslublarla əvəz olunub. Bütün bu dəyişmələrə baxmayaraq, Helenendorf bizə hələ də uzaq, fərqli bir sivilizasiyanı xatırladır.



Almanlardan qalma əşyaları evlərdən tapıb üzə çıxarmaq istəsək də, sakinlərinin əksəriyyəti evlərində alman əşyalarının saxlanmadığını bildirdilər. Baş çəkdiyimiz evlərin sahibləri aradan zaman keçdiyinə görə əşyaların bir qisminin sıradan çıxdığını, bir çoxunu isə müasir avadanlıqlarla əvəz etdiklərinə görə saxlamadıqlarını söylədilər. Lakin ümidsiz deyildik. Söhbətlər zamanı məlum olur ki, bəzi evlərdə xüsusi qədim əşyalar hələ də tapmaq mümkündür. 

Beləliklə, axtarışlarımıza davam edirik. İlk olaraq, bələdçimiz Fikrət müəllimin evindən başlamağı qərara aldıq. Fikrət müəllim yaşadığı evi müasir üslubda təmir etdirsə də, mümkün qədər alman izlərini qoruyub saxlamağa çalışıb. Evin beş metr dərinliyində zirzəmisi, aynabəndi, bir neçə otağın qapı və pəncərəsi, nəhəng divar peçi, və bəzi əşyalar olduğu kimi qalmaqdadır.



Fikrət müəllimin evi “L” formasında tikilib. Bu daş hasarda görünən qapı fiquru isə vaxtilə, qonşu həyətə keçid imiş. Əski alman əşyalarının izi ilə yol aldığımız digər evlərin bir neçəsində, almanlardan qalma divar peçi, zirzəmi, taxta örtüklü pəncərə və məhəccər bulduq.

Alman evlərinin birində məskunlaşmış yaşlı azərbaycanlı qadın bizə belə bir əhvalat danışdı:

- Biz 1949-cu ildə Ermənistandan Azərbaycana deportasiya olunduq. Göygölə gəlib, burada məskunlaşdıq. Bizim köçəcəyimiz ev də alman tikilisi idi. Savadsız və dindar anam bunu biləndə dedi, orda almanlara aid hər hansı əşya olarsa mən o evə girməyəcəm. Biz onu heç cür yola gətirə bilmədik. Məcburən, almanlardan qalan bütün əşyaları çıxardıq. Lakin bir kamodu hələ də saxlamışıq, səbəb isə onu yerindən tərpədə bilməməyimiz olub, çox ağırdır...

Musiqi məktəbi

Hazırda Aşıq Şəmşir adına musiqi məktəbi adlanan bu bina vaxtilə, Xristof Forerin oğullarından birinə məxsus fərdi yaşayış evi olub. Almanlar buradan köçürüldükdən sonra bina, 1966-cı ilədək Göygöl Rayon Partiya Komitəsinin rəsmi qərargahı kimi fəaliyyət göstərib. 1966-cı ildən sonra Rayon Partiya Komitəsi başqa bir ünvana köçürülüb və Forer qardaşlarının sözügedən evi 1990-cı ilin sonlarından etibarən, ikinci Qarabağ müharibəsi zamanı Göygölə sığınan Kəlbəcər qaçqınlarının musiqi məktəbinə çevrilib. Bu tarixi abidə artıq 25 ildir ki Aşıq Şəmşir adına musiqi məktəbi kimi fəaliyyət göstərir.



Musiqi məktəbini bizimlə birgə ziyarət edən bələdçimiz, qocaman arxitektor Fikrət İsmayılov Göygöl rayonunun alman dövrünü belə xatırlayır:

- Almanlar bu rayonun kənd təsərrüfatından tutmuş, siyasi həyatınadək, bütün sahələri inkişaf elətdirərək canlandırıb. Onlar 1842-ci ildə kilsə binasının yanında ilkin orta təhsil verən məktəb binası tikib istifadəyə vermişlər. Həmin təhsil ocağında musiqi və din dərsləri, həmçinin təbiət elmləri tədris edilirdi. İndiki dövrümüzə gəlib çıxmasa da o zaman hər bir alman evində ən azı bir piano olardı. Almanlar 1870-ci ildə almandilli ədəbiyyatdan ibarət ilk ictimai kitabxananı da burada açmışlar. Mədəniyyətlə bərabər insan sağlamlığına da xüsusi önəm verən almanlar yaşadıqları hər bir məkanda tibb məntəqələri və aptek işlədərdilər. Təbii ki, yerli xəstəxanalarda xidmət göstərən həkim personalını yetişdirmək lazım idi. Bunu almanlar yaxşı bacarırdı. Savadsızlığa və tənbəlliyə düşmən olan bu millət qadınların təhsilinə xüsusi önəm verirdi... 



Biz almanlardan yadigar qalan həmin binaya daxil olub içərisini addım-addım gəzirik. Abidənin daxili quruluşu alman üslubunun incəliklərini özündə saxlayır. Fərdi evlərdən və digər binalardan fərqli olaraq, alman əşyaları burada daha çox qorunub saxlanılır. Otaqlarda müxtəlif formalı divar peçlərinə, fortepianolara, masa və şkaflara rast gəlirik.

Daş sükut içində

Növbəti gün bələdçimiz Fikrət müəllimlə görüşəndə bizə belə dedi: 
- Bu dəfə sizi almanlarla bağlı çox kədərli bir yerə aparacam. Oralar şəhərdən uzaq olduğuna görə maşınla getməliyik.

Biz maraq içində, dinməz-söyləməz maşına oturduq. Ancaq yol boyu səbirsizlik edir, dostumuza suallar verirdik:

- Fikrət müəllim, sirr deyilsə, ora haradır, biz indi hara gedirik? 
- Sirr niyə olsun ki? Biz daha iki qəbirstana da baş çəkəcəyik. Həmin qəbirstanlar Quşqara çayının sağ sahilində, biri-birindən hardasa, iki yüz metr aralıda yerləşir. Orada müharibə zamanı əsir düşmüş almanlar və bir çox Avropa ölkələrindən olan hərbçilər uyuyur. Həmin əsirləri bir vaxtlar Daşkəsən, Gədəbəy, Göygöl, Gəncə və Şəmkir bölgələrində gedən tikinti işlərində işlədiblər. Əsirlikdə olsalar da onlar bu bölgələrdə çox böyük işlər görüb. Dəmiryolu tikintisində, zavod, mədən işlərində çalışıblar. 

Belə götürəndə, almanlar müharibəyə qədərki dövrdə də, müharibədən sonra da Azərbaycanın hər yerində qurub yaradıblar. Sizə bir əhvalat danışım. Bilirsiniz ki, Bakıda Hökumət Evi adlanan binanı da əsir düşmüş almanlar tikib. Binanın özülündə, özəklərin ucaldılmasında, tağlarda istifadə olunan beton başqa yerdə hazırlanıb gətirilirmiş. Alman əsirlər baxıb görür ki, betona sementi lazım olandan az qatırlar. Rəhbərliyə etiraz edə bilməyən əsir almanlar çıxış yolunu gətirilən keyfiyyətsiz betona xəlvətcə sement əlavə eləməkdə görürlər. Onlar öz aralarında sözləşərək, yanından ötdükləri sement tığından ovuclayıb xəlvətcə ciblərinə doldurur, götürə bildikləri sementi betonun üstünə tökürlərmiş. Sonralar əsirlərdən bu əməlləri haqda soruşanda deyiblər, biz almanıq, istəmərik arxamızca kimsə düşünsün ki, əsir olduqlarına görə qəsdən keyfiyyətsiz bina tikiblər...

Beləcə, bu yerlərin tarixindən, indisindən, almanların ölkəmizdəki fəaliyyətindən elədiyimiz söhbətlərlə yolumuzu gödəldirik. Nəhayət, gəlib Quşqara çayının sahilində daş hasara alınmış iki böyük qəbirstan yerləşən məkana çatırıq. Fikrət müəllimdən soruşuram:
- Bura hansı rayonun ərazisidir?
- Biz hazırda Göygöl rayonu Balçılı və Bəhrəmbəy kəndlərinin arasındayıq.

Birinci qəbirstanın qapısına tərəf gedirik. Fikrət müəllim öz bələdçi söhbətinə davam edir:
- Görəcəyiniz bu qəbirstanda dörd yüzə yaxın hərbi əsir uyuyur. Qəbirstanların hər ikisi təxminən 1960-cı illərdən sahmana salınıb. Cərgə ilə düzülmüş hər bir qəbirin baş ucunda nömrəli dəmir lövhə var. Ölən əsirlər nömrə altında dəfn olunsalar da hər birinin ad-soyadı həmin nömrələr üzrə arxivdə qalmaqdadı...



Fikrət müəllim irəli keçərək qəbirstanın dəmir darvazasını itələyib açır. Biz gördüyümüz bu qeyri-adi mənzərədən heyrətə gəlirik. Burada hökm sürən daş sükutun ağırlığı altında uzun müddət danışa bilmirik. Gücümüz yalnız şəkil çəkib qeydlər eləməyə çatır...

Bu qəbirstan da, eynilə birincidə olduğu kimi, üstünə Quşqara çayının qara daşları qalaqlanmış qəbirlərdən ibarətdir. Fikrət müəllimin dediyinə görə məzarlıqda yüz altmış əsir uyuyur. Daş qəbirlər arasında üstü götürülmüş yeganə qəbir diqqətimizi çəkir. Üstündəki kiçik mərmər lövhəyə: 

“HENRİX KUPKE

02-11-1903
21-11-1946” 

yazılıb. Bundan əlavə sinə daşının üzərinə “H. K.” hərfləri həkk olunmuş ürək boyda bir daş qoyulub.



Fikrət müəllim bizə qəbirin yaxın tarixçəsini danışır:

- Burada uyuyan Henrix Kupke adlı bir alman hərbçisidir. Onun qızı öz həyat yoldaşı ilə keçən il Almaniyadan gəlmişdi. Arxivdəki ad-soyadı və lövhə nömrəsi ilə axtarıb atasının uyuduğu qəbri tapdı. Nişanə üçün belə bir başdaşı düzəltdirməyi məndən xahiş etdilər. Mən də onların xahişini yerinə yetirdim. Üstünə qoyduqları bu yazılı daşı da atasının doğulduğu yerdən gətirmişdi qızı.

- Bəs Almaniya rəsmiləri bu qəbirstanlarla maraqlanırmı? 

- Bu yerləri Almaniya səfirliyi xüsusi diqqətdə saxlayır. Rəsmilərdən əlavə, doğmalarını axtaran almanlar, başqa Almaniya vətəndaşları da mütəmadi olaraq ziyarətə gəlirlər. Bu ilin aprelində Almaniyanın Qırmızı Xaç Cəmiyyətindən Denis adlı bir nümayəndə gəlmişdi. Xeyli ölçüb-biçdilər. Çox güman ki burada bərpa işləri aparacaqlar. 



- Məncə, bu qəbirlərin quruluşuna toxunmasalar yaxşıdı. Çünki əsirlərin yaşadıqları məşəqqəti qəbir daşlarından mükəmməl danışan bir nəsnə tapmaq mümkün deyil. Elə əsl əsir qəbiri belə də olmalıdı. 

- Yox, qəbirlərə toxunulmayacaq. Sadəcə, abadlıq işləri, məsələn, daş hasarların ömrünü uzatmaq üçün müəyyən tədbirlər görüləcək. Hasarları yağıntılardan qorumaqdan ötrü mən onlara iki təklif verdim. Həm də təklifimi əyani göstərmək üçün darvazanın yanında nümunə düzəltmişəm. Biri maili örtük, ikincisi isə adi dam örtüyü kimi zildi. Çıxanda sizə də göstərəcəm. Bir də, yerli sakinlər daş-qum daşımaq üçün hasarın altını çay tərəfdən qazıb yarğan yaradıblar ki, bu da hasar üçün təhlükədi. Mən alman rəsmilərinə bu təhlükəni də önləməyi məsləhət görmüşəm. 

Biz qəbirstanlardan aralananda Fikrət müəllimə dedim:
- Fikrət müəllim, biz indiyə qədər elə bilirdik, Göygöldə sonuncu alman dostunuz Viktor Kleyn olub. İndi bildik ki, burada sonuncu alman sizsiniz...(azvision.az)

pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

Putin iki gün sonra yeni Qarabağ planını təqdim edir

bitmap-img3

Rakurs

Eldar Yunusovun Bakı meriyasından başlanan macəraları: MTN-dən İsrailədək….

bitmap-img3

Seçmələr

“Putin Ərdoğana demək istəyib ki, bu məsələ sənlik deyil” - Şahin Cəfərli

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru