Xəbər xətti

24 YANVAR

10:47 Ötən il Azərbaycanda hasil olunan neft və qazınhəcmi açıqlandı

10:43 “Trampın dövründə dünyada və daxildə ciddi proseslər gedəcək”

10:36 “Əsgərimizin nəşinin qaytarılması ilə bağlı konkret tədbirlər görülməlidir”

10:32 Atamın ayaqqabılarımı geyib getməyi

10:28 Əbülfəs Qarayev Sumqayıtda vətəndaşları qəbul edəcək

10:24 Atəşkəs 30 dəfə pozulub

10:20 Göyçaylı deputat AŞPA-nın vitse-prezidenti seçildi

10:16 Hepatit B və ağciyər vərəmi ilə bağlı statistik məlumatlar açıqlandı

10:12 Ayaz Mütəllibovdan Lavrovun iddialarına cavab

10:08 Qənimət Zahidin anası vəfat etdi

10:04 AFFA “hə” desə, Prosineçki gedəcək

10:00 22 yaşlı oğlan babasının evində özünü asıb

9:56 Ustad Şəhriyarın 110 illik yubileyi keçiriləcək - Türkiyədə

9:52 Obama prezidentliyinin son saatlarında Fələstinə pul göndərib – 221 milyon

9:48 Azərbaycan əhalisinin sayı 1 faiz artıb

9:44 “Lənkəranski”ni ələ vermiş “qanuni oğru” “cənnətə” göndərildi

9:40 Ötən il dövlət büdcəsi 241 mln. manatlıq kəsirlə icra olunub

9:38 “ABŞ-ın yenidən hegemoniyasını təmin etmək üçün mütləq mənada Trampa ehtiyacı var” - Politoloq

9:19 Cibuti parlamenti Xocalı soyqırımını tanıdı

9:15 Neft bahalaşdı

9:11 Prezidentdən Əliyev Lavrova və Sərkisyana sərt cavab

9:03 Vahid Əhmədov: “İl boyu əmək haqqı və pensiyalar artırıla bilər”

9:00 Səfirin işdən qovdurduğu jurnalistlə bağlı qalmaqal səngimir

0:59 Aktrisa bu səbəbdən seriala çəkilməkdən imtina etdi

0:47 Fabreqas Runiyə çatdı

0:34 Jurnalistlər üçün yeni yaddaş kartı icad olunub

0:21 Öküzə görə polislə etirazçılar arasında toqquşma - 60 yaralı

0:13 İnsanlara şəfa verən beş heyvan

0:02 Bu gün bürcünüz nələr vəd edir?

23 YANVAR

23:59 “Formula-1” rəhbəri istefaya göndərildi

23:53 Telman İsmayılov rəsmən müflis elan edildi

23:47 İraqda 31 İŞİD üzvü edam edilib

23:42 ABŞ prezidenti xaricdə abortların maliyyələşdirilməsini ləğv edib

23:36 Prosineçki “Bursaspor“a keçidi ilə bağlı yayılan xəbərlərə münasibət bildirib

23:30 AŞPA sədri Qarabağdan danışdı: “Vəziyyət təhlükəlidir”

23:24 Millimizin futbolçusu qovuldu

23:18 Azərbaycan Türkiyəyə qaz ixracını artırıb

23:12 10 saniyəyə 19 bina partladıldı - Video

23:06 Qida məhsullarının qiyməti 31,6 faiz qalxıb

23:00 Hollivud ulduzunun ləhçəsi başına bəla oldu

22:54 Rusiya və Türkiyə Suriyada İŞİD-ə qarşı birgə əməliyyat keçirib

22:48 İŞİD lideri yaralanıb və ağır vəziyyətdədir: İddia

22:43 Yarım milyona satılan işlənmiş maşınlar - Video

22:37 Ata Buş xəstəxanadan evə buraxılacaq

22:31 Azərbaycanlı iş adamları Rusiyaya dəvət olunurlar

22:25 ABŞ Trans-Sakit Okean Əməkdaşlığından çıxdı - Trampın fərmanı

22:19 Rusiya Əsəd rejiminə xəbərdarlıq etdi

22:13 Ermənilər KVN-dən getdi - “Bakı yığması” ən yüksək liqada

22:07 Donald Tramp məhkəməyə verildi

22:01 “Liverpul“un arzusunu gözündə qoydu

21:55 16 yaşlı müğənni Hadisə və İrəmi geridə qoydu- 204 milyon

21:49 Yeni hökumət: üç təyinat rəsmiləşib

21:43 Müğənni yeni klipinə görə tənqid olundu - Video

21:38 Türk deputat NATO-nu terror təşkilatı adlandırdı

21:32 “Eurovision”a Putinlə bağlı qalmaqallı mahnı ifaçısı gedir -Video

21:26 “Tramp ABŞ prezidenti seçiləndən Avropa məyus olub“

21:20 Ermənistan İrandan quşçuluq məhsullarının idxalına qadağa qoyub

21:14 Polis maşını ilə minik avtomobili toqquşdu: - 1 ölü, 1 yaralı

21:08 İtaliyada otel faciəsi - 23 nəfər itkin düşüb

21:02 Dəmiryolu vağzalının yanındakı meydan və yol bağlanır

20:56 Türkiyə hərbçiləri Suriyada 65 terrorçunu məhv edib

20:50 Bakıda yanğın olub, bir nəfər xilas edilib

20:44 Bu ölkədə inflyasiya 800 faizə çıxdı

20:39 “Anar Həsənov ağzının danışığını bilməyib…” – Deputat

20:33 Bu ilin ilk ixrac missiyası Almaniyaya gedir

20:27 İraq ordusu Şərqi Mosula nəzarəti tam ələ keçirdi

20:21 Qar və duman Muğanlı-İsmayıllı yolunda nəqliyyatın hərəkətini çətinləşdirib

20:15 Kremlin Ukraynada təxribatçılara xərclədiyi məbləğ ortaya çıxdı

20:09 Ramil Usubovdan yeni təyinatlar

20:03 MTN-in qadın alverçisi ilə nə alveri?

19:57 Əməkdar artistlə vida mərasimi keçirilib

19:51 Rusiya İŞİD-in mövqelərini bombaladı

19:45 Robert Prosineçki millimizdən gedir?

19:40 Ərdoğan BMT-də islahatların aparılmasını təklif edib

19:34 Maşın çaya uçdu, ata öldü, oğul ağır yaralandı - İsmayıllıda

19:28 Azərbaycanlı qadınlar anti-Tramp aksiyalarına dəstək olacaqmı?

19:22 Numan Kurtulmuş: “ABŞ-ın yeni iqtidarından iki tələbimiz var”

19:16 Bakıda sərxoş usta ev sahibini öldürdü

19:10 ABŞ-da qasırğa: 20 ölü

19:04 Dörd ayaqlı uşaq doğulub - Foto

18:58 Suriyadakı döyüşlərdə 33 erməni ölüb - Statistika

18:52 Trampın Azərbaycandakı ABŞ səfiri ilə bağlı qərarı

18:46 Azərbaycan əsilli deputat AŞPA-nın vitse-prezidenti seçilib

18:40 Azərbaycan Sahibkarlar Konfederasiyasına yeni baş katib təyin olunub

18:36 Elman Rüstəmov Mərkəzi Bankın hədəflərini açıqladı

18:31 Moldova NATO ilə razılaşmalara son qoyur

18:27 2018-ci il dünya çempionatının püşkatma mərasimi Kremldə keçiriləcək

18:22 “Prokuror otağına çağırıb, oğlunun 10 min borcunu verdi“ - “MTN İŞİ“

18:17 Məcburi köçkünlər üçün vahid aylıq müavinət müəyyənləşdirildi - Fərman

18:11 İlham Əliyev orduda Səfər Əbiyev dövrü haqda danışıb

18:05 Sabah bu rayonlarda qaz olmayacaq

18:00 Jurnalist Çingiz Sultansoy Almaniyadan sığınacaq istədi

17:54 Maşını çəkiclə əzilən yol polisi işdən çıxarılıb

17:49 İlham Əliyevdən Lavrova mesaj: “Kim BMT qətnamələrini unudubsa yada sala bilərik...”

17:44 Mərkəzi Bank üzərinə “Milli Bank” yazılan pullar haqda

17:39 Qızılın qiyməti iki aylıq maksimuma yüksəlib

17:34 Azərbaycanda digər dövlətlərin təyyarələrinin uçuş təhlükəsizliyi yoxlanılacaq

17:30 Azərbaycanda polislərin xidmət müddəti artırıla bilər

17:25 Türkiyənin idxal etdiyi qazın 15%-i Azərbaycanın payına düşür

17:23 “Elmar Məmmədyarov təcili istefa verməlidir”

17:20 “Ermənistan müstəqil dövlət kimi dünya xəritəsində formal mövcuddur”

17:14 “Bir klipə on min ödəyirik” - İzzət

17:08 Tramp Qurana qulaq asdı

17:02 Bakıda strateji və iqtisadi forum keçiriləcək – XİN-dən açıqlama

16:56 “ABŞ-ın yeni iqtidarından iki tələbimiz var”

16:51 Rusiya Böyük Britaniyanın ordusunu bir günə məhv edə bilər – “The Times”

16:45 Suriya danışıqları: “İŞİD-dən ayrılın!”

16:43 “Rüşvətə son qoymağı tələb edirəm …” – Ramiz Mehdiyev

16:35 Saakaşvili Ukraynanın Gürcüstandakı səfiri ola bilər?

16:28 “Ətimizi tökməsin, bunu İlhamə Quliyeva etmişdi”

16:22 Şamaxıda təhlükə: 3 kəndlə əlaqə kəsilə bilər

16:15 40 yaşlı kişi bacısını niyə boğub ödürdü? - Təfərrüat

16:09 Suriyadakı döyüşlərdə ölən ermənilərin sayı açıqlanıb

16:04 Mirzə Fətəli Axundzadə haqqında yeni monoqrafiya

15:57 Lavrova sual verdiyinə görə işdən qovulan müxbir danışdı

15:52 AŞPA-da seçki – Pedro Aqramunt yenidən sədr oldu

15:45 Sevda Ələkbərzadəni hansı mahnı ağlatdı?

15:40 Mikayıl Cabbarov Qafqaz Universiteti ilə bağlı əmr verdi

15:35 Astanada Suriya üzrə danışıqların birinci iclası başa çatdı

15:31 “Qrinviç” Təhsil Mərkəzindən gənclər üçün təcrübə proqramı



ANALİZ

...

“ABŞ üçün Rusiya və Çinin ittifaqından təhlükəli heç nə ola bilməz”

Tarix 11.01.17, 17:38

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Zbiqnev Bzejinski bu çıxışı dekabr ayında Osloda Nobel mükafatı verilmə mərasiminə həsr edilmiş Forumda edib

 
Çıxış “Huffington Post” qəzetndə dərc edilib.

Strateq.az qısa ixtisarla çıxışı oxuculara təqdim edir:

İkinci dünya müharibəsindən sonrakı 70 ildə planetdə sülhü yalnız nüvə bombası təhlükəsi sayəsində saxlamaq mümkün oldu. Bu bomba dünya siyasətini kökündən dəyişdi. Amma onun sabitliyə təsiri daha çox ölkələrin buna sahib olması üzündən enməyə başladı.

İki böyük dövlətin apardığı “soyuq müharibə” SSRİ və ABŞ-ı dünyada təhlükəsizliyin saxlanmasında cavabdehə çevirmişdi. “Soyuq müharibənin” ilk mərhələlərində nüvə silahı hər iki qüdrətli dövlətə xüsusi status vermişdi.  

Onlar bütün dünyanın taleyində ünikal cavabdehliklərini hiss edirdilər. ABŞ və SSRİ bir-birini yaxşı başa düşürdülər.

Son zamanlar dünyadakı sabitlik nəhəng dövlətlərin rəqabəti sayəsində təhlükə altına düşüb.  20-ci əsrin sonu, 21-əsrin əvvələrində dünyada güc və hakimiyyət konfiqurasiyası dəyişdi. Amerika və Rusiya prinsipial rəqib kimi qaldılar. Amma xudmani nüvə arsenalına malik olan Çin Uzaq Şərqdə daha böyük və təhdidedici qüvvəyə çevrilməyə başladı.

Dünyanın 3 güc mərkəzi olan ABŞ, Rusiya və Çin qlobal toqquşmadan qaçmaq üçün əməkdaşlığa can atmalıdır.

Rusiya üçün regionda situasiya xüsusi ilə çətinləşib. SSRİ tərkibinə daxil olmuş qeyri-rus respublikaları bu gün açıq şəkildə öz milli müstəqilliklərini təsdiqləyir və SSRİ-ni xatırladan hər hansı bir strukturda iştirak etməkdən imtina edirlər.

İslam dininə sitayiş edən Mərkəzi Asiya respublikaları qəti şəkildə müstəqilliyin ilkin və formal halından tam dövlət müstəqilliynə keçmək əhavlı nümayiş etdirirlər.   

Bu cəhdləri həmçinin pravoslav dininə etiqad edən bir neçə slavyan dövləti –Ukrayna və Belarus da bölüşür. Onların hər ikisi öz bayrağı və ordusu olan suveren dövlət olmaq və Avropa ilə əlaqələri sıxlaşdırmaq, inkişaf etdirmək  niyyətindədirlər.  

Bu zaman Çinin Avropaya birbaşa ticarət yolu əldə etməsi üçün Mərkəzi Asiyaya doğru strateji irəliləməsi artıq Rusiyanın SSRİ-nin cənub hissəsində iqtisadi hökmranlığını ciddi şəkildə zəiflədir.

Hal-hazırda Çin və Rusiyanın münasibətləri Pekin üçün qısamüddətli cəlbedici alternativ vəd edir. Baxmayaraq ki, hər iki tərəfin bir-birinə qarşı tarixi incikliyi var. Bu isə Moskva və Pekini bir-birinə şübhəli şəkildə baxmağa məcbur edir. Məhz  buna görə Çinin “bir qurşaq- bir yol” təşəbbüsü Moskvanı pis vəziyyətdə qoyub. Rusiya indi hər vəchlə bu planı dayandırmaq, və Çinin Avropaya ticarət yolunun açmaq planını ləngitməyə çalışır.

Rusiyanın Amur vilayətinin əhalisi 830 min nəfərdir. Rusiyaya məxsus bütün nəhəng Uzaq Şərq torpaqlarında cəmi 6 milyon adam yaşayır. Amur çayının o biri sahilində, Rusiya və Çinin sərhədində yerləşən Xyluntzyanda isə 40 milyon insan yaşayır. Bu kontrast o qədər də uzaq olmayan gələcəkdə  Çin və Rusiya arasında geopolitik gərginliyə səbəb ola bilər. Daha uzaq perspektivdə isə Rusiya üçün ən pisi  Çin hərbi elitasının Cənubi Sibiri ələ keçirmək niyyətinə düşməsi ola bilər. Beləlilklə, uzaq Şərqi Asiyanın məskunlaşmamış məkanları Çinin bu Asiya ölkələrində geopolitik hökmranlığa nail olmaq üçün aparacağı strateji planı ola bilər.   

İstənilən halda Rusiyaya ABŞ və Çinlə ən çətin münasibətləri qurmaq lazım gələcək. Bu isə Moskva üçün uzağa gedən ambisiyalarını cilovlamağı qaçılmaz edəcək. Rusiya öz cəhdlərini yalnız bütün qitədə üstün olmaq illyuziyasından azad ola bildikdə reallaşdıra bilər. Bu zaman Moskva Avropada aparıcı oyunçuya çevrilə biləcək.

Eyni zamanda etriaf etməliyik ki, Amerika Çinə qarşı ikimənalı siyasət yürütməyə başlayıb. Bu siyasətin ümumi strateji planı yoxdur. ABŞ Rusiya və Çin arasında strateji alyansın yaranmasının ciddi təhlükələr törədə biləcəyini başa düşməlidir. Belə alyansın yaranması müəyyən qədər daxili siyasi və ideoloji inersiya, bir hissəsinə isə ABŞ-ın düşünülməmiş xarici siyasəti səbəb ola bilər.

ABŞ üçün bu iki dövlətin ittifaqından təhlükəli heç nə ola bilməz. Təəccüblü deyil ki, ABŞ siyasi cəhətən dirçələn Avrasiyada müdafiə mövqeyi tutur. ABŞ regionda öz mövcudluğunu Sakit okean adalarına nəzarət etməsinə görə saxlayır. Bu onu təsdiq edir ki, Amerika Avrasiyada təhlükəsizliyin dəstəklənməsində maraqlıdır. Və ABŞ açıq şəkildə Yaponiya və Cənubi Koreyanı müdafiə etmək niyyətini bəyan edir.

ABŞ həmçinin Qərbi və Mərkəzi Avropanı da müdafiə edəcəyinə hazır olduğunu təsdiq etməlidir. Odur ki, Amerikanın Avropada passiv müşahidəçi olmayacağı barədə birmənalı mövqeyin Kremlə çatdırılması çox mühümdür.

ABŞ Rusiyanı təcrid etmək üçün ciddi siyasi və hərbi kontrcavablar planlaşdırmır, amma Kreml başa düşməlidir ki, o əgər Latviyaya qoşun çıxarsa, yaxud Tallinə hucum eləsə bunun bədəli ağır olacaq: Bu zaman Rusiya Baltik dənizində Qərblə əlaqələrini kəsəcək miqyaslı blokdaya məruz qalacaq. Sankt –Peterburqda Rusiya üçün həyati əhəmiyyətli limanların, Qara dənizdəki Dardaneldən keçən Novorossiysk limanının Qərb tərəfindən blokadası Rusiya üçün faciəvi nəticələr verəcək.

ABŞ-ın qəti reaksiyası Rusiyanın sərfəli beynəlxalq ticarət imkanlarını məhdudlaşdıracaq və Mərkəzi Avropaya ciddi Amerika hərbi kontingentinin çıxarılması üçün lazım olan vaxtı verəcək.

Çinin mümkün neytrallığı nəticəsində Rusiya xoşagəlməz seçim qarşısında qalacaq: Ya məhvedici iqtisadi təcrid, yaxud qoşunların geri çəkilməsi!

Növbəti onilliklərdə şimali-şərqi Asiyanın hazırkı ərazi müqavilələri  geopoltik mənada qeyri-sabitliklə üzləşə bilər. Bu, hətta zamanla partlayış həddinə çata bilər.

Son nəticədə bu, nəhəng Avrasiya qitəsində mübahisəli su hövzələri bölgüsünə yenidən baxılması prosesini sürətləndirəcək.Şübhəsiz ki, Amerika burada yalnız çıxdaş edilmiş müşahidəçi olacaq. Amma ABŞ Yaponiya və Cənubi Koreya ilə ikitərəfli əməkdaşlığı genişləndirə bilər.

Sonuncu, ən mühüm faktor – Yaxın Şərqdə dini nifrətdən qidalanaraq davam edən vətəndaş müharibəsidir; Potensial nüvə münaqişələri, hansı ki, İrandakı ekstemist qüvvələr yarada bilərlər, hələ rus hərbçilərinin dəstək verdiyi türk millətçilərinin geopolitik ambisiyalarından danışmırıq. Bu münaqişələrin hər biri regionu partlada bilər.  

Buna ideal geopolitik cavab ABŞ, Rusiya, Çinin yaradacağı “Üçlər İttifaqı” ola bilər. Bu kontekstdə Rusiyanın başqa seçimi olmayacaq. Moskva reallığı qəbul edərək Çin və ABŞ-la münasibətləri yaxşılaşdırmağa vadar olacaq.  Hər üç qüdrətli dövlət üçün dağıdıcı nəticələrə səbəb ola biləcək qeyri-müəyyənliyin dərinləşdiyi bir vaxtda fikirləşmək zamandır: Nə baş verə bilərdi və nə baş verəcək?  

Bu baxımdan Çin artıq düşünməlidir: Pekin qonşu ölkələrdə baş verənlərə münasibətdə öz məsuliyyətindən qaça biləcəkmi? Bu Çinin maraqlarını təhlükəyə ata, onu Rusiya ilə həddən artıq hərbi əlaqələrə vadar edə bilərmi?

Üç hərbi cəhətdən ən qüdrətli dövlətin Yaxın Şərqdə təhlükəsizliklə bağlı məsələlərdə dərin əməkdaşlıq edəcəyi bir dünyadakı böyük hörmətindən Rusiya istifadə edəcəkmi?  

Daha uzun perspektivdə – Şərqi Sakit okean regionunda əməkdaşlıq edəcəkmi?  Hələlik burda Çinin böyük ambisiyaları yoxdur, amma gələcəkdə bu tez özünü büruzə verəcək.

Bütün yuxarıda deylənlərlə yanaşı getdikcə dünya miqyasında artan ciddi hava problemi  siyasi problemləri daha da çətinləşdirir.  Qlobal istiləşmə artıq özünün pis təsirini göstərməyə başlayıb. Geniş ərazilərdə buzların əriməsi perspektivi hazırkı bir çox yaşayış məskənlərini mövcudluğunu təhlükə altında qoyacaq.

Bütövlükdə bunlar bu gün həyat faktoruna çevrilmiş strateji qeyri-müəyyənlikdən daha çox cəmiyyətin güclü həyəcanı ilə müşayət oluna bilər.  Belə qeyri -müəyyənliklə isə bəşəriyyət əvvəl heç vaxt üzləşməyib. Beləliklə, regional əməkdaşlıq ümumi “beyin hucumu” və birgə iş üçün siyasi iradə tələb edir.

Tərcümə Strateq.az-ındır

pia.az









Bu xəbərə şərh yaz

Şərh əlavə olunmayıb


ANALİZ

design-img

Vernisaj

AŞPA sədri Qarabağdan danışdı: “Vəziyyət təhlükəlidir”

bitmap-img3

Rakurs

Xəzər Aslanovun xaraba qoyduğu Xızı və keçmiş deputataın hiddədti...

bitmap-img3

Seçmələr

Lavrova tutarlı sual verən azərbaycanlı jurnalist işdən çıxarıldı

bitmap-img3


Arxiv
Poliqon Informasiya Agentliyi

Powered by BizimHost - Designed by Camil.I




Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru