rezonans

Xəbər xətti

23 İYUN

21:55 Çin havanı ən çox çirkləndirən ölkələr arasında liderdir

21:40 “BMW” şirkəti ehtiyat variantlar axtarışındadır- “Brexit”dən sonra

21:33 DÇ-2018:Meksika Almaniyadan sonra Koreyanı da məğlub etdi

21:25 Tovuzda 33 yaşlı qadın intihara cəhd edib

21:15 Zimbabve prezidentinə sui-qəsd edilib

21:13 Borca görə axtarışda olan 10 nəfər saxlanıldı

20:50 Bərdədə 3 il əvvəl törədilmiş avtomobil oğurluğunun üstü açıldı

20:44 Səfir Qüdsi Osmanovun oğlu azadlığa çıxdı

20:38 Dünya Çempionatı 2018: Lionel Messiyə nə olub?

20:16 Putin həqiqətən dünya çempionatını alıbmı?

20:05 Sevgilisini ailəsi ilə tanış etdi

19:40 Azərbaycan nefti bahalaşdı

19:33 Zakir Həsənov Mənzil İstismar İdarəsinin yeni inzibati binasının açılışında iştirak edib

19:27 Sabah Bakıda 34 dərəcə isti olacaq

19:22 DÇ-2018: Belçika Tunisə 5:2 hesabı ilə qalib gəlib

19:17 Müdafiə sənayesi naziri Yavər Camalov vəfat edib

18:58 İran ordusunun generalı Suriyada öldürülüb

18:47 Elçibəy: Zaamanüstü insan

18:40 Putin gələn həftə ABŞ milli təhlükəsizlik müşaviri ilə görüşə bilər

18:20 Rusiyada azarkeşləri daşıyan təyyarədə yanğın – Video

18:09 İlqar Mikayıloğlunun xanımı xəstəxanada

18:05 Bayram tədbirlərində iştirak edəcək Türkiyə təyyarələri Azərbaycana gəlib

17:50 Şakirinin futbol ayaqqabısı siyasi qalmaqal yaradıb

17:25 “Cəbhə xəttindəki əməliyyat şəraiti qoşunlarımızın tam nəzarəti altındadır"

17:13 “Rusiyalılar Putinin xarici avantüralarına görə çox bədəl ödəyəcəklər”

17:09 Yardımlıda 27 yaşlı oğlan baltalanıb

17:05 Sabirabad rayonunda zəhərlənmə hadisəsi baş verməyib - Açıqlama

16:44 Magistraturaya qəbul üçün keçirilmiş müsabiqənin nəticələri elan olunub

16:33 OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin Nazirlər Şurasının növbəti iclasının Bakıda keçirilməsi təklif edilib

16:25 Xızı sakinindən silah-sursat götürülüb

16:09 DİN-in Ali Hərbi Məktəbinin təntənəli açılışı olub

16:05 Dəniz nəqliyyatı işçiləri təltif edilib

15:59 4 yaşlı uşağın üzərinə qaynar su töküldü

15:52 Prezident Sloveniya, Xorvatiya və Mozambik prezidentlərini təbrik edib

15:47 Ermənilər Qarabağda Azərbaycan ordusunun zərbəsini dəf etməyə hazırlaşırlar

15:40 Putin, Maduro, Orteqa, Bəşər Əsəd... separatçı bölgəyə dəvət aldı

15:32 10 nəfər narkoman edam olundu

15:25 DİN 17 tona yaxın narkotik vasitəni məhv etdi

15:13 Tovuzda 33 yaşlı qadın intihara cəhd edib

15:06 Mehdi Hüseynzadənin 100 illiyi keçiriləcək

14:57 Şərqi Avropa əhalisinin sayı kəskin şəkildə azalır

14:51 Azyaşlının xəsarət aldığı uşaq bağçasında iki nəfər işdən çıxarıldı

14:46 Kürdəmirdə maşın aşdı, 3 nəfər xəsarət aldı

14:40 Prezident bir qrup səhiyyə işçisini “Tərəqqi” medalı ilə təltif edib

14:32 Akif Əlizadə AMEA-nın prezidenti vəzifəsinə təsdiq edildi

14:23 Ötən il Azərbaycanda 1000 universitet məzunu diplom ala bilməyib

14:14 Pambıqçıların daha bir kütləvi zəhərlənməsi baş verdi - Sabirabadda

14:06 Qəssab: “Bakıda ətin kilosu 15 manata qalxacaq”

14:00 DİN: “Ötən gün ərzində 103 cinayət faktı qeydə alınıb”

13:52 Oqtay Əsədovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Şanxayda olub

13:40 2 yaşlı körpə üçüncü mərtəbədən yıxıldı

13:32 Bəzi yerlərdə yağış yağacaq, leysan olacaq, dolu düşəcək

13:05 Yeni gömrük-keçid məntəqəsi inşa olunacaq

12:58 Neymar niyə ağladığını açıqladı

12:50 Sabah Türkiyədə prezident və parlament seçkiləridir

12:44 “Greencard” udan azərbaycanlı reper ABŞ-a köçdü

12:37 Paşinyanın müşaviri: “Sarkisyan Qarabağ üzrə danışıqlarda iştirak edəcək”

12:30 Salah Çeçenistanın fəxri vətəndaşı oldu

12:19 Övladlığa uşaq götürən xarici məşhurlar

12:11 Bakıda sakini evində öldürülüb

12:06 Neft bazarında yeni valyuta - Yuan

11:55 Bakıda yaşayış binasında yanğın başlayıb

11:44 Oğuzda zəlzələ olub - 3 bal gücündə

11:35 Şirvanda 22 yaşlı oğlan itkin düşüb

11:27 Elmlər Akademiyası yaxınlığında yeni Azercell Eksklüziv!

11:20 İlham Əliyev Tayeb Louhunu qəbul edib

11:08 Rusiyada təyyarə qəzaya düşüb

11:02 Bu gün Bakının bir hissəsində su olmayacaq

10:53 Çeçen “vorlar” yığışıb belə qərar verdi: “Şeyx Həmzət” heç kimdir

10:47 Londonda güclü yanğın - Foto

10:36 ATƏT-in daimi nümayəndələr qrupu məlumat yayıb

10:30 Türkiyədə zəlzələ olub - 5 bala yaxın

10:23 “Azərbaycan və Əfqanıstan arasında əlaqələr ən yüksək səviyyədədir”

10:15 DÇ-2018: Daha 3 oyuna hakim təyinatları bəlli oldu

10:10 Neft bahalaşıb

10:05 Hüseyn Abdullayevlə Eldar Mahmudovun əlaqələri təsbit olunub - iddia

10:00 Atəşkəs 87 dəfə pozulub

0:59 Əməliyyatla kişi olan Rüzgarın yarıçılpaq fotosu təəccübləndirdi

0:47 Mbappe Fransanın tarixinə düşdü

0:34 Dəhşətli istilər gəlir: minlərlə insan təhlükədə - Alimlərdən xəbərdarlıq

0:21 Bu yoldan istifadə təhlükəlidir - Video

0:13 “Çelsi” müdafiəçini transfer etməyə çalışır

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

22 İYUN

23:59 Bəşər Əsəd: “Trampla danışıqlar aparmaq vaxt itkisidir”

23:54 Azərbaycanda daha bir bağçada uşağa qarşı zorakılıq - Fotolar

23:48 Beyləqanda 2 hektar biçilmiş taxıl sahəsi yandı

23:42 BMT Rusiyanı qoşunlarını Dnestryanıdan çıxartmağa çağırıb

23:36 Xəzər necə bölüşdürülür... - Açıqlandı

23:36 ETSN “Azərkosmos”la memorandum imzaladı

23:30 Sumqayıt sakini qapısına gələn “su pulu yığan”ı bıçaqlayıb

23:24 Tatarıstanda yaşayış binasında qaz partlayıb, ölən və xəsarət alanlar var

23:18 Ermənistanın müdafiə naziri Azərbaycanla sərhəddə - Foto

23:12 Bakıda məşhur klinikada inanılmaz hadisə

23:06 Azərbaycanda yenilik: dini kadrları bu institut hazırlayacaq - Foto

23:00 Ukraynada Azərbaycan Ticarət Evi açıldı - Fotolar

22:55 Türkiyəli məşhurların Azərbaycandakı milyonluq biznesləri

22:49 46 yaşlı kişi damdan yıxılaraq ağır xəsarət alıb

22:43 Qüdsi Osmanov haradadır?

22:37 Gün eynəklərindən istifadə edənlərə xəbərdarlıq – Video

22:31 İranda 36 polis əməkdaşının qətlində təqsirləndirilən terrorçu həbs edilib

22:25 Hafiz Hacıyev: “Araşdırsınlar o qız hansı partiyanın üzvüdür....”

22:19 “Proqres” – “Qəbələ” matçının başlama saatı açıqlandı

22:13 Nazir: “Təhsilə qoyulan investisiya ən yaxşı investisiyadır”

22:07 DÇ-2018: Nigeriya millisi islandlara heç bir şans vermədi

22:01 Eldar Baxışın oğlu: “Evimizi satıb, atamın qəbrinin üstünü götürdük”

21:56 “Bu kimi sözləri yalnız İran və Azərbaycan düşmənlərini sevindir” - Səfirlik

21:50 Tramp Avropanı hədələdi

21:44 Maliyyə naziri: “Spirtli içki və tütünə aksizlərin alınması üçün...”

21:38 Məhərrəm İncə prezident seçilsə, onları həbs edəcək

21:32 Argentinalı fanatlar oyun zamanı xorvatiyalı azarkeşi döyüblər - Video

21:26 “Azərbaycanın ölkəyə investisiyaları 20 mlrd. dolları keçəcək”

21:20 Bakıda avtomatika sahəsində beynəlxalq konfrans keçiriləcək

21:14 Mehmet Şimşək: “Türkiyədə fövqəladə vəziyyət ləğv ediləcək”

21:08 AİB İdarə Heyəti Şurasının üzvləri prezidentin qəbulunda - Foto

21:02 MDB-nin ən kasıb ölkələrinin adları açıqlandı

20:57 Sabiq nazirin qohumuna bəraət istənildi

20:51 Tramp Şimali Koreyaya qarşı sanksiyaları daha bir il müddətinə uzadıb

20:45 32 yaşlı Goranboy sakini intihar edib

20:39 Bu il Türkiyəyə nə qədər azərbaycanlı turist gedib?

20:33 Həbsdə olan şəxsə heroin ötürülməsinin qarşısı alınıb



ANALİZ

...

ABŞ İranda kimə dayaqlanmalı və nəyə köklənməlidir?

Tarix 12.06.18, 17:06

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Prezident Trampın İranla razılaşmasından çəkilmə qərarı və İslam Respublikasına davamlı təzyiq öncəgörülən cavabla qarşılaşıb


Tənqidçilər tarixə, xüsusilə qeyri-məhsuldar 1953-cü il çevrilişinə istinadla, bu strategiya əleyhinə çıxırlar. Ancaq keçmişə daha diqqətli baxış çəkindirmə siyasətinin rejimi dəyişmənin ən yaxşı yolu olduğunu göstərir.

Amerikalı və Avropa rəsmiləri kimi, qərbçilər İranı avtokratik sabitlik adası, mollaların repressiya vasitələrini isə dağılmaz görürlər. Ancaq ötən əsrin böyük hissəsi boyu İran öz səlahiyyətlərini qorumaq istəyən hökmdarlar və azadlıq axtarışında olanların mübarizəsinə şahid olub.

1905-ci ildə Məşrutə inqilabı İran tarixində qan tökülməsi ilə, təmsilçilik anlayışını meydana gətirdi. 20-ci əsrin ilk yarısında parlament (Məclis) qovğaları əzələ nümayişi ilə sıx bağlı idi. Yerli zadəganlar kəndliləri, fəhlələri və həmtayfalılarını parlament heyətini seçə biləcək qutulara yönəldirdi.

Bu, əlbəttə, Cefferson demokratiyası deyil, amma sistemin legitimliyi vardı. Bir-birinə torpaq, ailə, ənənə və səslə bağlı olan idarəedici sinfi və insanlar şikayətləri həll etmək üçün mexanizm yaratmışdılar. Nəticə etibarilə, parlament heyətləri yerli narahatlıqlara həssas idi.

İlk Pəhləvi hökmdarı Rza şah bu sistemə meydan oxudu və müasirlik naminə iradəsini qüvvəyə mindirdi. 1941-ci ildə onun taxt-tacdan imtinasından sonra konstitusiyalı hakimiyyət yenə gücləndi. Ancaq 1953-cü ildəki çevriliş baş nazir Məhəmməd Müsəddiqin devrilməsi ilə İranın demokratik təkamülünü pozuldu.

Bir anlıq əsrarəngiz Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin intriqasını unudun; 1953-cü ildə baş verənlər İranın fərdi təşəbbüsü idi.

Bu gün ABŞ-ın müdaxiləsi ilə bağlı əsas qayda budur: tanqo üçün iki nəfər rəqqas tələb olunur.

1953-cü il çevrilişi də bunu sübut edir. Bir zamanlar qanunun aliliyi və milli suverenliyin təcəllisi olan Müsəddiq 1951-ci ildə parlamentin “Anglo-Persian Oil Co”-nu milliləşdirməsindən sonra getdikcə daha avtoritar və şöhrətpərəst oldu. Bu qərarın maliyyə çətinliklərini adlamaq istəyərkən, baş nazir saxta seçkilər keçirmək, parlamenti dağıtmaq və monarxiyanın səlahiyyətlərini qəsb etmək niyyətinə düşdü.

İran siyasətçiləri, hərbiçilər və mollalar baş nazirliyi ələ keçirmək üçün bir araya gəldi. Onlar müxtəlif qüvvələri ətrafına toplamış hökmdar Məhəmməd Rzaya güvəndi. CIA çevrilişin planlaşdırılmasında iştirak edirdi, amma ilk əməliyyat zamanı geri çəkildi. İranlılar nəzarəti ələ aldılar və baş naziri devirdilər. Bunu etməklə onlar iqtisadiyyatını canlandırmağa və siyasi təsisatlarını qorumağa çalışırdılar.

Müsəddiq Lənqlidə yazılmış ssenari ilə yox, öz ölkəsində eliti və xalqının dəstəyini itirdiyi üçün “taxtdan endi”.

1971-ci ildə özünü şahənşah elan edəndən sonra Məhəmməd Rza mükəmməl idarəçiliyi ləğv etmək üçün əlindən gələni əsirgəmədi. İranın neft vəsaitini silahlanmaya sərf etdi. İranın nüfuzlu parlamentini “rezin möhür” halına saldı. Onun gizli polisi qeyri-peşəkar və nifrətamiz kimi tanındı. Şah ruhaniləri özündən uzaqlaşdırdı və köhnə elitanı yaltaqlarla əvəz etdi.

Lakin şahı devirən 1979-cu il inqilabı demokratiya istəyində olan ictimaiyyətin ümidini boşa çıxardı. Teokratiyadan imtina edən ilk seçici kütləsi tələbələr idi və 1999-cu ildə etiraz aksiyası ilə onu islah etmək istəyən rejimin arzusunu gözündə saxladı. Sonra, 2009-cu ildə möhtəşəm “Yaşıl Hərəkatı” baş verdi. Prezident seçkilərində fırıldaqçılıq kütləvi etiraza səbəb oldu və rejimi orta sinfin gözündən düşdü.

2017-ci ilin dekabrında təxminən 100 İran şəhəri və qəsəbəsində etiraz aksiyasına başladı. Kasıblar rejimin son qüdrət qalası kimi görünürdü, müqəddəslik və ümumi rifah dövləti anlayışları ilə teokratiyaya bağlı idi. Amma bu dəfə onlar başqa şüarlar səsləndirdilər.

Təhlükəsizlik aparatının sönük təmsilçisi olan prezident Həsən Ruhani bir zamanlar narazılıqları yatırmaq üçün nüvə sazişinin kifayət qədər xarici investisiyalar meydana gətirəcəyini düşünürdü. Bu istəyi hələ prezident Trampın iqtidara gəlişindən qabaq da uğursuzluğa düçar oldu. İslam Respublikasında etibarlı bank sistemi və ya qanunun aliliyinə bənzər bir şey olmadığı üçün kifayət qədər sərmayədar cəlb etmək çox çətindir. Sovet İttifaqının 1970-ci illərdəki durumundan daha mürəkkəb durum!

Müasir İran tarixində əsas mövzu özünü təcavüzkar-monarxial və islamçı istibdaddan azad etmək istəyən xalqdır. Klerikal rejimini məhv etmək üçün strategiya hazırlamaq çətin deyil: ABŞ İran tarixi ilə Sovet İttifaqı təcrübəsinə əsaslana bilər. Amma bu, səbr tələb edər.

İranlılar, ümumiyyətlə, 1953-cü illə bağlı ABŞ-a kin bəsləmirlər. ABŞ və İngiltərəyə tez-tez gedən inqilabçı elitanın uşaqları da. Vaşinqton üçün ən böyük maneə özünü kökləmədir: o, İranın demokratiya axtarışına ciddi yanaşmalıdır.

 Reuel Mark Gerext, Rey Takeyh

“Wall Street Journal”

Tərcümə: Strateq.az

pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

Prezident Sloveniya, Xorvatiya və Mozambik prezidentlərini təbrik edib

bitmap-img3

Rakurs

Vergilər Nazirliyi Yanında Lokal Gəlirlər Departamentində nə baş verir?

bitmap-img3

Seçmələr

Pambıq tarlalarında insanları zəhərləyən iki inhisarçı

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru