Xəbər xətti

21 OKTYABR

12:13 Hava yenidən pisləşəcək: Leysan gözlənilir

12:06 Kataloniyanın taleyi həll olur - Nazirlər toplanır

12:01 Ramil Usubov Gəncədə şikayətçi vətəndaşları qəbul edib

11:56 Kiçik və orta sahibkarlara vergi güzəştləri tətbiq oluna bilər

11:49 Azərbaycan ət idxalı üçün xərclərini 91% artırıb

11:42 İtaliya polisi 15 milyon avroluq narkotik ələ keçirib

11:36 İrana qarşı sanksiyalar müzakirə olunacaq - ABŞ Konqresində

11:31 AŞ PA-dan Azərbaycana hücumlar Səməd Seyidovu bitirə bilər

11:26 Misirdə 4 avtomobilin toqquşması nəticəsində 16 nəfər ölüb

11:20 Azərbaycan Mərkəzi Bankı hərrac keçirəcək

11:13 Azərbaycan idmançıları yarışlardan 1 illik kənarlaşdırıldı

11:07 Qabil Hüseynli: “1993-cü ilin əvvəlində Qarabağı xilas etmək şansı böyük idi”

11:02 Rusiya XİN: İŞİD-lə mübarizədə istənilən addımları təqdir edirik

10:57 Baş alıb gedən “qara yumor”un, plagiatlığın qarşısını necə almalı...

10:50 Qızıl 9 dollardan çox ucuzlaşdı

10:45 Jirinovski: “Azərbaycan Rusiyanın tərkibinə daxil olmalıdır”

10:39 Ronaldo 370 yaralıya yardım etdi

10:33 İndoneziya sahillərində 5,3 bal gücündə zəlzələ olub

10:28 İşğalçıya çarpaz zərbə: Bakının “əli” güclənir, İrəvan şanssız qalır

10:23 Sabirabadda iki avtomobil toqquşub: Ölən və yaralılar var

10:18 Dünya birjalarında neft bahalaşıb

10:13 Atəşkəs 126 dəfə pozulub

10:09 Əfqanıstanın paytaxtı raket atəşinə məruz qalıb

10:05 Gürcüstanda yerli idarəetmə orqanlarına seçkilər keçirilir

10:00 Azərbaycanın D-8 ölkələri üçün əhəmiyyəti

0:57 S-400 Yaxın Şərqdə oyun qaydalarını dəyişdirir

0:44 Alim Qasımov haqda film çəkildi

0:38 İlk üzən elektrostansiya istifadəyə verilib

0:25 Rusiya: “Bir çox ölkə xüsusi əməliyyatlar keçirməlidir”

0:12 II Avropa Oyunlarının Atletlər Kəndinə azərbaycanlı rəhbər təyin olundu

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

20 OKTYABR

23:58 Bacısını oğlanla görən 17 yaşlı gənc bıçağa əl atdı

23:44 Daha bir azərbaycanlı interpolun axtarışındadır

23:39 Şirin qazlı içkilər uşaqlarda sümük əriməsinə səbəb olur

23:26 Azərbaycandan aparılan 33 ton pomidor Rusiyaya buraxılmadı

23:11 “Gelandewagen”in istehsalı dayandırılıb

23:06 Qax sakini bədbəxt hadisə nəticəsində ölüb

22:59 Sərdar Cəlaloğlu Dəniz Baykalla olan görüşündən danışdı

22:44 “Bu bankda böyük məbləğdə pulu olanlara deyirlər ki, puldan imtina et”

22:39 “Kiyev-Bakı münasibətlərindəki pozitivlik heç də hamının xoşuna gəlmir”

22:25 FES rəhbərliyinə namizədlər - Siyahı

22:18 Rusiya helikopterləri terrorçuların bazasına endi

22:04 “Qanuni oğru” 3,6 milyon avro ödəyərək azadlığa çıxdı

21:56 Şəmkirdə 26 yaşlı oğlan öldürülüb

21:48 13 yaşlı yeniyetmə məktəbdə atəş açdı

21:34 Məşhur müğənninin evini yardılar

21:27 Axtarışda olan 26 nəfər həbs edilib

21:13 Misirdə silahlı toqquşma: 3 polis ölüb, 1 yaralı

21:07 Xaçmazda məktəbli itkin düşüb

20:55 FİFA futbol vətəndaşlığı ilə bağlı qaydalara yenidən baxacaq

20:47 Füzulidə top mərmisi tapılıb

20:35 Bu ilin 6 ayında ölkədə toplanılan qanın miqdarı açıqlanıb

20:29 Ölkəyə istilik veriləcəyi tarix açıqlandı

20:16 Mağazalardan oğurluq edən dəstə üzvləri saxlanıldı

20:03 Xalq artisti əməliyyat olundu

19:57 “Marca”: “Qızıl top” Kriştianu Ronalduya veriləcək

19:53 Bitkoinin qiyməti 6 000 dollar həddini keçib

19:49 MM reklamla bağlı cərimə təklifini qəbul etdi

19:45 Jirinovski: “Azərbaycan Rusiyanın tərkibinə daxil edilməlidir”

19:41 Makron: “Tramp AB ölkələrini bir-birinə yaxınlaşdırdı”

19:36 Kabildə qanlı hücum: 30 ölü

19:33 Çexiyada parlament seçkiləri başlayır

19:29 Zakir Həsənov yeni zenit-raket sistemlərinin döyüş hazırlığını yoxladı

19:24 Ermənistan ordusunun hərbi hissəsində partlayış baş verib

19:20 Malayziya: “Qarabağın işğalının davam etməsi qəbuledilməzdir”

19:16 TANAP-a 500 milyon dollar kredit ayrıldı

19:11 Ərdoğan: “Azərbaycan BMT TŞ-nın üzvü olsun”

19:07 Xələf Xələfov: “Ermənistan destruktiv siyasət yürüdür”

19:03 “Azərbaycanın coğrafi mövqeyi onu regionun sütununa çevirib”

18:58 Azərbaycanın Gürcüstandakı səfiri Çovdarova baş çəkib

18:53 Keçmiş Türkiyə gözəli reanimasiyaya yerləşdirildi

18:49 D-8 ölkələrinin birgə universiteti yaradılacaq

18:45 Azərbaycanda təqaüd alan tələbələr azalıb

18:41 Bakıda sahibsiz itlər nömrələnəcək

18:37 Azərbaycanda yeni şəlalə aşkarlandı

18:33 Azərbaycanla Meksika arasında saziş imzalanıb

18:30 ABŞ-da 3D printerlə raket yaradılacaq

18:25 Qəbul imtahanında daha bir yenilik

18:20 “Öldüyünü bilib iki əlini başına vurub ağladı”

18:16 Türkiyənin baş naziri Ankara merini istefaya səslədi

18:12 Moskvada ermənilərlə taciklər arasında kütləvi dava

18:08 MTRŞ 11 quruma yayım lisenziyası verib

18:04 Sabahın məzənnəsi

18:00 İspaniya Kataloniya parlamentini buraxır

17:54 Yeni modelin tətbiqindən əvvəl sınaq və monitorinq imtahanları keçiriləcək

17:48 “Ondan əl çək, daha evlidir”

17:42 Avropa Birliyi Kataloniya məsələsinə qarışmayacaq – Donald Tusk

17:35 Patriarx Kirill Azərbaycan prezidentinə məktub göndərib

17:29 “Kreditə görə 2 illik həbs edilənlərə xərclənən vəsaitlə 2 min ailəni mənzillə təmin etmək olar”

17:24 İraq hərbçiləri Kərkükdə kürdlərin əlindəki sonuncu şəhəri də nəzarətə götürdü

17:20 Azərbaycanda yeni televiziya yaradıldı

17:15 Telman İsmayılovun oğlunun 2 milyonluq avtomobili satışa çıxarılır

17:10 Türkiyənin Baş naziri də Ankara merini istefaya səslədi

17:04 Nəsimi rayonunda “Uşaq Hüquqları aylığı” tədbirlərinə start verildi

17:00 Azərbaycan gənclər təşkilatlarının nümayəndələri Soçidə ermənilərin təxribatının qarşısını alıblar

16:59 “Nokia 7” də gəldi

16:53 Biləsuvar Regional Mədəniyyət və Turizm İdarəsinin saytının təqdimatı keçirildi

16:48 Yaqland Rusiyanı AŞPA-ya qaytarmaq üçün Moskvaya getdi

16:43 Səbail gəncləri “Ağ ölümə” yox deyir

16:37 Bu ərazilərdə sürüşmə sahələri yenidən fəallaşdı - Siyahı

16:32 “Yoldaşımın aparıcılıq etməsinə icazə vermirəm” - Elvin

16:26 “İqtisadiyyatımız 3 dəfədən çox artıb, 2 milyona yaxın iş yeri açılıb”

16:20 Gündə 15 dəqiqə gözəl şeylər haqda düşünsəz...

16:14 Saakaşvili ukraynalıları yenidən Ali Radanın qarşısına çağırdı

16:09 “Nar”-dan yenilənmiş “Günlük” paketləri

16:05 Azərbaycan prezidenti: “Məscidləri dağıdan Ermənistan heç vaxt müsəlman ölkələrinin dostu ola bilməz”

16:00 Uşaq hüquqları ilə bağlı seminar keçirildi

15:50 Məşədi, Dinozavr, Əkibala – Yazıçılarımızın “kliçkaları”

15:45 Təzə “Gelandewagen” gəlir

15:40 “Nikoil Bank” dakı böüyk talanın pərdə aprxasında nələr və kimlər gizlənir?

15:34 Regionda birdəfəlik sülhün bərqərar olmasına mane olan faktor nədir?

15:34 “Heç kəs Azərbaycan və Ermənistanı hansısa həll variantına məcbur edə bilməz”

15:29 Azərbaycan cüdoçusu dünya çempionu olub

15:23 Azərbaycan idmançıları olimpiadadan kənarda qala bilər

15:17 Dövlət qulluğu sahəsində 8 minədək boş yer var

15:11 Azərbaycan Prezidentinin Türkiyəyə səfəri başa çatıb

15:05 Pensiya və müavinətlər üçün dövlət büdcəsindən ayrılan vəsait artırılır

14:59 Həftəsonu ənənəsi dünyada və bizdə...

14:54 Səhiyyə xərcləri üçün 740,7 milyon manat vəsait ayrıldı

14:49 Hökumət borclanma siyasətini sərtləşdirir


ANALİZ

...

“İŞİD terrorundan İran mühafizəkarları qazandı”

Tarix 07.06.17, 17:08

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Tanınmış jurnalist Azər Sarıoğlu yazır


Lakin bu, gələcək itkilərin anonsu idi.

İran parlamentində və imam Xomeyni türbəsində törədilən terror aksiyası ilə bağlı ilk ağlıma gələn iki ehtimal oldu:

1. Terror İran hakimiyyətinin mühafizəkar qolu tərəfindən cəmiyyətə nəzarəti gücləndirmək üçün törədilib.
2. PKK-nın İran cinahı Pejak tərəfindən reallaşdırılıb. 

Lakin terror aktının məsuliyyətini İŞİD öz üzərinə götürəndən hər iki ehtimal öz hökmünü itirdi. Bununla belə, bütün hallarda baş vermiş hadisə İİR hakimiyyətinin son seçkilərdən məğlubiyyətlə çıxmış mühafizəkar cinahının mövqelərini və cəmiyyətə nəzarəti gücləndirmək imkanlarını artıracaq. İran türk və kürd hərəkatlarının, ərəb və bəlucların artmaqda olan fəallığının qarşısını almaq üçün İran islam hakimiyyətinin mühafizəkar və islahatçı qanadları arasında ciddi fikir ayrılıqları hökm sürür. İnqilab Keşikçiləri Korpusuna söykənən dini mühafizəkar tərəf etirazların hərbi güc metodu ilə önləməyin tərəfdarıdırsa, islahatçı kəsim isə xırda güzəştlər-“islahat” simulyasiyaları ilə önləməyi düzgün hesab edir. Sona aylar İran məclisində türk fraksiyasının yaradılmasına razılıq verilməsi, prezident Ruhaninin milli və etnik azlıqlar üzrə müşaviri Əli Yunisinin məktəblərdə milli azlıqların ana dilində təhsil ala biləcəkləri barədə açıqlamaları da sonuncu qrupun taktiki manevrlərinin tərkib hissəsi sayıla bilər. 

Terror aktını İŞİD törədibsə, bu hadisə yeni adı çəkilən dini terror qruplaşmasının arxasında duran güclərin İranı terror əyləmlərinə hazırlığını yoxlamaq üçün kəşfiyyat gedişi də ola bilər ki, qonşu dövlətin bu yoxlamadan “zəif” qiymət aldığını söyləmək olar. 

Terror hadisənin məhz parlamentdə və İran İslam İnqilabının banisi olan İmam Xomeyninin məqbərəsində baş verməsi isə əslində İrana verilmiş mesaj idi: Artıq terror əvvəllər olduğu kimi İranın əyalətlərində deyil, İslam-şiə respublikasının mərkəzində, özü də dövlətin və cəmiyyətin müqəddəs və ideoloji istinadgahında və qanunverici orqanında baş verir.

Terrorun ABŞ prezidentinin bölgədəki müttəfiqlərini ziyarət edərək İranın əsas düşmənlərindən biri olan Səudiyyə Ərəbistanına 11 milyard dollarlıq silah satılmasına dair anlaşmanın əldə olunmasından və Qətər ətrafında baş verən son hadisələrdən sonra reallaşması da diqqətçəkicidir. Hələ ki, güclü olan İranın zəiflədilməsi üçün ABŞ çoxistiqamətli gedişlər edir. Bir tərəfdən İranı Suriyada, qismən Yəməndə ərəb dövlətlərindən yaratdığı ittifaqla müharibəyə çəkir, digər tərəfdən İranın tərəfdaşı Qətəri cəzalandırır və beləliklə, İran ətrafındakı dairəni daraltmağa çalışır. İİR-in münaqişələrə cəlb edilməsi əvvəlki illərə zəifləməkdə olan iqtisadiyyatının çöküşünü sürətləndirə bilər. 

Haşiyə çıxaraq İran islam inqilabı ərəfəsində baş vermiş bir hadisəni diqqətə çatdırmağı uyğun bilirəm. 1979-ci ildə İranda islam hərəkatının tüğyan etdiyi bir zamanda Ağ Ev departamentinə İran üzrə mütəxəssislərinə tapşırılır ki, prezident C. Niksona təqdim olunmaq üçün şah İranındakı son durum barədə ətraflı hesabat hazırlasınlar. Xatırladım ki, o zaman ki, şah İranı ABŞ-ın bölgədəki əsas müttəfiqlərindən biri idi və Ağ Ev administrasiyası İranda baş verən hadisələrdən ciddi narahatlıq keçirir və baş verənlərin mahiyyətini bilərək uyğun addımlar atmaq barədə ciddi müzakirələr aparırdı. Həmin hesabatı hazırlayan Morqan soyadlı gənc mütəxəssis qeyd edir ki, Şah İran büdcəsinin 80 faizini silahlanmaya xərcləyir və bu gedişlər iqtisadiyyat çökə, yaranmış inqilabi şərait dərinləşə bilər və bu da prosesləri qarşısıalınmaz edə və Orta Şərqdəki neftlə zəngin müttəfiqin itirilməsi ilə nəticələnə bilər. O zaman prezident C. Karterin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri olan Zbiqnev Bzejinski həmin hesabatı rədd edir və gənc mütəxəssisin dəyərləndirmələri ilə razılaşmır. Və bir neçə aydan sonra İranda inqilab baş verir. Bzejinski isə səhvini başa düşəndə artıq çox gec idi və böyük strateqin ozamankı səhvi həm ABŞ, həm də region üçün bu gün də ciddi təhlükə mənbəyi olaraq qalır. 

Haşiyədən öncəki fikrimi davam etdirərək nəzərə çatdırım ki, ABŞ-ın İranı irimiqyaslı regional müharibəyə çəkilməsi də əvvəlki illərdə müqayisədə zəifləməkdə olan iqtisadiyyatının, zəncirvari olaraq cəmiyyətin digər sahələrində də böhranla nəticələnə bilər. Belə ki, onsuz da dini diktaturadan əziyyət çəkən cəmiyyət iqtisadi böhranla bağlı heç şübhəsiz ki, etirazlar başlanacaq. İran hakimiyyətinin milli və etnik siyasətindən narazı qalan qeyri-farsların hərəkatlarını da nəzərə alsaq, İran İslam dövlətinin düşəcəyi durumu təsəvvür etmək çətin olmaz. İranın qərbindən silahlı etnik kürdlərin, cənub-şərqindən isə silahlı bəlucların müqavimət hərəkatını, xüsusən də Güney Azərbaycan türklərini milli hərəkatını da etiraz aksiyaları fonunda daha da canlanacağını da nəzərə alaq. Son dövr fəallaşan etnik ərəbləri də diqqətdən qaçırmamaq lazımdır. İran İslam dövlətinə ciddi müxalifət hərəkatı sayılan və xaricdə faəliyyət göstərən Mocaheddin-e Xəlq kimi təşkilatların da mübarizələrini gücləndirəcəyi də şübhəsizdir. Son terror olayı da göstərdi ki, İranın başına yeni bəla gəlir və hələ görəcək günləri qabaqdadır. (Yeri gəlmişkən, həmin terror aktı baş verən zaman paytaxtda daha bir neçə terror təşkilatının zərərsizləşdirildiyi barədə rəsmi məlumat yayılıb.) 

Ancaq qeyd edim ki, bütün bu proqnozların çox yaxında reallaşacağını düşünmürəm. İran İslam Respublikası hələ ki, güclüdür və ehtimallarımın gerçəkləşəcəyini şərtləndirən amillər tam mövcud deyil və yaxşı ki, elədir. Çünki millət olaraq baş verəcək qarşılıqlara adekvat cavab vermək üçün tam hazır deyilik. 

Milli hərəkatlar o zaman uğur qazanır və məqsədlərinə nail olur ki, onu önündə güclü avanqard təşkilat və əksəriyyətin inandığı və dəstəklədiyi xarizmatik lider olur. Şimali Azərbaycandakı milli azadlıq hərəkatının dərslərini unutmayaq. SSRİ məkanında 1980-ci illərin sonlarında başlayan etiraz dalğaları bizi qəfil yaxaladı. O zaman nə güclü vahid təşkilatımız, nə liderimiz var idi. Ermənilərin isə həm xaricdə, həm də daxildə ciddi xarici və daxili dəstəyə malik, böyük maliyyə qaynaqları olan təşkilatı var idi. Ona görə də milli hərəkatların qarşısını almaq üçün SSRİ xüsusi xidmətlərinin yaratdığı etnik qarşıdurmada ermənilərə uduzduq, hərəkatın nailiyyəti zəif, torpaqlarını itirmiş dövlət oldu. İranda da təxminən eyni vəziyyətdir. ETTELAAT milli və etnik hərəkatların qarşısını almaq üçün şübhəsiz ki, xalqlar arasında münaqişə ocağı yaradacaq və bu mübarizədən isə bizim alacağımız zərbələr çox sarsıdıcı ola bilər İtkilərimiz qazancımızdan çox olar. Yaxud da yaxın keçmişimizdə olduğu kimi, qazancımız ancaq tarix kitablarına inqilabçı xalq kimi düşməyimiz olar.

Azər SARIYEV
pia.az










Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


Müəllifin digər yazıları

design-img

Vernisaj

“Kiyev-Bakı münasibətlərindəki pozitivlik heç də hamının xoşuna gəlmir”

bitmap-img3

Rakurs

BDU-nun dosentindən nazirə və DİM sədrinə açıq məktub

bitmap-img3

Seçmələr

Politoloq: “Sarkisyanın “Qarabağın gələcəyini Azərbaycansız görürük”, söyləməsi...”

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru