Xəbər xətti

11 DEKABR

15:02 Nazir: “Tarixi əşyalara yeni baxış formalaşmalıdır”

14:58 Qızcığaz

14:55 Məşhur türk rejissor aktyor tərəfindən öldürüldü

14:51 OPEC+ anlaşması iyunda dayandırıla bilər

14:47 “Əl-Cəzirə” qəzeti ümummilli lider Heydər Əliyevdən yazıb

14:42 Yaddaşsızlığın səbəbi nədir?

14:36 Sabahın hava proqnozu

14:31 Əkrəm Həsənov: “Palata banklara xəbərdarlıq etməlidir”

14:27 Sabah Bakıda bu yollar bağlı olacaq

14:22 Rusiya və onun dostları ABŞ dollarını necə məhv etmək istəyirlər?

14:17 Vladimir Putin Suriyaya səfər edib

14:13 İŞİD üzvü olan 6 min nəfər Afrikaya qayıda bilər

14:10 Qiyməti təsdiqlənmiş dərmanların siyahısı yayılıb

14:06 Tehrandan Ər-Riyada barış şərti

13:59 NATO: “Rusiya Bakı və İrəvana bilərəkdən ziddiyyətli siyasi mesajlar göndərir”

13:55 Yalçın Topçu: “Türkiyə bu məsələdə Azərbaycanın yanındadır”

13:51 ABŞ-ın “Böyük Mərkəzi Asiya” layihəsi - Təhlil

13:45 Nazirin ixtisaslı kadr bəhanəsi: İş var, işçi yox

13:26 Erməni deputat Qarabağda qəzaya düşdü

13:22 Xoşqədəm ölən qardaşı qızından yazdı

13:19 Misirdə 3500 illik mumiya aşkar edilib

13:15 Saakaşvili məhkəməyə gətirilib

13:12 Məşhur futbolçular oyundan sonra dalaşdılar

13:07 Əli Həsənovun nəvəsi barədə qərar verilir

13:03 ABŞ terrorçu PKK-nın Suriyadakı qoluna yarım milyard dollar ayırıb

12:59 Ağır atletika üzrə yığmanın baş məşqçisi istefa verdi

12:56 Ölkədə fiziki qüsurlu doğulan körpələrin sayı açıqlanıb

12:51 Prezident İlham Əliyev: “Rusiya ilə parlamentlərarası əməkdaşlıq genişləndirilməlidir”

12:47 Jirinovskidən Trampın Qüds qərarına reaksiya

12:44 Bu marşrut xəttinin hərəkətində dəyişiklik edilib

12:42 Qüds məsələsinə görə Azərbaycan-İsrail münasibətlərində gərginlik gözlənilirmi?

12:39 Nəsimidə “Ümummilli Lider Heydər Əliyev və qadın siyasəti” mövzusunda tədbir keçirilib

12:36 İran növbəti tələbə hərəkatına hamilədir

12:32 Kazuo İşuquro diplom və medal aldı

12:27 Hacı Məmmədovun bacısı: “Nəyinizə lazımdır Hacının qəbri?”

12:24 Elnur Əliyev “Qoruq siyasəti” ilə özünü kimdən qoruyur?

12:18 Bizim qızlar da 16 yaşında hamilə qalsaydı

12:15 Ramil Səfərov polkovnik-leytenant oldu

12:11 Bu il 13 bank filialı bağlanıb

12:07 Ən şirin mütaliə

12:04 Gənc oğlan metroda qatar relsinə yıxılıb

12:00 Keçmiş nazir müavininin yaxın qohumu 5 milyonu hardan tapdı?

11:52 Nazir: “Əlillərin işlə təminatında problemlər var”

11:48 “Bir az mədəni olsunlar, tərbiyəsizlik etməsinlər”

11:44 Ağa Cəfərli: “Xəyanət etməyin”

11:40 Bank sektorunun cəmi aktivləri azalıb

11:36 “Qaçqınkom” xarici ölkələrin Bakıdakı diplomatik nümayəndələrini Tərtərə apardı

11:32 Qəbələ sakini özünü bıçaqladı

11:31 “Monopoliya naziri” hər il Azərbaycana nə qədər ziyan vurub?

11:29 Heyva çəyirdəklərinin faydaları

11:26 NATO Kremlin Bakıya və İrəvana qarşı “3 C” siyasəti haqda

11:22 Rusiya Dövlət Dumasının nümayəndə heyəti İlham Əliyevin qəbulunda

11:19 Şəkidəki qəzada yaralanan 4 hərbçidən biri vəfat etdi

11:15 Azərbaycanda ombudsman postuna layiqli namizəd tapılmır, yoxsa...

11:12 Bacısının ərini və qayınatasını güllələdi

11:08 2018-ci ilin trend olacaq rəngi müəyyənləşdi

11:04 Belarus Azərbaycanda ticarət evi açmaqda maraqlıdır

11:00 Neft ucuzlaşdı

10:56 İş adamı sevgisinə qarşılıq verməyən 3 uşaq anasını öldürdü

10:52 “Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı danışıqlara həmkarlarımı cəlb edəcəyəm”

10:49 Erməni hərbçi qəza törətdi: 1 ölü

10:42 “Hakimiyyətin öz daxilində də böyük müxalifət formalaşmaqdadır”

10:37 Bakıda gənc oğlan “beşbarmaq”la döyüldü

10:33 Bakı-Quba yolunda qəza: yaralılar var

10:28 Andre Villie: “Təzyiqlər məni Azərbaycana daha da yaxınlaşdırdı”

10:24 Ekspertlərin 2018-ə ehtiyatlı Qarabağ proqnozları

10:20 Messi daha bir rekorda imza atıb

10:16 Siyəzəndə sürüşmə: 50 evdə çat əmələ gəlib

10:12 Putinin Türkiyə səfərinin proqramı məlum oldu

10:09 İlhamə Quliyevanın oğlunun həbsinin yeni detalları

10:05 Elxan Şahinoğlu: “Bu adam nə edirsə, Azərbaycan əleyhinə edir”

9:58 “Seçkilərdə prezidentliyə namizədliyimi verəcəyəm”

9:54 Şirvan şəhərində yaşayış evində yanğın olub, ölən var

9:50 Amerika xristianları Trampın Qüds qərarını niyə dəstəkləyirlər?

9:46 Cəbhədə atəşkəs 117 dəfə pozulub

9:42 Dolların bu günə olan rəsmi məzənnəsi –Mərkəzi Bank

9:38 Xarici diplomatlar və əcnəbi KİV nümayəndələri Tərtərə gəlib –Prezidentin göstərişi ilə

9:34 Bayram ərəfəsi bazara keyfiyyətsiz ərzaq malları çıxarıla bilər

9:30 Röya “Altın Kelebek“ə sahib oldu - Video

9:26 Azərbaycanın bank sektorunun balans kapitalı 3,1 mlrd. manatdır

9:22 Palata: Bank sektoru mənfəətliliyini qoruyur

9:17 Bakıda yeniyetməyə 3 bıçaq zərbəsi vurulub

9:13 Əfqanıstan Yaxın Şərqdən Mərkəzi Asiyaya qapı olacaqmı? - Təhlil

9:09 Fazil Məmmədovun işdən çıxarılması ilə bağlı 4 milyardlıq oğurluq iddiası

9:05 Tərtərdə ağır yol qəzası baş verib

10 DEKABR

22:00 Süni intellektə malik holoqram təqdim edilib

21:57 Kim Çen: “Belə bir dövlət tanımıram”

21:49 Səidə Natavanla Dadonun boşanmasından danışdı

21:38 İlyasov: “Rusiya çox doğru mövqe sərgiləyir”

21:22 Azərbaycanın fındıq bağları təhlükə altındadır

21:15 Şəkidə yaralanmış hərbçilər hospitala göndərilib

21:03 Ramiz Məmmədov: “Biz Nostradamus deyilik”

20:57 Saakaşvili baş prokuroru məhkəməyə verdi

20:44 Salyanda yol qəzası: yaralılar var

20:37 Cocuq Mərcanlıda gün ərzində 1,30 hektar ərazi tam təmizlənib

20:29 Qətər: “İsrailin bu addımı çirkin cinayətdir”

20:16 Ruhani yeni büdcənin layihəsini təqdim etdi

20:04 Avropanın ən bahalı 20 gənc futbolçusu - Siyahı

19:57 Saakaşvili tərəfdarlarının mitinqi sona çatdı

19:42 Ərdoğan Trampa meydan oxudu

19:39 Sülh üzrə Nobel mükafatının təqdimetmə mərasimi keçirilib

19:25 Rusiyadan Azərbaycana gələn qatarlara yeni hərəkət qrafiki tətbiq edilib

19:13 Mingəçevirdə mənzildən qadın meyiti tapılıb

19:07 Əncirin faydaları

18:55 Tahir İmanov: “İlham Əliyevin konsertlərimizə gəlməməsinin səbəbini bilmirəm”

18:47 Söyün Sadıqovla Saakaşvilinin işbirliyi barədə müdhiş iddialar

18:38 “O mesajı dəfələrlə dinlədim”

18:24 Hindistanda polis öz həmkarlarına atəş açıb

18:11 Əzgilin faydaları

18:05 Avropanın ən kasıb ölkələri müəyyən edilib

17:59 Tanınmış rejissorun metroda səhhəti pisləşdi

17:54 Yağan güclü qar hava limanlarının işini iflic etdi

17:48 Ölkəmizdə “Formula-1” azarkeşlərinin sayı artıb

17:42 İranda qar uçqunu: 9 alpinist öldü

17:36 Türkmən prezident 4 nazirlə vidalaşdı

17:31 Bakıda qəza: Avtomobil iki yerə bölündü

17:26 Türkiyə və Rusiya “Akkuyu” AES-nin inşasına başlayıb

17:23 “Keşlə” “Kəpəz”dən üstün oldu

17:18 “Natavan gəlinlik geyinmək üçün Dadodan istifadə etdi”

17:12 Rəsmi Tbilisi Saakaşvilinin ekstradisiyasını istəyir



ANALİZ

...

“İŞİD terrorundan İran mühafizəkarları qazandı”

Tarix 07.06.17, 17:08

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Tanınmış jurnalist Azər Sarıoğlu yazır


Lakin bu, gələcək itkilərin anonsu idi.

İran parlamentində və imam Xomeyni türbəsində törədilən terror aksiyası ilə bağlı ilk ağlıma gələn iki ehtimal oldu:

1. Terror İran hakimiyyətinin mühafizəkar qolu tərəfindən cəmiyyətə nəzarəti gücləndirmək üçün törədilib.
2. PKK-nın İran cinahı Pejak tərəfindən reallaşdırılıb. 

Lakin terror aktının məsuliyyətini İŞİD öz üzərinə götürəndən hər iki ehtimal öz hökmünü itirdi. Bununla belə, bütün hallarda baş vermiş hadisə İİR hakimiyyətinin son seçkilərdən məğlubiyyətlə çıxmış mühafizəkar cinahının mövqelərini və cəmiyyətə nəzarəti gücləndirmək imkanlarını artıracaq. İran türk və kürd hərəkatlarının, ərəb və bəlucların artmaqda olan fəallığının qarşısını almaq üçün İran islam hakimiyyətinin mühafizəkar və islahatçı qanadları arasında ciddi fikir ayrılıqları hökm sürür. İnqilab Keşikçiləri Korpusuna söykənən dini mühafizəkar tərəf etirazların hərbi güc metodu ilə önləməyin tərəfdarıdırsa, islahatçı kəsim isə xırda güzəştlər-“islahat” simulyasiyaları ilə önləməyi düzgün hesab edir. Sona aylar İran məclisində türk fraksiyasının yaradılmasına razılıq verilməsi, prezident Ruhaninin milli və etnik azlıqlar üzrə müşaviri Əli Yunisinin məktəblərdə milli azlıqların ana dilində təhsil ala biləcəkləri barədə açıqlamaları da sonuncu qrupun taktiki manevrlərinin tərkib hissəsi sayıla bilər. 

Terror aktını İŞİD törədibsə, bu hadisə yeni adı çəkilən dini terror qruplaşmasının arxasında duran güclərin İranı terror əyləmlərinə hazırlığını yoxlamaq üçün kəşfiyyat gedişi də ola bilər ki, qonşu dövlətin bu yoxlamadan “zəif” qiymət aldığını söyləmək olar. 

Terror hadisənin məhz parlamentdə və İran İslam İnqilabının banisi olan İmam Xomeyninin məqbərəsində baş verməsi isə əslində İrana verilmiş mesaj idi: Artıq terror əvvəllər olduğu kimi İranın əyalətlərində deyil, İslam-şiə respublikasının mərkəzində, özü də dövlətin və cəmiyyətin müqəddəs və ideoloji istinadgahında və qanunverici orqanında baş verir.

Terrorun ABŞ prezidentinin bölgədəki müttəfiqlərini ziyarət edərək İranın əsas düşmənlərindən biri olan Səudiyyə Ərəbistanına 11 milyard dollarlıq silah satılmasına dair anlaşmanın əldə olunmasından və Qətər ətrafında baş verən son hadisələrdən sonra reallaşması da diqqətçəkicidir. Hələ ki, güclü olan İranın zəiflədilməsi üçün ABŞ çoxistiqamətli gedişlər edir. Bir tərəfdən İranı Suriyada, qismən Yəməndə ərəb dövlətlərindən yaratdığı ittifaqla müharibəyə çəkir, digər tərəfdən İranın tərəfdaşı Qətəri cəzalandırır və beləliklə, İran ətrafındakı dairəni daraltmağa çalışır. İİR-in münaqişələrə cəlb edilməsi əvvəlki illərə zəifləməkdə olan iqtisadiyyatının çöküşünü sürətləndirə bilər. 

Haşiyə çıxaraq İran islam inqilabı ərəfəsində baş vermiş bir hadisəni diqqətə çatdırmağı uyğun bilirəm. 1979-ci ildə İranda islam hərəkatının tüğyan etdiyi bir zamanda Ağ Ev departamentinə İran üzrə mütəxəssislərinə tapşırılır ki, prezident C. Niksona təqdim olunmaq üçün şah İranındakı son durum barədə ətraflı hesabat hazırlasınlar. Xatırladım ki, o zaman ki, şah İranı ABŞ-ın bölgədəki əsas müttəfiqlərindən biri idi və Ağ Ev administrasiyası İranda baş verən hadisələrdən ciddi narahatlıq keçirir və baş verənlərin mahiyyətini bilərək uyğun addımlar atmaq barədə ciddi müzakirələr aparırdı. Həmin hesabatı hazırlayan Morqan soyadlı gənc mütəxəssis qeyd edir ki, Şah İran büdcəsinin 80 faizini silahlanmaya xərcləyir və bu gedişlər iqtisadiyyat çökə, yaranmış inqilabi şərait dərinləşə bilər və bu da prosesləri qarşısıalınmaz edə və Orta Şərqdəki neftlə zəngin müttəfiqin itirilməsi ilə nəticələnə bilər. O zaman prezident C. Karterin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri olan Zbiqnev Bzejinski həmin hesabatı rədd edir və gənc mütəxəssisin dəyərləndirmələri ilə razılaşmır. Və bir neçə aydan sonra İranda inqilab baş verir. Bzejinski isə səhvini başa düşəndə artıq çox gec idi və böyük strateqin ozamankı səhvi həm ABŞ, həm də region üçün bu gün də ciddi təhlükə mənbəyi olaraq qalır. 

Haşiyədən öncəki fikrimi davam etdirərək nəzərə çatdırım ki, ABŞ-ın İranı irimiqyaslı regional müharibəyə çəkilməsi də əvvəlki illərdə müqayisədə zəifləməkdə olan iqtisadiyyatının, zəncirvari olaraq cəmiyyətin digər sahələrində də böhranla nəticələnə bilər. Belə ki, onsuz da dini diktaturadan əziyyət çəkən cəmiyyət iqtisadi böhranla bağlı heç şübhəsiz ki, etirazlar başlanacaq. İran hakimiyyətinin milli və etnik siyasətindən narazı qalan qeyri-farsların hərəkatlarını da nəzərə alsaq, İran İslam dövlətinin düşəcəyi durumu təsəvvür etmək çətin olmaz. İranın qərbindən silahlı etnik kürdlərin, cənub-şərqindən isə silahlı bəlucların müqavimət hərəkatını, xüsusən də Güney Azərbaycan türklərini milli hərəkatını da etiraz aksiyaları fonunda daha da canlanacağını da nəzərə alaq. Son dövr fəallaşan etnik ərəbləri də diqqətdən qaçırmamaq lazımdır. İran İslam dövlətinə ciddi müxalifət hərəkatı sayılan və xaricdə faəliyyət göstərən Mocaheddin-e Xəlq kimi təşkilatların da mübarizələrini gücləndirəcəyi də şübhəsizdir. Son terror olayı da göstərdi ki, İranın başına yeni bəla gəlir və hələ görəcək günləri qabaqdadır. (Yeri gəlmişkən, həmin terror aktı baş verən zaman paytaxtda daha bir neçə terror təşkilatının zərərsizləşdirildiyi barədə rəsmi məlumat yayılıb.) 

Ancaq qeyd edim ki, bütün bu proqnozların çox yaxında reallaşacağını düşünmürəm. İran İslam Respublikası hələ ki, güclüdür və ehtimallarımın gerçəkləşəcəyini şərtləndirən amillər tam mövcud deyil və yaxşı ki, elədir. Çünki millət olaraq baş verəcək qarşılıqlara adekvat cavab vermək üçün tam hazır deyilik. 

Milli hərəkatlar o zaman uğur qazanır və məqsədlərinə nail olur ki, onu önündə güclü avanqard təşkilat və əksəriyyətin inandığı və dəstəklədiyi xarizmatik lider olur. Şimali Azərbaycandakı milli azadlıq hərəkatının dərslərini unutmayaq. SSRİ məkanında 1980-ci illərin sonlarında başlayan etiraz dalğaları bizi qəfil yaxaladı. O zaman nə güclü vahid təşkilatımız, nə liderimiz var idi. Ermənilərin isə həm xaricdə, həm də daxildə ciddi xarici və daxili dəstəyə malik, böyük maliyyə qaynaqları olan təşkilatı var idi. Ona görə də milli hərəkatların qarşısını almaq üçün SSRİ xüsusi xidmətlərinin yaratdığı etnik qarşıdurmada ermənilərə uduzduq, hərəkatın nailiyyəti zəif, torpaqlarını itirmiş dövlət oldu. İranda da təxminən eyni vəziyyətdir. ETTELAAT milli və etnik hərəkatların qarşısını almaq üçün şübhəsiz ki, xalqlar arasında münaqişə ocağı yaradacaq və bu mübarizədən isə bizim alacağımız zərbələr çox sarsıdıcı ola bilər İtkilərimiz qazancımızdan çox olar. Yaxud da yaxın keçmişimizdə olduğu kimi, qazancımız ancaq tarix kitablarına inqilabçı xalq kimi düşməyimiz olar.

Azər SARIYEV
pia.az











Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


Müəllifin digər yazıları

design-img

Vernisaj

Ramil Səfərov polkovnik-leytenant oldu

bitmap-img3

Rakurs

Leriki kimlər və necə idarə edir? - Şok siyahı

bitmap-img3

Seçmələr

Şəkidə hərbçilər yol qəzasına düşüb – 4 ölü, 4 yaralı (Yenilənib)

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru