Xəbər xətti

28 MAY

0:33 100 yaşlı Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

27 MAY

22:00 Fransanın xarici işlər naziri Şəhidlər xiyabanında - Fotolar

21:55 Bu küçədə dayanacaqlar var, ancaq avtobus yoxdur - Fotolar

21:50 Qarabağda avqustda müharibə başlaya bilər

21:46 Hindistanda “Nipax” virusundan ölənlərin sayı 14 nəfərə çatıb

21:41 Azərbaycanda böyük nar emalı kompleksi tikiləcək

21:37 ABŞ-ın nümayəndə heyəti sammitə hazırlıq üçün KXDR-ə gedib

21:32 Ordumuzun 100 illiyi ilə bağlı fantastik pullar hazırlandı - Foto

21:27 Rəsmi Pekin ABŞ-ı suverenliyini pozmaqda günahlandırıb

21:21 Rusiya iqtisadiyyatı niyə böhrandan çıxa bilmir?

21:15 Azərbaycanla sərhəddə zabit Akopyanın meyiti tapıldı

21:09 Türkiyə Rusiyadan “Su-57” qırıcı təyyarələri də ala bilər

21:02 Sabah Tehranda Xəzərlə bağlı sammit keçiriləcək

20:55 Əməkdar artist ikinci dəfə əməliyyat olunacaq

20:51 Qurban Məmmədovun mühacirətə getdiyi təsdiqləndi

20:48 Almaniya ordusu acınacaqlı durumdadır

20:43 Gəncə-Peterburq və Peterburq-Bakı aviareysləri gecikir

20:41 Qurban Qurbanov: “Qırğızıstan yığmasını çox ciddiyə alıram”

20:34 “Rüstəm İbrahimbəyova qarşı ciddi tədbirlər görülsün” - Deputat

20:27 Bakıda ağır qəza: yaralılar var

20:20 Emin “Xalq artisti” adını almasını belə qeyd etdi - Video

20:13 “Həqiqi addımlar atmağın vaxtı çatıb” - Polad Bülbüloğlu

20:06 Bakıda qız üstündə qanlı dava

19:59 Azay Quliyevin Britaniyanın portalında AXC haqqında məqaləsi dərc edilib

19:52 “Qızım olduğu üçün demirəm, Aygün çox istedadlıdır”

19:46 Netanhayu İranı hədələdi: Qarşısını alacağıq

19:42 Bank rəhbəri məşuqəsi Nailə Əsgərzadəyə milyard bağışladı

19:39 Messi mövsümün bombardiri oldu

19:32 “Türkiyə düşmənlərin ürəyinə qorxu saldı” - Ərdoğan

19:24 Azərbaycanın ən gülməli oğrusu azadlıqda - Video

19:16 İlk dəfə bir şəhərin iki komandası qarşılaşacaq - UEFA Superkubokunda

19:08 Çində 6 minə yaxın məmur cəzalandırıldı

19:00 Fransa XİN rəhbəri: “Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli...”

18:53 Ronaldu “Real”dan getmək istəyir?

18:47 PKK-ya qarşı əməliyyat: 2 terrorçu məhv edildi

18:42 Şamaxıda yük maşını aşdı - Xəsarət alan var

18:36 İldırım Londonda aeroportun yanacaqdoldurma sistemini zədələdi

18:30 4 ayda Azərbaycanda 130 avtomobil istehsal olunub

18:23 Çində benzinin qiyməti 7-ci dəfə bahalaşdı

18:15 Hasarlar arxasında həbs edilmiş Xəzər: Əhali çimərlikdən məhrum edilib

18:07 Azərbaycan və Fransa arasında bir sıra sahələr üzrə komissiya yaradılacaq

17:59 Fəxri ad alan Könül Kərimova ağladı

17:52 Arsen Venqer İniestanın baş məşqçisi ola bilər

17:45 Türkiyə PKK-ya tarixi zərbə vurdu - Terrorçu təşkilat dağılır

17:42 Hacıbala Abutalıbov BŞİH-dən ayrıla bilmir - Hər gün işə gedir + Foto

17:40 Azərbaycan Ordusunun Naxçıvan istiqamətində hücumu

17:38 “Bu, Gürcüstanın iradəsindən asılı deyil” - Oleq Morozov

17:31 Xalq artisti adı alan Murad Dadaşov: “İnanılmaz qürur hissi keçirirəm”

17:24 Jan-İv Lö Drian: “Fransa ADR-in dövründən Azərbaycanın yanında olub”

17:17 Azərbaycanda 16 yaşlı qızın dəhşətli sonu

17:10 Faiq Ağayev Flora Kərimova haqda: “Ondan uzağam”

17:02 İntihar edən azərbaycanlı tələbə haqda yeni açıqlama

16:55 Fransa prezidenti Azərbaycana gələcək

16:49 Lift işləmədi, xəstəni 16-cı mərtəbədən həyətə FHN-çilər düşürdü

16:42 XİN rəhbərləri Bakıda Qarabağı müzakirə edib

16:35 Emin Ağalarov və Murad Dadaşova “Xalq artisti” fəxri adı verilib

16:28 İsrail aviasiyası fələstinlilərin Qəzza zolağındakı mövqelərinə zərbələr endirib

16:20 Cerrard: “Salahın yoxluğu futbolçulara psixoloji təsir göstərdi”

16:12 XİN-dən Paşinyanın oğlunun Qarabağda hərbi qulluq keçməsi xəbərinə münasibət

16:05 Misirdə “YouTube” videoservisi 1 aylıq bloklanıb

15:58 “Şuşam mənim”

15:50 Səudiyyə Almaniya ilə əlaqələri dondurdu

15:39 Qurban Məmmədovun siyasi mühacirətə getdiyi təsdiqləndi

15:30 28 May günü Azərbaycanda gözlənilən hava şəraiti açıqlandı

15:23 “Necə qışqırdımsa, təzyiqim qalxdı” - Xalq artisti

15:16 Rəsmi Parisdən Qarabağla bağlı bəyanat

15:10 UEFA Superkuboku: İlk dəfə bir şəhərin iki komandası üz-üzə gələcək

15:02 Minlərlə insan baş nazirin istefası tələbi ilə etiraz aksiyası keçirib - Albaniyada

14:55 Fransa-Azərbaycan Komissiyası yaradılacaq

14:49 Türkiyəli məşhur aktyor öldü

14:44 “Bakcell” abunəçilərinə müraciət edib

14:35 Fransa prezidenti Azərbaycana gələcək

13:57 Azərbaycan və Fransanın xarici işlər naziri arasında təkbətək görüş keçirilir

13:50 Suriyada 4 Rusiya 4 hərbçisi öldü

13:44 Çində 6 minə yaxın məmur cəzalandırıldı

13:38 Mədəniyyət xadimlərinə fəxri adlar verilib

13:30 Beyləqan və Şəmkirdə yanğın olub

13:23 İsmayıllıda təbii fəlakət - 60 kənd işıqsız, 7 kənd qazsız qalıb

13:16 Təhsil naziri: “Bu universitet təhsil sistemində katalizator rolunu oynayır”

13:11 Qətər bu ölkələrə qarşı hərəkətə keçdi

13:06 ABŞ-ın 3 ştatında fövqəladə vəziyyət elan edilib - Fırtına ilə əlaqədar

13:00 “Edisə nifrət etdim” – Gülşen

12:52 “Aprel müharibəsi Serj Sərkisyanı gözdən saldı…”

12:45 Milli Məclis sədrinin Gürcüstana səfəri başa çatıb

12:40 Azərbaycan prezidenti iyulda Fransaya səfər edəcək

12:33 Almaniya ordusunun acınacaqlı durumda olduğu açıqlandı

12:27 Fransanın Avropa və xarici işlər naziri İlham Əliyevlə danışıqlarda

12:21 Lovren: “Salah paltardəyişmə otağında da ağlayırdı”

12:15 “Deyirlər ki, müğənnilərin hesabına özümü reklam edirəm”

12:10 Koreya liderlərinin yeni görüş tarixi elan olundu - 1 iyun

12:04 Bakıda nəqliyyatın hərəkət sürəti azaldılıb - Hava şəraiti ilə əlaqədar

11:57 Ronaldu ən yaxşı bombardir seçilib

11:44 İlham Əliyev Fransanın Avropa və xarici işlər nazirini qəbul edib

11:36 Fransanın xarici işlər naziri Bakıya gəlib - Yenilənib

11:30 Gürcüstan 2021-ci ildə NATO-ya daxil olacaq

11:23 Xəstəxanada yalnız 2 gün qala bildi

11:18 Tramp fikrini dəyişdi: “Görüş yeri və vaxtı dəyişməz qalır”

11:13 İranda zəlzələ olub- 4,1 bal gücündə

11:05 XİN Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi ilə bağlı bəyanat yaydı

11:00 İsrail aviasiyası HƏMAS-ın mövqelərinə zərbələr endirdi

10:55 Azad Rəhimovun qudası Binəqədiyə icra başçısı gətirilə bilər

10:48 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə aparan tarixi hadisələrin xronologiyası

10:43 Paşinyan oğlunu Qarabağa - ön cəbhəyə yolladı

10:37 Ekspert: “MİDA-ın təcrübəsi və bazarda tənzimləyici orqan kimi funksiyası zəifdir”

10:31 “SOCAR Ukraynada biznesin inkişafını nəzərdən keçirəcək”

10:26 Kolumbiyada prezident seçkiləri keçirilir

10:21 Kürdə biogen maddələrin miqdarı normadan artıq çıxdı

10:15 Prezident: “Təhsil əsas hərəkətverici qüvvədir”

10:10 Cənubi Koreya lideri KXDR və ABŞ-ı birbaşa dialoqa çağırıb

10:04 Ermənistan silahlı bölmələri atəşkəsi 86 dəfə pozub

9:48 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

26 MAY

22:00 Paşinyan kütləvi həbslərə başladı

21:54 Məşhur aktrisa albom çıxarır

21:48 DİM imtahan nəticələrini açıqlayıb

21:35 İlham Əliyevin oğlu məzun oldu

21:27 Axtarışda olan 28 nəfər saxlanılıb

21:13 İlham Əliyev ADA Universitetində

21:07 Ramazanın on birinci gününün duası və təqvimi

20:55 Bayılda avtomobil azyaşlı uşağı vuraraq öldürdü

20:49 Əncirin faydaları



ƏDƏBİYYAT

...

“Məni siyasət məhv elədi...” - Böyük yazıçı

Tarix 01.02.18, 16:20

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Bu günün problemlərinin keçmişə baxaraq çözülməsi bir mifdir


Hər bir dövr təkrarolunmazdır.

Ancaq keçmişi təhlil etmək bu gün üçün sağlam bir həll yolu tapmaqda ipucu ola bilər.

Cəlil Məmmədquluzadənin sağlam və parlaq bioqrafiyası da bu mənada xarakterikdir.

Yazıçı ömrü boyu maarifçilik ideyalarından çıxış edib, demokratik ənənələri yayıb, siyasi jurnalistika ilə məşğul olsa da, siyasətə heç zaman qarışmayıb.

Daban-dabana zidd fikirdə olduğu Əli bəy Hüseynzadə Tiflisə gələndə jurnalın redaksiyasını ziyarət edirdi.

Onun Cəlil Məmmədquluzadəyə dediyi “yaxşı yazırsınız” sözlərini yazıçı özünə böyük bir fəxr saydığını “Xatiratım”da yazmışdı.

Lakin bir problemi olduqda Nərimanovun qapısını döyə biləcək qədər doktorun yanında nüfuzu da vardı.

Cəlil Məmmədquluzadə “Kokoreçi” jurnalının üz qabığında xoruz şəklinə çəkilmiş çarın karikaturasını görəndə “ruslar çarlarını xoruz kimi çəkir, biz niyə jurnal buraxıb mollaların, tacirlərin iç üzünü açmayaq” demişdi.

Redaktor çar hökumətinə qarşı hər zaman loyal davranmış, daha artıq dərəcədə Osmanlı və İran hakimiyyətini tənqid etmişdi.

Molla Nəsrəddin jurnalı bağlananda Tiflis mətbuat işləri komitəsinin sədri qubernatora yazırdı:

“Jurnalın bağlanmasının səbəbi qonşu ölkələrin padşahları haqqında kəskin məqalələr olubdur. Daxili siyasət məsələlərində bu jurnal nəzakətlidir”.

Bu gün bunlar olsa, bu çar məmurunun “nəzakət” adlandırdığı şeyi köşə yazarları şübhəsiz “xəyanət, məddahlıq, yaltaqlıq” adlandıracaqdı.

Lakin çar hökuməti jurnala nəzakət göstərməmiş, jurnala dəfələrlə qısamüddətli bağlanma cəzası vermiş, hətta Osmanlı sultanı Əbdüləziz haqda çap olunan bir karikaturaya görə jurnalın redaktoru Ömər Faiqi həbs etmişdi.

Cəlil Məmmədquluzadənin jurnal buraxmaqda məqsədi əlbəttə ki, çara yaltaqlanmaq deyildi.

Açıqca yazırdı ki, biz filan qəzet kimi hər nömrəmizdə qubernatora tərif vuranlardan olmayacağıq.

Eyni zamanda qəzetlərində mollaları, milyonçuları mədh edən redaktorlara da nifrət edirdi.

Dəfələrlə vurğulayırdı ki, jurnalın məqsədi müsəlmanlar arasında maarifi yaymaq, elmi təbliğ etməkdir.

Müsəlmanlar doğurdan da maarifdən çox uzaq idilər.

Azərbaycanda bir klişe var: Cəlil Məmmədquluzadənin yazdığı hər şey hələ də aktualdır.

Halbuki, yüz il ərzində heç bir dəyişikliyin baş verməməsini iddia etmək gülünc olardı.

Cəlil Məmmədquluzadənin vaxtında yazıb-oxumaq bilməyən adamların sayı 99 faiz idisə, indi rəsmi statistikaya görə, bu, 1 faizdir.

Lakin bununla belə, varlığını bir əsr qorumuş problemlər də mövcuddur.

Söhbət Cəlil Məmmədquluzadənin əsas ideyasından, yəni maarifçilik ideyasından gedir.

Bu gün Azərbaycan cəmiyyətinin ciddi bir maarif problemi olduğunu heç kim inkar edə bilməz.

Bu gün hamı teatra tamaşaçı gəlməməyindən danışır.

Halbuki Cəlilin “Ölülər” dramınının Bakıda bircə dəfə tamaşaya qoyulmasından 2000 manat pul götürülmüşdü, jurnalın aylıq abunəsi isə o zamanlar 45 qəpik idi.

Ölkədə hətta dünya klassiklərinin də kitabları 500 tirajdan artıq satılmır.

Azərbaycanda incəsənətin inkişafı ideoloji Sovet dövlətinin statistik rəqəmlərindən belə arxaya düşüb.

O zamanlar hər şey başqa cür idi.

Cəlil Məmmədquluzadə doktor Nəriman Nərimanov kimi sərt çarizm müxalifətçisi, siyasi məhbus olsaydı, “Molla Nəsrəddin” jurnalında gördüyü misilsiz işləri görə bilərdimi?

Elə Nərimanov da Molla Nəsrəddinin mənəvi-ideya mühitində yetişməmişdimi?

Azərbaycan yazıçısı siyasiləşmə mərəzindən xilas olmalı və xalqın ruhunu aydınlığa çıxartmalıdır.

Cəlil Məmmədquluzadə kimi, Molla Nəsrəddinçilər kimi...

Siyasətə bulaşan yazıçı məhvə məhkumdur.

O dövrün şərti olaraq sağ-sol yazıçılarını götürək.

Nərimanov böyük istedadının arxasınca getmədi, getsəydi, bəlkə də Cəlil Məmmədquluzadə olardı.

O öz yaradıcılığını marksizmin təbliğat vasitəsinə çevirdi.

Ömrünün son illərində onu sıxışdırmağa başladılar, 1925-ci ildə müəmmalı şəkildə öldü.

Ölümündən bir az əvvəl Stalinə yazdığı “Ucqarlarda inqilabımızın tarixinə dair” məqaləsinin hər sətrindən təəssüf hiss olunur: “Biz belə danışmamışdıq”.

Ya da Əhməd bəy Ağaoğlu ilə Əli bəy Hüseynzadənin aqibəti.

Ömrü boyu ədəbiyyatı, fəlsəfəni ideoloji vasitəyə çevirdilər.

Tez-tez düşüncələrini dəyişdirdilər.

Gah irançı oldular, gah islamçı, gah türkçü, gah liberal.

Türkiyəyə mühacirət etdilər.

Hər ikisi ömrünü unudulmuşluqla başa vurdu.

Onlar da elə danışmamışdılar.

Yusif Vəzir tərif edilməz bir nisgillə gündəliyinə yazırdı: “Məni siyasət məhv elədi”.

Yazıçının peşəsi qələmdir.

Onun estetik idealı gözəllikdir.

Onun bircə yolu var, məqalələriylə xalqın problemlərini yazmaq.

Cari məsələlərdə yazıçı təcrübəsizdir.

Məmməd Əmin də məhz yazıçı olmadığına görə leninizmin mahiyyətini düzgün anladı və öz tərəfini zamanında düz seçdi.

O öləndə Nərimanov kimi nisgillə ölmədi.

Onun ölümündə əlindən gələn hər şeyi etmiş bir siyasətçinin rahatlığı vardı.

Bir sözlə, sənətkarın öz problemləri var və Mirzə Cəlilin böyük irsi də bu mənada da ibrətlidir.

Qan Turalı(teleqraf.com)

pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ƏDƏBİYYAT

design-img
rezonans

Vernisaj

Azərbaycan və Fransa arasında bir sıra sahələr üzrə komissiya yaradılacaq

bitmap-img3

Rakurs

“Kontakt Home”da böyük fırıldaq – Oxuyun ki, aldanmayasınız

bitmap-img3

Seçmələr

ƏƏSMN sistemindəki yeyintilərin kilid ismi: Əjdər Ol - İttiham

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru