Xəbər xətti

23 FEVRAL

0:40 Çində Yeni il şənlikləri 51 nəfəri “yandırdı”

0:29 İran hədələdi: “Nüvə razılaşmasını tərk edəcəyik”

0:15 “Boko Haram” 111 məktəbli qızı qaçırdı

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

22 FEVRAL

23:55 Mahmud Abbas ABŞ-da xəstəxanalıq oldu

23:47 Azərbaycanda 877 tələbə bir ali məktəbdən digərinə köçürüldü

23:41 Alişan əməliyyat olunacaq

23:30 Hollandiya “erməni soyqırımı”nı tanıdı

23:19 Beyləqanda ağır yol qəzası: 2 ölü, 3 yaralı

23:06 “Qarabağda erməni muxtariyyətinin yaradılması başlanğıc nöqtəsi oldu”

22:55 Putin müdafiə nazirləri ilə görüşdü

22:50 Türkmənistanda un və çörək böhranı…- Berdiməhəmmədov xalqı niyə çörəyə möhtac qoyub?

22:43 Bitkoinin qiyməti yenidən 10 min dollardan aşağı düşüb

22:43

22:35 “Nə etsələr də, biz dünyanın 10 ən böyük dövlətindən biri olacağıq”

22:21 Zaqatalada 3 otaqlı ev yanıb

22:06 Yuxarı Korqan kəndi azad edildi

21:57 İranın keçmiş prezidenti azad seçkilər tələb etdi

21:49 Bakı hava limanında təyyarələrdə mobil operatorların xidmətləri dayandırıldı

21:35 Bina tikintisi üçün tələblər dəyişdi

21:20 Abşeron və Ucarda yol qəzası 2 nəfərin həyatına son qoydu

21:08 Sankt Peterburqda terror aktının qarşısı alındı

21:00 Misir Prezidenti İlham Əliyevə seçkilərdə uğur arzuladı

20:53 İnstagram-da dəyişiklik edildi

20:46 Artur Rasi-zadə hökuməti topladı

20:30 Rusiya Marsa “parovoz”la insan göndərməyi düşünür

20:23 Rusiya bürünc medaldan məhrum edildi

20:10 Son 2 ayda Ermənistan ordusunun 9 hərbçisi Qarabağda ölüb

20:02 Sərdar Calaloğlunun sənədləri MSK-ya təqdim edildi

19:51 Azərbaycanda narkomanların sayı açıqlandı

19:42 DİM-dən müsahibəyə gəlməyənlərə xəbərdarlıq

19:30 “Qarabağ” ilk “onluq”da

19:23 MTN generallarına ağır cəza istənildi

19:16 Naxçıvanda Süni Mayalanma Mərkəzinin yaradılacaq

19:10 Nəsimi və Yasamala içməli suyun verilməsində məhdudiyyət olacaq

18:58 “Nar” “İlin mobil operatoru” mükafatına layiq görülüb

18:50 Türkiyə ordusu daha iki kəndi PYD-dən təmizlədi

18:45 Seçkiqabağı təşviqat üçün KİV-də ödənişsiz efir vaxtı və yer ayrılacaq

18:40 İmişlidə yulğun kollarını kəsən cəzalandırıldı

18:33 Böyükağa Hacıyevin vəziyyəti ağırlaşdı

18:28 Fəxri adlara görə aylıq təqaüd artırılıb

18:23 Prezident İlham Əliyev Bruney-Darüssalamın Sultanını təbrik edib

18:18 Dövlət hesabına göstərilən xidmət üçün vəkillərə ödəniş 3 dəfə artırılacaq

18:12 Prezident vəkilliyin inkişafı ilə bağlı sərəncam imzalayıb

17:55 “Google”dan yenilik

17:49 “Moody“s” Azərbaycan manatının məzənnəsi və inflyasiya haqda

17:43 Meneceri öldürən sürücüyə hökm oxundu

17:38 Azərbaycanda oynamış futbolçuya ömürlük cəza

17:33 İnstaqramda dəyişiklik edildi

17:28 Petek Dinçöz Bakıda biznes qurur

17:24 Sarkisyan Livan prezidentinə Qarabağdan danışdı

17:22 Suriyada 30 günlük atəşkəs qətnaməsi gəlir - Türkiyənin Afrinə hücumu əngəllənir?

17:17 “Britaniya ilə Azərbaycan arasında münasibətlər yüksək səviyyədədir”

17:17 ATƏT PA-nın Cənubi Qafqaz üzrə nümayəndəsi istefa verdi

17:12 Türk ordusu 3 kəndi azad etdi

17:09 Azərbaycanda 20 mindən çox alkoqolik var

17:06 “Xocalı şahidləri danışır” kitabının təqdimatı keçirildi

16:57 Əhmədinejad İranın ali rəhbərinə məktub yazdı

16:51 Çavuşoğlu: “Terrorçuların Afrində cəmləşməsinə imkan verməyəcəyik”

16:49 “Taliban” Əfqanıstanda buraxılış məntəqəsinə hücum etdi

16:44 Dağlıq Qarabağda daha bir erməni əsgəri ölüb

16:40 Azərbaycanlı biznesmen öldürüldü

16:35 DİN-in polkovniki azadlığa buraxıldı

16:29 Amerikalı xadim: “Selfi çəkmək günahdır!”

16:23 Metropolitendə harada siqaret çəkmək olar?

16:16 Birinci vitse-prezidentin təyinatından bir il ötdü – Yeni kontitusion institut gözləntiləri doğrultdumu?

16:12 Neftçilər Xəstəxanasının baş həkimi işdən çıxarılıb

16:08 Əhmədzadənin oğlu 30 hektar ərazini necə ələ keçirib?

16:07 “20 milyard büdcə ilə yaşayırlar, daha nə istəyirlər?!”

16:03 “Bakı Kollektor Şirkəti məndən nə istəyir?”

15:57 Biləsuvarda yol qəzası: 2 yaralı

15:52 Offşorlar və milyardlar: deputatlar hökuməti bütün sirləri açmağa çağırır

15:52 Offşorlar və milyardlar: deputatlar hökuməti bütün sirləri açmağa çağırır

15:47 Yunanıstanda türkləri öldürməyə çağırdılar

15:44 Azay Quliyevdən erməni deputata sərt cavab

15:38 Tanınmış sənətçinin konserti olacaq

15:34 Dünyanın ən ölümcül sərhədinin adı açıqlanıb

15:20 Bakıda müəllim şagirdinin açıq-saçıq görüntülərini yaydı

15:16 Təhsil Nazirliyi tələbə köçürülməsinin nəticələrini açıqladı

15:11 Türkiyədə tank əleyhinə sistem hazırlanıb

15:07 Merkel: “Bunu sona çatdırmalıyıq!”

15:02 Prezidentliyə 2 namizəd həbs edildi

14:56 Azərbaycanda evdə təhsil alan nə qədər əlil uşaq var?

14:51 UEFA Avropa Komissiyası ilə anlaşdı

14:47 “Rəsmi Moskva Qarabağ probleminə təsir edəcək başlıca güc olaraq qalır”

14:42 “Twitter” “bot”larla mübarizəyə başladı

14:38 Azercell Plus Musiqi xidməti ilə hər gün milyonlarla mahnılar smartfonunuzda

14:35 “Neftçi” klubunda yeni təyinat

14:31 Astana AB-ni Orta Asiyaya çağırdı

14:27 Sərnişin və yük daşıyanların nəzərinə

14:22 Azərbaycanda “plastik düyü” satılır?

14:19 XİN beynəlxalq təşkilatları Bakıya dəvət etdi

14:15 Səudiyyəli jurnalist: “Məscidlər dağıdılsın”

14:11 Ağ Ev Moskvanı 100 nəfərin ölümündə ittiham etdi

14:08 Əli Nağıyev: “Heç kim İlham Əliyevdən artıq iş görməyəcək”

14:04 Nemtsovun qatilinin cəzası ağırlaşdırıldı

14:00 Bugünkü valyuta hərracının nəticəsi açıqlanıb

13:55 “Dilənçilər emosional manipulyasiyadan istifadə edirlər” - Psixoloq

13:51 Azərbaycan-Misir iqtisadi əlaqələri genişlənir

13:47 Zakir Həsənov Belarusa səfərə gedib

13:42 Politoloq: “ATƏT-in fəaliyyətinin dondurulması tələb olunmalıdır”

13:39 Azərbaycanda 100 yaşlı sakini olmayan rayon və şəhərlər - Siyahı

13:36 Sabahın hava proqnozu

13:32 Suriya üzrə məxfi plan hazırlanır

13:28 “Xanımım “hə” desə, arxama dönmədən gedərəm”

13:21 İran azərbaycanlı naziri Bakıya niyə göndərdi?

13:16 “Neftlə zəngin Azərbaycanda hökumət daha çox iş görməlidir”

13:12 Afrin əməliyyatı: “Bu günə qədər 1829 terrorçu məhv edilib”

13:09 Rəsmi Moskvadan YPG-ni məyus edən bəyanat

13:05 ABŞ son 10 ildə dünya banklarını 243 mlrd. dollar cərimələyib

13:01 Millət vəkili: “Onlar tarix qarşısında cavab verəcək”

12:56 Azərbaycanda bu yol pullu olacaq

12:52 Günün matçlarını yayımlayacaq kanallar - Siyahı

12:49 “Ermənistanın Azərbaycana qarşı törətdiyi cinayətlərə beynəlxalq tribunalda baxılmalıdır”

12:44 “Sovetski”də 40 hektar ərazi boşaldılıb

12:40 “Xocalı soyqırımını törədənlər məhkum kimi cavab verəcəklər”

12:36 Suriyalı çempion kəmərini Ərdoğana bağışladı

12:33 Abşeron sakini intihar edib

12:27 Bakıda məktəbli qızın meyiti tapıldı

12:23 Gəncə yol polisinin rəisi işdən çıxarıldı



ƏDƏBİYYAT

...

“Məni siyasət məhv elədi...” - Böyük yazıçı

Tarix 01.02.18, 16:20

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Bu günün problemlərinin keçmişə baxaraq çözülməsi bir mifdir


Hər bir dövr təkrarolunmazdır.

Ancaq keçmişi təhlil etmək bu gün üçün sağlam bir həll yolu tapmaqda ipucu ola bilər.

Cəlil Məmmədquluzadənin sağlam və parlaq bioqrafiyası da bu mənada xarakterikdir.

Yazıçı ömrü boyu maarifçilik ideyalarından çıxış edib, demokratik ənənələri yayıb, siyasi jurnalistika ilə məşğul olsa da, siyasətə heç zaman qarışmayıb.

Daban-dabana zidd fikirdə olduğu Əli bəy Hüseynzadə Tiflisə gələndə jurnalın redaksiyasını ziyarət edirdi.

Onun Cəlil Məmmədquluzadəyə dediyi “yaxşı yazırsınız” sözlərini yazıçı özünə böyük bir fəxr saydığını “Xatiratım”da yazmışdı.

Lakin bir problemi olduqda Nərimanovun qapısını döyə biləcək qədər doktorun yanında nüfuzu da vardı.

Cəlil Məmmədquluzadə “Kokoreçi” jurnalının üz qabığında xoruz şəklinə çəkilmiş çarın karikaturasını görəndə “ruslar çarlarını xoruz kimi çəkir, biz niyə jurnal buraxıb mollaların, tacirlərin iç üzünü açmayaq” demişdi.

Redaktor çar hökumətinə qarşı hər zaman loyal davranmış, daha artıq dərəcədə Osmanlı və İran hakimiyyətini tənqid etmişdi.

Molla Nəsrəddin jurnalı bağlananda Tiflis mətbuat işləri komitəsinin sədri qubernatora yazırdı:

“Jurnalın bağlanmasının səbəbi qonşu ölkələrin padşahları haqqında kəskin məqalələr olubdur. Daxili siyasət məsələlərində bu jurnal nəzakətlidir”.

Bu gün bunlar olsa, bu çar məmurunun “nəzakət” adlandırdığı şeyi köşə yazarları şübhəsiz “xəyanət, məddahlıq, yaltaqlıq” adlandıracaqdı.

Lakin çar hökuməti jurnala nəzakət göstərməmiş, jurnala dəfələrlə qısamüddətli bağlanma cəzası vermiş, hətta Osmanlı sultanı Əbdüləziz haqda çap olunan bir karikaturaya görə jurnalın redaktoru Ömər Faiqi həbs etmişdi.

Cəlil Məmmədquluzadənin jurnal buraxmaqda məqsədi əlbəttə ki, çara yaltaqlanmaq deyildi.

Açıqca yazırdı ki, biz filan qəzet kimi hər nömrəmizdə qubernatora tərif vuranlardan olmayacağıq.

Eyni zamanda qəzetlərində mollaları, milyonçuları mədh edən redaktorlara da nifrət edirdi.

Dəfələrlə vurğulayırdı ki, jurnalın məqsədi müsəlmanlar arasında maarifi yaymaq, elmi təbliğ etməkdir.

Müsəlmanlar doğurdan da maarifdən çox uzaq idilər.

Azərbaycanda bir klişe var: Cəlil Məmmədquluzadənin yazdığı hər şey hələ də aktualdır.

Halbuki, yüz il ərzində heç bir dəyişikliyin baş verməməsini iddia etmək gülünc olardı.

Cəlil Məmmədquluzadənin vaxtında yazıb-oxumaq bilməyən adamların sayı 99 faiz idisə, indi rəsmi statistikaya görə, bu, 1 faizdir.

Lakin bununla belə, varlığını bir əsr qorumuş problemlər də mövcuddur.

Söhbət Cəlil Məmmədquluzadənin əsas ideyasından, yəni maarifçilik ideyasından gedir.

Bu gün Azərbaycan cəmiyyətinin ciddi bir maarif problemi olduğunu heç kim inkar edə bilməz.

Bu gün hamı teatra tamaşaçı gəlməməyindən danışır.

Halbuki Cəlilin “Ölülər” dramınının Bakıda bircə dəfə tamaşaya qoyulmasından 2000 manat pul götürülmüşdü, jurnalın aylıq abunəsi isə o zamanlar 45 qəpik idi.

Ölkədə hətta dünya klassiklərinin də kitabları 500 tirajdan artıq satılmır.

Azərbaycanda incəsənətin inkişafı ideoloji Sovet dövlətinin statistik rəqəmlərindən belə arxaya düşüb.

O zamanlar hər şey başqa cür idi.

Cəlil Məmmədquluzadə doktor Nəriman Nərimanov kimi sərt çarizm müxalifətçisi, siyasi məhbus olsaydı, “Molla Nəsrəddin” jurnalında gördüyü misilsiz işləri görə bilərdimi?

Elə Nərimanov da Molla Nəsrəddinin mənəvi-ideya mühitində yetişməmişdimi?

Azərbaycan yazıçısı siyasiləşmə mərəzindən xilas olmalı və xalqın ruhunu aydınlığa çıxartmalıdır.

Cəlil Məmmədquluzadə kimi, Molla Nəsrəddinçilər kimi...

Siyasətə bulaşan yazıçı məhvə məhkumdur.

O dövrün şərti olaraq sağ-sol yazıçılarını götürək.

Nərimanov böyük istedadının arxasınca getmədi, getsəydi, bəlkə də Cəlil Məmmədquluzadə olardı.

O öz yaradıcılığını marksizmin təbliğat vasitəsinə çevirdi.

Ömrünün son illərində onu sıxışdırmağa başladılar, 1925-ci ildə müəmmalı şəkildə öldü.

Ölümündən bir az əvvəl Stalinə yazdığı “Ucqarlarda inqilabımızın tarixinə dair” məqaləsinin hər sətrindən təəssüf hiss olunur: “Biz belə danışmamışdıq”.

Ya da Əhməd bəy Ağaoğlu ilə Əli bəy Hüseynzadənin aqibəti.

Ömrü boyu ədəbiyyatı, fəlsəfəni ideoloji vasitəyə çevirdilər.

Tez-tez düşüncələrini dəyişdirdilər.

Gah irançı oldular, gah islamçı, gah türkçü, gah liberal.

Türkiyəyə mühacirət etdilər.

Hər ikisi ömrünü unudulmuşluqla başa vurdu.

Onlar da elə danışmamışdılar.

Yusif Vəzir tərif edilməz bir nisgillə gündəliyinə yazırdı: “Məni siyasət məhv elədi”.

Yazıçının peşəsi qələmdir.

Onun estetik idealı gözəllikdir.

Onun bircə yolu var, məqalələriylə xalqın problemlərini yazmaq.

Cari məsələlərdə yazıçı təcrübəsizdir.

Məmməd Əmin də məhz yazıçı olmadığına görə leninizmin mahiyyətini düzgün anladı və öz tərəfini zamanında düz seçdi.

O öləndə Nərimanov kimi nisgillə ölmədi.

Onun ölümündə əlindən gələn hər şeyi etmiş bir siyasətçinin rahatlığı vardı.

Bir sözlə, sənətkarın öz problemləri var və Mirzə Cəlilin böyük irsi də bu mənada da ibrətlidir.

Qan Turalı(teleqraf.com)

pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ƏDƏBİYYAT

design-img

Vernisaj

Dövlət hesabına göstərilən xidmət üçün vəkillərə ödəniş 3 dəfə artırılacaq

bitmap-img3

Rakurs

Bir villanın izi ilə … “Kristal CF” şefi haqda şok məlumatlar

bitmap-img3

Seçmələr

İş adamı Şirzad Abdullayevə verdiyi 10 milyonu tələb edir

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru