Xəbər xətti

23 MAY

12:55 Şəhid hərbçinin medalı ailəsinə təqdim olundu

12:48 Banklardan oğurlanmış milyonlarla vəsait donduruldu

12:45 Hadı Rəcəbli: ““Facebook” ailələri dağıdır”

12:41 Qazaxıstanın millimizlə oyun üçün heyəti açıqlandı

12:37 Cəlilabadda büdcə pulları qarət olunur

12:33 Nazir aparat rəhbərini işdən azad etdi

12:29 Deputat: “Qız qaçırma insan oğurluğu deyil”

12:26 Hadi Rəcəbli: “Məni niyə təhqir edirlər?”

12:23 Hər il qeyri-rəsmi nikahdan 2000-ə yaxın uşaq doğulur

12:18 Bill Geytsdən yay mütaliəsi üçün məsləhət

12:15 Yeni nazir İnam Kərimov Əbülfəz Məlikovu çək-çevirə sala bilər

12:11 Özünü lallığa vurub casusluq edən azərbaycanlı

12:07 Səhərlər daim yorğun olanlara xəbərdarlıq

12:03 Xalq artisti: “Uşaqlarımı az görürəm”

12:00 29 yaşlı oğlan intihar etdi

11:56 Nazirliklərdə boşalan yüksək postlar

11:53 “Azərbaycanda boşanma hallarının sayı 2 dəfə artıb”

11:48 4 ayda Azərbaycana 847 midən çox turist gəlib

11:45 Bakının 2 yolunda hərəkət məhdudlaşdırılır

11:41 “Dini kəbinkəsmə hüquqi əhəmiyyətə malik deyil”

11:37 Erməni hərbçi postda ölü tapıldı

11:33 “O, Bakının riyakar və etibarsız müttəfiqidir”

11:30 “TANAP Azərbaycan və Türkiyənin mövqelərini daha da gücləndirəcək”

11:26 Qızıl ucuzlaşıb

11:22 Tiflisdə itkin düşən azərbaycanlı tələbə tapıldı

11:19 Bərdədə maşın piyadanı vurdu

11:16 Xaricdə pulsuz təhsil bərpa edilsə, nə baş verəcək?

11:12 ABŞ Paşinyana 140 milyon dollar ayıracaq

11:09 ABŞ İranı içdən dağıtmaq istəyir - Təhlil

11:05 Əkilməyən torpaqlar geri qaytarılır

11:01 Azərbaycanlı aktrisa modellik edəcək

10:57 “May ayı üzrə pensiyaların ödənişi başa çatdırılıb”

10:54 Amerikalı yazıçı vəfat edib

10:50 Narkotik maddələr becərən şəxslər tutuldu

10:47 Cavid Qurbanov: “İndi adam balası kimi işləyirlər”

10:42 Ötən gün axtarışda olan 22 nəfər saxlanılıb

10:38 NASA Günəşdə nəhəng dəlik aşkarladı

10:34 Paşinyanın ikibaşlı oyunu: Putin dözməyəcək

10:31 Saxta əlillik problemi və Səlim Müslümovun populizmi - Problem həll olunacaqmı?

10:27 5 yazıçımıza “Ədəbiyyat adamı” mükafatı verildi

10:23 Azərbaycan nefti bahalaşdı

10:20 Türkiyədə 70 hərbçinin həbsinə sanksiya verilib

10:16 Qəbiristanlıqlar bələdiyyə mülkiyyətinə verilib

10:12 Su İdmanı Sarayında məşq edərkən öldü

10:08 Azad Rəhimovun oğluna: “Rəhbərliklə oyun oynamağa cəhd etmə”

10:04 Problemli kreditlər yenidən gündəmdə

10:00 Gədəbəydə güclü yağış bəzi fəsadlar törədib

9:55 Neft ucuzlaşdı

9:50 BMT-nin İnsan Hüquqları Şurasında Azərbaycanın milli məruzəsi dinlənilib

9:46 Sabirabadda narkotik əkən iki yeniyetmə saxlanıldı

9:42 Parisdə 100 tələbə saxlanıldı

9:38 Çimərliklərdə monitorinqlər başladı

9:34 Atəşkəs 92 dəfə pozulub

9:30 73 yaşlı qadın baş prokuror təyin edildi

9:25 Əli İnsanov azadlığa buraxıla bilər

9:21 “Milan” Avropa Liqasından uzaqlaşdırıla bilər

9:17 OPEK iyunda neft hasilatının həcmini artıra bilər

9:13 Kamçatka sahillərində güclü zəlzələ olub

9:08 AST Telmanın obyektinin qiymətini 300 milyon endirib, yenidən satışa çıxardılar

9:04 İsrail təyyarələri Qəzza zolağına zərbələr endirib

9:00 Həftəsonu əfv sərəncamı veriləcək

0:55 Kral Salmana qarşı qiyam hazırlanır

0:48 Avropa İttifaqı - Azərbaycan danışıqlarının növbəti mərhələsi keçiriləcək

0:36 Fransızlar dünyanın ən kiçik evini tikdilər

0:28 Ölkəyə benzil idxalı artıb

0:16 “WhatsApp”da yenilik

0:03 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

22 MAY

23:55 3 alpinist Qubada niyə həlak olub?

23:42 Yaşıl çay yaddaş xəstəliklərini məhv edir

23:38 Kərə yağı adı ilə satılan yağlar ziyanlıdırmı?

23:25 ABŞ səfirliyinin əməkdaşları Venesueladan qovuldu

23:12 Tokio London və Amsterdamla əməkdaşlıq edəcək

23:07 Litvaya 1500 vahid hərbi texnika gətiriləcək

22:59 8 polkovnik həbs edildi

22:44 Ukrayna ilk dəfə bu raketi sınaqdan keçirdi

22:39 Beyons tarixi abidəni satın aldı

22:26 Azərbaycanın valyuta ehtiyatları 2,2 milyard dollar artıb

22:11 Ramazan ayının yeddinci gününün duası

22:04 Gürcüstan vətəndaşlarından ibarət cinayətkar dəstə saxlanılıb

21:57 Cəlilabadda sərxoş piyadanı avtomobil vurub

21:44 Maduro növbəti 7 il müddətinə prezident elan edildi

21:37 Ölkənin qızıl-gümüş bazarı bahalaşdı

21:25 İngiltərə Futbol Assosiasiyası “Arsenal” klubunu cərimələyib

21:12 ABŞ və Cənubi Koreya prezidentlərinin görüşü keçirildi

21:03 İbrahimoviç ABŞ-da ilk qırmızı vərəqəsini aldı

20:55 Prezident yol polisləri ilə bağlı sərəncam imzaladı

20:47 Məleykə Abbaszadədən abituriyentlərə xəbərdarlıq

20:36 “Kataloniya üsyanı”na Rusiyanın müdaxiləsi təsdiqlənib

20:24 Şimali Kipr türk lirəsindən imtina edir

20:12 Kredit ittifaqları bir-brinin ardınca niyə ləğv edilir?

20:05 Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşı təltif edilib

20:01 Pakistanda son 4 gündə 65 nəfər istidən ölüb

19:55 Kürdəmirdə avtomobil aşdı: yaralılar var

19:51 TAP-a qarşı çıxanlar İtaliyada hökumət formalaşdırır

19:47 Ulduz futbolçu Kəbəni ziyarət etdi

19:42 ABŞ-da marixuana çəkənlər həbs olunmayacaq

19:38 Aqrar Tədqiqatlar Mərkəzi yaradılacaq

19:33 Ələtdə Azərbaycan-Çin sənaye şəhərciyi salınacaq

19:27 İsrail beynəlxalq məhkəməyə veriləcək

19:23 DİM: Abituriyentlərdən 648 nəfəri imtahanda iştirak etməyib

19:18 Ərdoğan Fələstin liderinə zəng etdi

19:14 İran prezidenti İlham Əliyevi təbrik etdi

19:11 Qətərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi qeyd olundu

19:06 Qabonun dövlət başçısı Prezident İlham Əliyevi təbrik edib

19:03 DİM: 28 nəfərin imtahan nəticələri ləğv edilib

18:59 Bakıda əl qumbarası tapılıb

18:55 İlham Əliyev sərəncam imzaladı

18:50 Goranboya 2 milyon manat ayrıldı

18:45 Böyük Britaniya Kraliçasından İlham Əliyevə təbrik

18:41 İlham Əliyevdən əmisi ilə bağlı sərəncam

18:37 Neft bahalaşır

18:33 Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının vəliəhdindən İlham Əliyevə təbrik

18:29 ABŞ-Şimali Koreya danışıqları pozula bilər

18:25 Bakıdakı partlayışa görə vəzifəli qardaşlar həb edildi

18:21 Çovdarovun səhhəti pisləşdi, danışa bilmədi

18:21 Çovdarovun səhhəti pisləşdi, danışa bilmədi

18:17 Çavuşoğlu: “İsrail etdiklərinə görə hesab verəcək”

18:12 Sabah bu ərazilərdə qaz olmayacaq

18:08 ““Şimal axını-2” layihəsi dayandırılmalıdır”

18:04 “Nar” Ramazan ayında danışıqları ikiqat sərfəli etdi



ANALİZ

...

“Taliban” və hökumət ordusu ondan xeyli zəifdir - Araşdırma

Tarix 08.02.18, 19:20

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Nikita Mendkoviç

Çağdaş Əfqanıstanın araşdırılması Mərkəzinin eksperti


İraq və Suriyada İŞİD-in əsas gücləri ləğv edildikdən sonra döyüşçülər başqa ölkələrin ərazisinə keçməyə başlayıblar. Terrorçu təşkilat üzvlərinə indi Liviya, Misir, Somalidə rast gəlmək olar.

Çox ehtimal ki, terrorçu təşkilatın yeni mənzil-qərargahının qərarlaşma yeri Əfqanıstan olacaq. Bu, ölkədə İŞİD-in köklərinin  hansı olduğu və qruplaşma döyüşçülərinin ora mühacirətinin hansı nəticələri ola biləcəyindən danışmağa səbəbdir.


Başlanğıc


Əfqanıstanda İŞİD qruplaşmasının meydana çıxması 2015-ci ilə aiddir və döyüşçülərin yerli xüsusi xidmətlərin basqısı nəticəsində  Pakistanın şimal bölgələrindən kütləvi mühacirətiylə bağlıdır. Əsas kütləni Pakistan “Taliban”ı üzvlərinin içindəki etnik puştunlar təşkil edi.

Döyüşçülərin Əfqanıstan taliblərinə qoşulmağa hazır olmayan əsas kütləsi Nəngərhar əyalətində döyüşə-döyüşə özünə yer əldə etməyə səy göstərib. Bölgə həmin dövrə doğru çoxlu silahlı qruplaşmalar tərəfindən bölünmüşdü, buna görə də yeni qüvvə bir neçə qəza üzərində asanlıqla nəzarət qurmağa nail olub. Qruplaşma zaman keçdikcə habelə Nuristan və Kunar əyalətlərinə, sonra isə ölkənin şimalına nüfuz edib.

“İŞİD Xorasan vilayəti” adını alaraq yenidən formalaşdırılan qruplaşma “Taliban”la və rəsmi hökumətlə amansız döyüşlərin gedişində ölkənin cənubi-şərqində aqrar bölgələr üzərində nəzarət təşkil etməyi bacarıb. Döyüşçülər 2016-2017-də şimala – Qunduz, Fəryab və Cauzcan əyalətlərinə çıxıblar. BBC araşdırmasının dəyərləndirdiyinə görə, 2017-nin sonunda İŞİD Əfqanıstanın ümumilikdə yeddi əyalətinin 30 qəzasında mövcud olub.


Uğurun sirri
 

İŞİD-in respublikada hərbi uğurlarının əsas səbəbi xüsusən də sovetsonrası respublikalardan əcnəbi döyüşçüləri öz tərəfinə çəkməyi olub. Əfqanıstanın şimal vilayətlərində döyüşçülər arasında ənənə üzrə etnik özbəklər, taciklər, türkmənlər və yerli mühacirlər, keçmiş SSRİ-dən gəlmələr çoxdur. Onlar əvvəlcə hələ 1990-2000-ci illərdə MDB-i tərk etmiş ekstremistləri birləşdirən “Özbəkistan İslam Hərəkatı” və “İslam Cihadı Birliyi” ilə ittifaq nəticəsində İŞİD sıralarına gəliblər.  Sonradan hansısa səbəbdən öz təşkilatıyla əlaqəni kəsmiş döyüşçü taliblər onlara birləşməyə başlayıb.

Suriya ordusunun hücumu nəticəsində bölgədən qaçan və öz təşkilatı üçün “ehtiyat aerodrom” hazırlayan döyüşçülər son iki ildə qruplaşmanın sıralarında görünməyə başlayıblar. Habelə Pakistandan bir neçə terror qruplaşması İŞİD-ə qoşulub.

Yekunda İŞİD sıralarında hətta qruplaşmanın “əmiri” postu uğrunda mübarizə aparan “xarici fraksiya” meydana çıxıb. Son məlumatlara görə, “əcnəbilər”in başında, ehtimala görə, Özbəkistandan çıxmış hansısa Müaviyə Xorasani durur. Lakin onun fraksiyası 2017-ci ilin yayında seçşkilərin gedişində təşkilata nəzarət uğrunda mübarizəni uduzub, hakimiyyəti isə Bacəvari qəbiləsi (hər şeyə əsasən, Pakistanın Peşəvar əyalətindən etnik puştunlar) əldə saxlayıb. Lakin “əcnəbilər” Dərzab (Cauzcan), Kuhistan (Fəryab), Xanabad (Qunduz) daxil olmaqla şimal bölgələrində İŞİD-in başında dururlar.


Populyarlığın artması


Bir çox yerli müşahidəçilərin rəylərinə əsasən, İŞİD hərbi baxımdan həm “Taliban”dan, həm də rəsmi güc qurumlarından daha təhlükəlidir, əhalinin bir qismi arasında populyarlığı tədricən artırır. Əsas səbəb – xaricdən ixtisaslı kadrlar ehtiyatıdır. Onların çoxu vətənlərində, ən azı, orta, bir hissəsi orta ixtisas və hətta ali təhsil alıb. Praktik olaraq hamısı ya hələ vətənində təcili xidmətin gedişində, ya da İraq ordusunun İŞİD-in tərəfinə keçən zabitlərinin rəhbərliyi altında Suriyada hərbi hazırlıq keçib. Bu kadrlar Əfqanıstan vətəndaşlarının kütləvi savadsızlığı fonunda istənilən terror təşkilatının əlində güclü kozırdır. Bu, hər şeydən öncə, təbliğat sahəsində daha geniş imkanlardır. Əcnəbi döyüşçülər, ən azı, anlaşıqlı yaza və oxuya bilir, cüzi ilahiyyat hazırlıqları var, bundan başqa, hələ İraq və Suriya dövrünün İnternetdə fəal şəkildə yayımlanan çalışmalarından yararlana bilərlər.

Çağdaş “Taliban”ın Əfqanıstan gəncliyinin artıq kökündən unutduğu 1990-cı illər idarəçilik təcrübəsinə isnaddan savayı İŞİD təbliğatçılarının müharibənin gedişində zəhmətlə yaratdığı “mənzərə”yə qarşı qoymalı az şeyi var. Halbuki İŞİD öz işini ieologiyadan başlayır. Məsələn, Cauzcanda iş məhz kənd yerlərində döyüşçülərin öz ideologiyalarını təbliğ etdikləri sələfi mədrəsələrinin yaradılmasından başlanıb. Qruplaşma var gücüylə özünün ilahiyyat nəzəriyyəsini keçirməyə və rəqib ilahiyyatçıları aradan qaldırmağa və ya qorxutmağa cəhd edir.

 
Döyüş bacarığı


Əcnəbi döyüşçülər sırf hərbi baxımdan İŞİD-ə hazırlıqlı gizir və zabit heyəti verirlər. Təkcə ümumi atıcılıq hazırlığı deyil, həm də taktiki bilik, artilleriyadan istifadə vərdişləri, möhkəmləndirilmiş mövqe qurmaq, hava hücumundan müdafiə və radioelektron mübarizəsi elementlərinə sahiblənən döyüşçülər.

Vərdişlər Rusiya və Amerika ordularının arşınları üzrə cüzidir. Amma onların bilik baqajı Əfqanıstan milli ordusu və ya taliblərlə müqayisədə yetərincə mənalıdır. Məsələn, döyüşçülər dəstəsi 2015-də Qunduz uğrunda döyüşlərin gedişində Hələb və Mosuldakı hazırlıq səviyyəsinə malik olsaydı, onda şəhərin azad edilməsi üzrə əməliyyat daha ağır olardı və ən azı, uzanmaq riski var idi.

Problem bundadır ki, əcnəbi döyüşçülər İŞİD dəstələrinin yerli üzvlərilə təcrübəni fəal bölüşürlər. Əldə olan məlumata görə, cari məqamda Kunar və Cauzcanda terrorçu təşkilatın, ən azı, üç, habelə, Çamanda (Pakistanın Bəlucistan əyaləti), ən azı, bir hazırlıq düşərgəsi fəaliyyətdədir.

Məğələlərin gedişində pulemyot və minaatan daxil olmaqla müxtəlif silah növlərindən istifadə etməklə hərbi hazırlıq keçirilir. Bu düşərgələrin kursantlarının ilkin hazırlıq səviyyəsi yüksək deyil, lakin daha təcrübəli təlimatçıların iştirakıyla sistemli məşğələlər bunu əsaslı şəkildə yüksəldə bilər.

Perspektivlər

İŞİD cari mərhələdə maliyyə baxımından uduzur. Bu terrorçu təşkilat İraq və Suriyada darmadağından sonra qanunsuz neft hasilatı gəlirlərindən məhrum olub, silahların və əmlakın xeyli qismini itirib. O, dünyanın bir çox ölkələrinin mövqeyi nəzərə alınmaqla “Taliban”ın bir çox fraksiyalarının faydalandığı Pakistan və İran tərəfdən dəstəyə bel bağalaya bilər.

Terrorçular Əfqanıstan şəraitində maliyyə itkilərini narkoticarətə qatılmaq, tiryək xaşxaşı yetişdirmək, eroin istehsalı və ixracatı  hesabına əvəzləyə bilər. Hazırda İŞİD-in nəzarət etdiyi bölgələrdə – Kunar, Nəngərhar və Cauzcanda qruplaşmaya məxsus bütöv tiryək plantasiyaları var.

Tiryək bazarında iş Suriyada hərbi əməliyyatların bitməsi fonunda 2017-ci ildən daha intensiv olub. İŞİD-in nəzarət etdiyi əyalətlərin əksəriyyətində tiryək xaşxaşı səpilən istehsal meydanları 2-3 dəfə artıb. Lakin narkoticarətdən əsas gəliri nəql və uzaq bazarlarda satış gətirir, çünki eroinin Əfqanıstandakı pərakəndə satış qiymətlərilə AB-dəki pərakəndə satış bazarı arasındakı fərq bəzən 100 dəfə olur. İŞİD-in məqsədi ölkə hüdudlarından kənarda, o cümlədən yatmış özəklərə güvənməklə Mərkəzi Asiya ərazisində, Qafqaz və Avropada qaçaqmalçılıq və satış şəbəkəsi yaratmaq olacaq.

Əfqanıstanda yetərincə qısa müddətdə şaxə ataraq Əfqanıstan təhlükəsizliyinə əsas təhdidə çevrilə biləcək İŞİD təhlükəsini tam dərk edirlər. ABŞ keçən il Nəngərharda İŞİD-ə qarşı böyük əməliyyat aparıb, amma Pentaqonun qələbə məlumatlarına baxmayaraq irimiqyaslı bombardmanlar təşkilatın gerçək məhvinə səbəb olmayıb. Qruplaşmaya hücumdan dərhal sonra Kabulda və ölkənin başqa bölgələrində qanlı teraktlar silsiləsi gəlib.

Cari məqamda Əfqanıstan hökumətinin “Taliban”la bağlı haldakı kimi gücü bəs edir ki, döyüşçüləri bu və ya digər rayondan müvəqqəti sıxışdırsın, lakin sonra buranı əldə saxlamaq baş tutmur. Taliblər yetərincə qüvvə toplaya bilmirlər ki, İŞİD-i strateji məğlubiyyətə düçar etsinlər.

Əfqanıstanda cari siyasi şəraitin saxlanması halında ən yaxın zamanda İŞİD-in sürətlə ləğvinə güvənmək olmaz. Onun bundan sonra güclənmə və MDB-nin cənub hüdudlarında fəaliyyət göstərən beynəlxalq kriminal-terrorçu şəbəkəsinə çevrilmək ehtimalı var. Və təəssüf ki, bundan sonra bu təhlükəni nəzərə almaq lazım gəir.


pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

Paşinyanın ikibaşlı oyunu: Putin dözməyəcək

bitmap-img3

Rakurs

“Avtomatla gəlib, bahalı atlarımı apardı” - Polis rəisinə ittihamlar, Video

bitmap-img3

Seçmələr

“Elmira Axundova deputat blankında Eldar Mahmudova yazmışdı ki…”

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru